[비즈한국] Chính phủ Hàn Quốc vừa chính thức công bố “3 dự án lớn” với mục tiêu vượt qua xu hướng suy giảm tăng trưởng tiềm năng và đảm bảo động lực tăng trưởng trong tương lai. Tuy nhiên, xoay quanh kế hoạch xây dựng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) quy mô lớn – xương sống của hạ tầng tương lai, dư luận đang dấy lên lo ngại liệu chúng ta có đang cung cấp quá mức các nguồn tài nguyên như điện và nước cho các tập đoàn công nghệ toàn cầu (Big Tech) hay không.
Đặc biệt, trong khi các nước phát triển như Mỹ đang có xu hướng hạn chế xây dựng trung tâm dữ liệu do vấn đề hủy hoại môi trường và tiêu thụ tài nguyên quá mức, thì việc chỉ riêng Hàn Quốc thể hiện lập trường tích cực thu hút đầu tư đang bị chỉ trích là đi ngược lại với dòng chảy toàn cầu.
Theo thông cáo báo chí của chính phủ, Hàn Quốc dự kiến sẽ xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu AI với quy mô 8,4GW trong giai đoạn 1 từ nay đến năm 2029. Tiếp đó, kế hoạch là bổ sung thêm 10GW vào năm 2035 để nâng tổng quy mô hạ tầng lên mức 18,4GW.
Về phía doanh nghiệp, trong giai đoạn 1, SK tuyên bố sẽ thúc đẩy xây dựng trung tâm quy mô 1GW tại Ulsan, GS 2,4GW tại Donghae (Gangwon), và Naver 1GW tại Sejong. Ở giai đoạn 2, SK dự kiến sẽ đóng vai trò chủ đạo khi xem xét thêm các địa điểm mới theo từng khu vực. Ngành công nghiệp trung tâm dữ liệu hoan nghênh góc nhìn chính sách của chính phủ khi nhận diện được tầm quan trọng và cam kết hỗ trợ tối đa cho các trung tâm dữ liệu.
Nhìn vào các chỉ số điện năng mà chính phủ đưa ra, có thể thấy rõ quy mô khổng lồ của kế hoạch mở rộng lần này. Tổng công suất điện của các trung tâm dữ liệu đang vận hành trên khắp Hàn Quốc hiện nay chỉ đạt mức 2GW. Ngay cả “Gak Sejong” của Naver – trung tâm dữ liệu được đánh giá là có quy mô đơn lẻ lớn nhất trong nước – hiện cũng chỉ đạt công suất 47MW. Như vậy, chính phủ đã tuyên bố sẽ xây mới hạ tầng có công suất gấp hơn 4 lần tổng công suất các trung tâm dữ liệu quốc gia đang vận hành trên cả nước chỉ trong vòng chưa đầy 3 năm, tính đến năm 2029.
Lo ngại Hàn Quốc thiếu dịch vụ nội địa, trở thành “căn cứ cho thuê” của các tập đoàn Big Tech
Liệu Hàn Quốc có thực sự tồn tại nhu cầu về trung tâm dữ liệu AI quy mô khổng lồ đến vậy? Các chuyên gia chỉ ra rằng, hầu hết các dịch vụ AI chính mà người dân và doanh nghiệp trong nước đang sử dụng đều đã được cung cấp thông qua các tập đoàn Big Tech toàn cầu của Mỹ. Hơn nữa, những đơn vị dẫn đầu dự án lớn lần này như SK hay GS không phải là những doanh nghiệp triển khai các dịch vụ AI quy mô lớn cho công chúng. Phân tích cho thấy, các trung tâm dữ liệu mà họ định xây dựng khả năng cao sẽ là căn cứ theo mô hình cho thuê không gian và điện năng, thay vì phục vụ nhu cầu nội bộ.
