[비즈한국] Mối quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ vốn tưởng chừng đã chạm đáy dưới thời chính quyền Trump, nay lại càng trở nên tồi tệ hơn khi chính quyền Biden lên nắm quyền. Sau khi Nhà Trắng tuyên bố tưởng niệm sự kiện thảm sát người Armenia xảy ra cách đây 106 năm vào ngày 25 tháng 4 vừa qua, chính phủ và người dân Thổ Nhĩ Kỳ đã phản ứng vô cùng gay gắt. Chỉ mới 2 năm trước, khi Mỹ hủy bỏ việc xuất khẩu gần 100 máy bay chiến đấu F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ với lý do quốc gia này mua tên lửa phòng không S-400 của Nga, nhiều người vẫn dự đoán rằng Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ sẽ giải quyết xung đột thông qua đàm phán, nhưng cuối cùng dự đoán đó đã hoàn toàn sai lầm.
Điều này cũng dễ hiểu, vì Mỹ từ lâu đã coi Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh quan trọng nhất ở Trung Đông, sánh ngang với Israel và Ả Rập Xê Út. Thậm chí, trong một vài trường hợp, Thổ Nhĩ Kỳ còn được ưu ái hơn cả Israel và Ả Rập Xê Út. Trong khi Ả Rập Xê Út vẫn chưa thể sở hữu máy bay chiến đấu F-35A - dòng chiến đấu cơ chỉ bán cho các đồng minh thân cận của Mỹ - và Israel cũng chỉ mới ký hợp đồng mua khoảng 24 đến 40 chiếc, thì Thổ Nhĩ Kỳ đã được tham gia vào quá trình phát triển từ giai đoạn đầu và đạt được đơn hàng 100 chiếc. Đó là phần thưởng xứng đáng cho vai trò thành viên NATO của Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia thay mặt Mỹ đối đầu với Liên Xô cũ và các quốc gia chống Mỹ ở Ả Rập.
Tuy nhiên, thương vụ mua 100 chiếc F-35A, vốn là biểu tượng của tình đồng minh gắn kết, lại trở thành kíp nổ khiến mâu thuẫn bùng phát. Tháng 8 năm 2018, khi Tổng thống Trump ký Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cấm xuất khẩu F-35A sang Thổ Nhĩ Kỳ vì lý do nước này mua hệ thống S-400 của Nga, Thổ Nhĩ Kỳ đã phản đối kịch liệt, đẩy quan hệ hai nước vào cục diện đổ vỡ không thể cứu vãn kể từ đó.
Tất nhiên, không phải là không có những nỗ lực hàn gắn mối quan hệ này. Chẳng hạn, vào tháng 2 vừa qua, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã ký hợp đồng vận động hành lang với một công ty luật lớn của Mỹ để thúc đẩy việc cấp phép bán chiến đấu cơ F-35A, đồng thời Bộ trưởng Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cũng tuyên bố sẽ chỉ sử dụng S-400 khi thực sự cần thiết. Thế nhưng, Mỹ đã kiên quyết từ chối mọi đề xuất, thậm chí còn công khai nhắc lại vấn đề thảm sát người Armenia - điều vốn chạm vào lòng tự tôn của người dân Thổ Nhĩ Kỳ. Đương nhiên, việc Mỹ từ chối đàm phán và công khai làm tổn thương lòng tự tôn không có nghĩa là Thổ Nhĩ Kỳ có thể làm gì cường quốc số một thế giới này. Bởi lẽ, ngay cả trước đại dịch COVID-19, kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ đã suy thoái trầm trọng, cộng thêm ngành du lịch chịu đòn giáng hủy diệt, khiến thực lực quốc gia bị suy giảm đáng kể.
Mặc dù vậy, Mỹ cũng không thể cứ đơn phương gây áp lực lên Thổ Nhĩ Kỳ. "Gót chân Achilles" của Mỹ chính là khoảng 50 quả bom hạt nhân chiến thuật B-61 đặt tại căn cứ không quân Incirlik của Thổ Nhĩ Kỳ. Từ những năm 1960, Mỹ đã thiết lập cơ chế chia sẻ hạt nhân thông qua một tổ chức có tên NPG (Nhóm hoạch định hạt nhân), triển khai bom hạt nhân của Mỹ tại 5 quốc gia thuộc NATO, và Thổ Nhĩ Kỳ là một trong số đó. Trong trường hợp xảy ra chiến tranh hạt nhân, máy bay F-16 của Không quân Thổ Nhĩ Kỳ có thể mang theo những quả bom hạt nhân do Mỹ quản lý này để thực hiện đòn tấn công thay cho Mỹ.
