[비즈한국] Trong trận đấu vòng bảng F của World Cup giữa Thụy Điển và Tunisia diễn ra tại Monterrey, Mexico vào ngày 14 tháng trước. Khi Thụy Điển đang dẫn trước Tunisia 4-1 trong hiệp hai, Mattias Svanberg, người vừa được tung vào sân thay người, đã ghi bàn ngay ở lần chạm bóng đầu tiên sau đúng 18 giây có mặt trên sân. Đây là bàn thắng của cầu thủ dự bị nhanh thứ hai trong lịch sử World Cup.
Tuy nhiên, lá cờ của trọng tài biên đã phất lên. Từ góc máy quay, có vẻ như anh ấy đã trực tiếp nhận bóng từ quả đá phạt, và nếu đúng như vậy, đó rõ ràng là lỗi việt vị. Thế nhưng, kết quả kiểm tra VAR cho thấy bóng đã chạm vào mũi giày của tiền đạo Alexander Isak bên phía Thụy Điển trước khi đến chân Svanberg, vì vậy bàn thắng cuối cùng đã được công nhận.
Chính cảm biến được gắn bên trong quả bóng đá đã bắt được khoảnh khắc tiếp xúc vi tế này. Con chip này đọc chuyển động của bóng 500 lần mỗi giây, giúp cảm nhận sự thay đổi nhỏ nhất của chuyển động ngay khoảnh khắc bóng chạm vào mũi giày của Isak.
Loại cảm biến được áp dụng chính thức từ World Cup Qatar 2022 này đã được phát triển bởi các sinh viên Đại học Kỹ thuật Munich (TUM), Đức.
Thay đổi từ những ghi chép thủ công sang cảm biến
Câu chuyện bắt đầu từ năm 2010. Oliver Trinchera và Alexander Hüttenbrink, khi đó đang là nghiên cứu sinh tại Đại học Kỹ thuật Munich, đã chứng kiến một 'cảnh tượng bất tiện' khi đến xem trận đấu tại sân vận động Allianz Arena, sân nhà của FC Bayern Munich. Các nhân viên câu lạc bộ vẫn đang dùng tay ghi chép dữ liệu hiệu suất như số đường chuyền, số cú sút của cầu thủ khi đang xem trận đấu. Họ cảm thấy khó hiểu khi một sự việc như vậy vẫn tồn tại trong thế kỷ 21, tại chính nước Đức.
Trinchera nhớ lại: "Tôi nghĩ rằng ở một quốc gia có công nghệ tiên tiến như Đức, việc thu thập dữ liệu phải diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn thế".
Ban ngày họ viết luận án tiến sĩ, ban đêm họ cụ thể hóa ý tưởng của mình. Năm 2012, startup mang tên KINEXON ra đời.
Ban đầu, ý định của họ không phải là đưa cảm biến vào quả bóng. Thứ họ nhắm đến đầu tiên là các cầu thủ. Họ dùng những cảm biến nhỏ đặt trong áo tập hoặc cạp quần để nắm bắt chuyển động của từng cá nhân trong thời gian thực. Cảm biến sử dụng tín hiệu siêu băng thông rộng (UWB) để theo dõi vị trí của cầu thủ trên sân với độ chính xác dưới 10cm, đồng thời dùng gia tốc kế để đọc tốc độ chạy, điểm dừng và hướng đổi hướng của cầu thủ.
Dữ liệu thu thập được như quãng đường di chuyển, tốc độ cao nhất, số lần bứt tốc, gia tốc/giảm tốc và số lần bật nhảy giúp quản lý khối lượng vận động của cầu thủ để ngăn ngừa chấn thương, đồng thời chuyển đổi việc đánh giá thể trạng vốn dựa vào cảm tính thành những con số cụ thể. Thậm chí, việc cầu thủ trở lại sau chấn thương đã thực sự hồi phục phong độ hay chưa cũng có thể được xác nhận qua dữ liệu.
Năm 2015, KINEXON bắt tay với FC Augsburg tại Bundesliga để ra mắt giải pháp theo dõi cầu thủ thời gian thực đầu tiên. Khởi đầu không hề suôn sẻ. Mặc dù giải pháp ghi nhận dữ liệu trên sân chính xác 100% theo thời gian thực, nhưng chính các huấn luyện viên và chuyên gia phân tích tại hiện trường lại không biết cách sử dụng số liệu đó. KINEXON đã phải mất một thời gian dài để vừa bán công nghệ, vừa hướng dẫn cách sử dụng nó. Đây cũng là tình cảnh phổ biến của các startup giai đoạn đầu có công nghệ đi trước thị trường.
Bước ngoặt bất ngờ đến từ bên kia Đại Tây Dương. Năm 2016, KINEXON tiến vào thị trường Mỹ. Sự quan tâm của giải bóng rổ nhà nghề Mỹ (NBA) đối với dữ liệu trực tiếp rất lớn. Từ việc bắt đầu với khoảng 10 đội, hiện nay khoảng 80% các đội bóng tại NBA đang sử dụng công nghệ của KINEXON. Một startup nhỏ ở Munich, Đức đã thực sự chiếm lĩnh hạ tầng dữ liệu của bóng rổ chuyên nghiệp Mỹ.
Từ cơ thể cầu thủ đến bên trong quả bóng
Việc chuyển từ cảm biến gắn trên người cầu thủ sang quả bóng diễn ra vào năm 2018. Khi đó, KINEXON đã hợp tác với Derbystar, nhà cung cấp bóng thi đấu chính thức cho Bundesliga, để tạo ra quả bóng kết nối đầu tiên tích hợp cảm biến. Đây là nỗ lực đầu tiên trên thế giới đưa cảm biến vị trí và chuyển động vào bóng thi đấu chính thức.