Trên thực tế, trung tâm dữ liệu quy mô 100MW mà SK đang thúc đẩy tại khu công nghiệp Mipo, Ulsan cũng là dự án hợp tác với Amazon Web Services (AWS) của Mỹ. Bộ trưởng Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Kim Sung-hwan khi xuất hiện trên chương trình "Siseon Jipjung" của đài MBC cũng đã xác nhận quan sát này khi cho biết: “Các doanh nghiệp Mỹ đang muốn xây dựng trung tâm dữ liệu AI gấp rút nhưng không có đủ nguồn cung điện nên đã tìm đến Hàn Quốc. Nhiều công ty Mỹ đang thăm dò ý kiến, nói rằng nếu Hàn Quốc đảm bảo được điện năng thì họ sẽ đến”.
Mỹ né tránh vs Hàn Quốc tích cực thu hút
Lập trường thu hút tích cực này đang bị chỉ trích là đi ngược lại với làn sóng phản đối xây dựng trung tâm dữ liệu đang gia tăng tại Mỹ gần đây. Tại Mỹ, do công nghệ AI phát triển khiến số lượng trung tâm dữ liệu tăng vọt, các chính quyền địa phương và cư dân lo ngại cạn kiệt tài nguyên đã tổ chức các chiến dịch phản đối mạnh mẽ. Nhiều bang thậm chí đã tuyên bố tạm dừng (moratorium) việc xây dựng trung tâm dữ liệu.
Theo kết quả khảo sát ý kiến công chúng do cơ quan nghiên cứu xã hội Gallup thực hiện với người trưởng thành tại Mỹ, 71% người dân Mỹ phản đối việc xây dựng trung tâm dữ liệu AI tại địa phương nơi họ sinh sống. Đặc biệt, 50% ý kiến phản đối chỉ ra sự tiêu thụ tài nguyên quá mức của các trung tâm này, đồng thời coi việc tiêu thụ điện khổng lồ và cạn kiệt nguồn nước làm mát là những nguyên nhân lo ngại lớn nhất.
Hàn Quốc cũng có khả năng cao đối mặt với vấn đề thiếu hụt điện và nước từ việc thu hút đầu tư quy mô lớn như vậy. Do việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân mất hơn 10 năm, nên có lo ngại rằng để cung cấp điện ở mức Gigawatt (GW) trong thời gian ngắn, cuối cùng sẽ trở thành cái cớ để đẩy cao công suất vận hành các nhà máy điện nhiên liệu hóa thạch vốn phát thải nhiều carbon.
Kim Byung-kwon, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Xanh cho biết: “Việc xây dựng trung tâm dữ liệu 8,4GW trong vòng 3 năm như trong 3 dự án lớn là kế hoạch bộc phát, không hề cân nhắc đến tiêu thụ điện và nước, thậm chí còn chưa được phản ánh trong Kế hoạch cơ bản về cung cầu điện lần thứ 12 đã thảo luận đến tháng 5 vừa qua”. Ông chỉ trích thêm: “Việc cung cấp giá điện rẻ, đất đai và nước cho các trung tâm dữ liệu mà các Big Tech nước ngoài sử dụng trong khi không giúp ích trực tiếp cho sự phát triển AI của Hàn Quốc là điều rất đáng đặt dấu hỏi”.
Chính vì vậy, ngay cả quan điểm của giới chính trị và chính quyền địa phương coi việc thu hút trung tâm dữ liệu là biện pháp kích cầu kinh tế địa phương cũng đang bị đặt nghi vấn. Vì trung tâm dữ liệu là cấu trúc hoạt động 24/24 giờ lấy máy chủ làm trung tâm, nên nó thuộc nhóm ngành có hiệu quả tạo việc làm thấp. Hiệu quả thu ngân sách giúp ích cho tài chính địa phương cũng ở mức không đáng kể.
Kết quả kiểm tra hành chính của Hội đồng thành phố Goyang đối với 3 trung tâm dữ liệu đang hoạt động trên địa bàn cho thấy, tổng số tiền đóng góp ngân sách hàng năm của chúng cho chính quyền địa phương chỉ dừng lại ở mức khoảng 770 triệu Won. Đây chính là lý do vì sao xuất hiện những ý kiến chỉ trích cho rằng trong khi cư dân phải chịu đựng tiếng ồn, hiện tượng đảo nhiệt và mâu thuẫn xây dựng đường dây tải điện, thì sự đóng góp thực tế cho kinh tế địa phương lại rất thấp.