Tuy nhiên, với mối quan hệ đang xấu đi như hiện tại, cơ chế 'chia sẻ hạt nhân' này khó có thể vận hành trơn tru. Mỹ đang ở trong tình thế tiến thoái lưỡng nan: nếu rút vũ khí hạt nhân ngay lập tức, phản ứng dữ dội từ người dân Thổ Nhĩ Kỳ là điều hiển nhiên; nhưng nếu cứ để yên như vậy thì lại vô cùng bất an. Chính vì lý do này, vào năm 2019, cựu Phó Tổng thống Joe Biden và cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo đã dẫn đầu đoàn đại biểu đến gặp Tổng thống Erdogan, nhưng không đạt được kết quả đáng kể nào. Dự báo trong tương lai, Mỹ vẫn sẽ tiếp tục rơi vào tình thế mơ hồ: không thể hòa giải với Thổ Nhĩ Kỳ nhưng cũng không thể rút vũ khí hạt nhân về.
Vấn đề nằm ở chỗ, Hàn Quốc lại đang mong muốn một 'nhóm chia sẻ hạt nhân kiểu châu Á'. Hồi tháng 3 vừa qua, Viện Chicago về các vấn đề toàn cầu (CCGA) của Mỹ đã soạn thảo một báo cáo nghiên cứu đề xuất Hàn Quốc, Nhật Bản và Úc tạo ra một nhóm chia sẻ hạt nhân châu Á tương tự như NPG của NATO. Nhưng khi Mỹ đang phải trải qua tình thế khó xử với Thổ Nhĩ Kỳ, khả năng Washington chấp thuận một cơ chế chia sẻ hạt nhân mới cho châu Á đã trở nên vô cùng mong manh.
Vậy, có phương án nào để đối phó với mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên thay vì dựa vào nhóm chia sẻ hạt nhân kiểu châu Á không? Trước mắt, trong ngắn hạn, chúng ta cần chấp nhận giới hạn là không thể sử dụng vũ khí hạt nhân và phải tăng cường khả năng đối phó bằng vũ khí phi hạt nhân. Nếu chính quyền tiếp theo vào năm tới tiếp tục đầu tư ổn định mà không cắt giảm các lực lượng đối phó hạt nhân Triều Tiên mạnh mẽ vốn đã được xây dựng từ thời chính quyền Park Geun-hye và Moon Jae-in, thì đây không chỉ là phương án đối phó với vũ khí hạt nhân của Triều Tiên, mà còn trở thành quân bài đàm phán có lợi trong các cuộc thương thảo kéo dài cho hiệp định chia sẻ hạt nhân kiểu châu Á sau này.
Song song đó, cần có những chiến lược hạt nhân sáng tạo mang lại lợi ích cho cả Mỹ và Hàn Quốc. Một phương án đang được thảo luận là thay vì triển khai hạt nhân chiến thuật của Mỹ tại Hàn Quốc, các binh sĩ và khí tài của chúng ta sẽ đến các căn cứ Mỹ nơi đã triển khai hạt nhân chiến thuật để tập luyện vận hành. Nếu máy bay F-15K hoặc F-35 của quân đội chúng ta tập luyện việc lắp đặt và sử dụng vũ khí hạt nhân tại các căn cứ đó, thì trong tình huống khẩn cấp, quân đội Hàn Quốc hoàn toàn có thể vận hành vũ khí hạt nhân thay cho Mỹ.
Tiến xa hơn, cần nghiên cứu xem liệu vũ khí hạt nhân chiến thuật của Mỹ hiện chỉ sử dụng cho máy bay chiến đấu có thể ứng dụng trên các hệ thống vũ khí khác hay không. Bom hạt nhân chiến thuật B-61 về cơ bản là bom dẫn đường bằng GPS, và công nghệ dẫn đường GPS này tương tự với bom dẫn đường JDAM hoặc SDB mà quân đội chúng ta đang vận hành. Gần đây, hệ thống tên lửa mới như GLSDB của Boeing cho phép lắp đặt bom dẫn đường SDB vốn dành cho máy bay chiến đấu. Vì vậy, có thể cân nhắc phát triển các loại tên lửa đạn đạo có khả năng mang bom hạt nhân chiến thuật B-61 tương tự như cách mang trên máy bay chiến đấu trong tình huống cần thiết.
Chia sẻ vũ khí hạt nhân của Mỹ thông qua hiệp định hạt nhân là phương pháp vũ trang hạt nhân thực tế nhất mà Hàn Quốc có thể nghĩ tới. Tuy nhiên, như trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ, khả năng đạt được hiệp định này là cực kỳ thấp. Việc đặt mục tiêu cao là tốt, nhưng đồng thời cũng cần thực tế thực hiện những nỗ lực tốt nhất trong khả năng và điều kiện hiện có của chúng ta.