Cảm biến trong quả bóng thu thập tốc độ, độ xoáy và quan trọng nhất là 'thời điểm và vị trí tiếp xúc xảy ra' với tần suất 500 lần mỗi giây. Dữ liệu này được truyền qua ăng-ten đến máy chủ và được xử lý thành dạng có thể sử dụng cho việc trọng tài đưa ra quyết định chỉ trong 1/100 giây.
Quả bóng cảm biến này lần đầu tiên được đưa vào sử dụng chính thức trong trận play-off trụ hạng của giải bóng đá Bồ Đào Nha cùng năm đó. Năm sau, KINEXON ký kết hợp tác với FIFA trong lĩnh vực theo dõi trực tiếp, dẫn đến việc tích hợp cảm biến vào 'Al Rihla' tại World Cup Qatar 2022 và 'Triyonda' - quả bóng chính thức của năm nay.
Không cần máy quay đặc biệt, chỉ cần hình ảnh truyền hình
Ngoài KINEXON, các startup châu Âu khác sở hữu công nghệ đa dạng để phân tích dữ liệu cầu thủ hoặc xác định lỗi việt vị cũng đang thu hút sự chú ý.
SkillCorner, một startup thành lập tại Paris (Pháp) năm 2016, trích xuất dữ liệu chuyển động của cầu thủ và quả bóng chỉ từ hình ảnh phát sóng truyền hình mà không cần lắp đặt máy quay đặc biệt tại sân vận động.
Công nghệ việt vị bán tự động (SAOT) được sử dụng tại World Cup lần này theo dõi chuyển động của cầu thủ thông qua khoảng hơn 10 máy quay đặc biệt. Để thực hiện điều này, cần quét toàn thân 1.248 cầu thủ từ 48 quốc gia và chi phí cũng không hề nhỏ. Ngược lại, công nghệ của SkillCorner có thể thu thập dữ liệu chỉ bằng hình ảnh truyền hình, mở ra khả năng ứng dụng cho các câu lạc bộ có ngân sách eo hẹp. Theo SkillCorner, hiện có hơn 180 giải đấu và hơn 300 tổ chức đang sử dụng phần mềm này.
ReSpo.Vision, thành lập năm 2020 tại Warsaw (Ba Lan), cũng sử dụng cách tiếp cận dựa trên hình ảnh phát sóng giống SkillCorner nhưng tiến thêm một bước xa hơn. Công ty này trích xuất hơn 50 điểm cơ thể trên mỗi cầu thủ từ hình ảnh phát sóng phẳng quay bằng một máy quay đơn lẻ, sau đó khôi phục thành dạng 3D với độ chính xác đến từng centimet.
Công nghệ này không dừng lại ở việc hỗ trợ trọng tài. Nếu khôi phục được chuyển động 3D của cầu thủ, người hâm mộ còn có thể trải nghiệm phát sóng 'digital twin' (bản sao kỹ thuật số), cho phép xem lại các pha ghi bàn từ góc nhìn của một cầu thủ cụ thể.
ReSpo.Vision đã đạt chứng nhận chất lượng dữ liệu của FIFA và có các khách hàng như Copa America 2024, Hiệp hội bóng đá Ba Lan, Đan Mạch... Tháng 6 năm ngoái, công ty đã gọi vốn thành công 4,2 triệu Euro, thu hút sự chú ý khi hậu vệ đội tuyển quốc gia Ba Lan, Jan Bednarek, xuất hiện trong danh sách nhà đầu tư. Các nhân vật trong lĩnh vực deep-tech như Marcin Zukowski (đồng sáng lập Snowflake) và Amar Shah (đồng sáng lập startup xe tự lái Wayve) cũng tham gia đầu tư.
World Cup là lễ hội của toàn cầu. Tuy nhiên, không quá lời khi nói rằng trọng tâm của môn thể thao bóng đá vẫn nằm ở châu Âu. Các giải đấu đẳng cấp thế giới, sự cạnh tranh chiến thuật gay gắt nhất, và nguồn dữ liệu trận đấu khổng lồ từ những cuộc cạnh tranh đó đều tập trung tại châu Âu. Đó là lý do tại sao nỗ lực đọc hiểu bóng đá bằng các con số lại đặc biệt sôi động tại châu Âu.
KINEXON ở Munich với cảm biến trong quả bóng, SkillCorner ở Paris và ReSpo.Vision ở Warsaw với khả năng biến cầu thủ thành dữ liệu chỉ qua màn hình truyền hình đang ở tuyến đầu của xu hướng đó. Cái tên sẽ thay đổi mặt sân của kỳ World Cup tiếp theo có lẽ cũng đang được viết ra tại một văn phòng nhỏ ở một thành phố nào đó của châu Âu ngay lúc này.
Tác giả Lee Jung-woo đã có 17 năm làm phóng viên báo chí, phụ trách nhiều lĩnh vực từ các ngành công nghiệp chính như ô tô, pin thứ cấp, công nghiệp nặng, đến quốc phòng, ngoại giao, môi trường, giáo dục và y tế phúc lợi. Đặc biệt, ông đã đưa tin tại hiện trường về những thay đổi trong cấu trúc công nghiệp tập trung vào chuyển đổi năng lượng và tính bền vững của lĩnh vực di động. Hiện ông đang sống tại Berlin, Đức và là đối tác của vườn ươm khởi nghiệp '123 Factory'.