Giữa tranh cãi về đóng góp việc làm thấp, vẫn có tiếng nói “cần góc nhìn chiến lược quốc gia”
Ngược lại, cũng có nhiều phản biện cho rằng việc thu hút trung tâm dữ liệu AI là lựa chọn bất khả kháng để tạo sức mạnh tổng hợp với ngành công nghiệp bán dẫn của Hàn Quốc và nâng cao hệ sinh thái công nghệ AI trước và sau chuỗi giá trị. Chính phủ đánh giá rằng trung tâm dữ liệu AI có mối liên kết chặt chẽ với ngành công nghiệp bán dẫn.
Bộ trưởng Kim Sung-hwan ngay sau sự kiện “Ngày thế giới không túi ni lông dùng một lần” tổ chức tại Yeongdeungpo-gu, Seoul vào ngày 3 đã khẳng định: “Nếu chỉ nhìn vào vấn đề tạo việc làm của trung tâm dữ liệu AI thì đúng là máy móc hoạt động nên việc tuyển dụng nhân lực không nhiều, có thể cảm thấy không nhất thiết phải thu hút”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh: “Trung tâm dữ liệu AI là hạ tầng cốt lõi đóng vai trò bộ não của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo khổng lồ, và trong bộ não đó có chứa chip bán dẫn của Hàn Quốc”.
Ông nói tiếp: “Vấn đề không phải là cứ bán chip bán dẫn như hàng xuất khẩu còn trung tâm dữ liệu thì không làm vì ít tạo việc làm. Việc coi chip bán dẫn và trung tâm dữ liệu như một thể thống nhất là đúng đắn, và chúng ta cần phán đoán dựa trên việc làm thế nào để cung cấp điện và nước thật tốt nhằm đón đầu kỷ nguyên cách mạng AI”.
Ngoài ra, cũng có quan điểm cho rằng việc thu hút trung tâm dữ liệu AI không chỉ đơn thuần là thu hút tòa nhà và máy chủ, mà còn có thể đóng góp vào việc nâng cao hệ sinh thái công nghiệp trước và sau chuỗi giá trị cũng như xuất khẩu. Lập luận cho rằng, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn trong nước sẽ giúp phát triển đồng thời không chỉ công nghệ IT như máy chủ, mạng, lưu trữ mà cả công nghệ thiết bị giải pháp điện năng và làm mát tiên tiến. Đồng thời, cũng có phản biện cho rằng bằng cách đặt trung tâm dữ liệu trong lãnh thổ Hàn Quốc, chúng ta có thể đảm bảo quyền kiểm soát, đồng thời chiếm lĩnh được môi trường vật lý để người dân và doanh nghiệp nghiên cứu và phát triển AI.
Các chuyên gia cho rằng, trong quá trình mở rộng hạ tầng AI sắp tới, việc thiết lập “Nguyên tắc trung tâm dữ liệu xanh” để đảm bảo ứng phó với khủng hoảng khí hậu và sự chấp thuận của người dân là rất quan trọng. Lee Heon-seok, Ủy viên chính sách của tổ chức Energy Justice Actions, chỉ trích: “Các nước lớn ở châu Âu như Đức đã đặt ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt buộc các trung tâm dữ liệu phải sử dụng 100% năng lượng tái tạo từ năm 2027”. Ông nhấn mạnh: “Hàn Quốc cũng cần thoát khỏi kiểu thu hút theo lối 'ban phát điện' đơn thuần, khẩn cấp thiết lập các hướng dẫn thể chế như bắt buộc sử dụng năng lượng tái tạo, quy định hiệu quả năng lượng, đánh giá tác động môi trường và quy trình lấy ý kiến cư dân để ngăn chặn sự cạn kiệt tài nguyên quốc gia và hỗn loạn lưới điện”.