[비즈한국] Đằng sau vụ khủng hoảng không thanh toán tiền hàng của TMON và WeMakePrice là tham vọng đưa Qxpress, công ty con cốt lõi, lên sàn chứng khoán của ông Ku Young-bae, Chủ tịch Tập đoàn Qoo10. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng hiện nay là do công ty đã thực hiện các thương vụ sáp nhập và mua lại (M&A) một cách liều lĩnh bất chấp thiếu hụt nguồn vốn, nhằm gia tăng khối lượng công việc và mở rộng quy mô cho Qxpress. Trong số những công ty được Qoo10 mua lại không chỉ có các nền tảng thương mại điện tử mà còn có cả các doanh nghiệp logistics, và tình hình tài chính của những công ty này cũng đã bắt đầu báo động đỏ kể từ sau khi sáp nhập.
Ông Ku đã mua lại các công ty từ nhiều lĩnh vực trong quá trình chuẩn bị đưa Qxpress lên sàn Nasdaq của Mỹ. Do nguồn vốn tự có hạn hẹp, ông đã thực hiện mua lại bằng cách kêu gọi đầu tư từ các nhà đầu tư tài chính (FI) hoặc hoán đổi cổ phần, trái phiếu với cổ đông của các công ty bị mua lại. Đối với các đơn vị thương mại điện tử, ông đã mua lại TMON, WeMakePrice, Interpark Commerce, AK Mall và Wish của Mỹ; trước đó, ông cũng đã thâu tóm mảng giao nhận vận tải (forwarding) của các doanh nghiệp logistics toàn cầu.
Tháng 10 năm 2021, thông qua Qxpress, Qoo10 đã mua lại pháp nhân Ko-China Logistics, mảng giao nhận của Tập đoàn Ko-China. Tập đoàn Ko-China do Chủ tịch Park Bong-chul dẫn đầu là một doanh nghiệp logistics của doanh nhân Hàn Quốc tại nước ngoài (Hansang) có trụ sở tại Hồng Kông. Với mục tiêu tăng cường logistics B2B, Qoo10 đã chi khoảng 100 tỷ won cùng với các nhà đầu tư như quỹ đầu tư tư nhân (PE) để mua lại 40 pháp nhân tại 15 quốc gia của Ko-China Logistics.
Vào thời điểm đó, Qxpress kỳ vọng vào hiệu quả cộng hưởng với Ko-China Logistics khi tuyên bố: “Chúng tôi đã có thể cung cấp dịch vụ logistics toàn cầu một cách hiệu quả, bao trùm từ mảng B2C tập trung vào mua sắm trực tuyến xuyên biên giới cho đến mảng B2B”. Sau khi về dưới mái nhà Qoo10, Ko-China Logistics đã đổi tên thành KC International Korea vào tháng 7 năm 2022. Ngày 10 tháng 7 năm 2023, Kim Young-sun, đại diện Qxpress Hàn Quốc, đã nhậm chức giám đốc nội bộ tại KC International Korea và sau đó kiêm nhiệm luôn vị trí đại diện.
Công ty mẹ của KC International Korea là KC International Holdings, và công ty mẹ trung gian là pháp nhân Qxpress tại Singapore (Qxpress Pte Ltd.). Công ty mẹ cấp cao hơn là pháp nhân Qoo10 tại Singapore (Qoo10 Pte. Ltd.), và công ty mẹ cao nhất là Geoxis Holdings (hiện nay là Qoo10 Technology). Chủ tịch Ku Young-bae là cổ đông lớn nhất của Geoxis Holdings, đứng đầu cơ cấu quyền lực này.
Kể từ khi được Qoo10 mua lại vào năm 2021, doanh thu của KC International Korea tăng lên nhưng khả năng sinh lời lại xấu đi. Doanh thu tăng từ 25,1 tỷ won năm 2021 lên 36,2 tỷ won năm 2022, nhưng cùng kỳ, lợi nhuận hoạt động lại chuyển từ lãi 1,4 tỷ won sang lỗ 200 triệu won. Lợi nhuận ròng cũng ghi nhận mức lỗ khoảng 60 triệu won so với mức lãi 1,1 tỷ won trước đó. Báo cáo kiểm toán của KC International Korea hiện chỉ được công khai đến năm tài chính 2022.
Xét về tình hình tài chính của công ty, việc khoản phải thu thương mại và dự phòng tổn thất tín dụng tăng lên cũng là một điểm đáng chú ý. Khoản phải thu thương mại là số tiền phải thu từ đối tác giao dịch sau khi bán hàng hóa hoặc dịch vụ trả sau. Dự phòng tổn thất tín dụng là chi phí trích lập cho những khoản phải thu không có khả năng thu hồi, và đây là một chỉ số để đánh giá sức khỏe tài chính. Năm 2021, khoản phải thu thương mại của KC International Korea là 7,8 tỷ won và dự phòng tổn thất tín dụng khoảng 80 triệu won, nhưng đến năm 2022, con số này đã vọt lên lần lượt là 13 tỷ won và 800 triệu won.
Điều này chịu ảnh hưởng từ việc gia tăng các giao dịch với các bên liên quan như Qxpress. Doanh thu từ các bên liên quan tăng từ 12,6 tỷ won năm 2021 lên 20,8 tỷ won năm 2022, và khoản phải thu thương mại tăng từ 5,4 tỷ won lên 11,7 tỷ won. Kết quả là, tỷ trọng doanh thu từ các bên liên quan trên tổng doanh thu đã tăng từ 43% năm 2021 lên 56% năm 2022. Điều này có nghĩa là mặc dù doanh thu từ giao dịch với công ty mẹ và các công ty liên quan tăng lên, nhưng tỷ trọng các khoản nợ phải thu từ họ cũng trở nên lớn hơn.
Công ty kiểm toán Hanwool, đơn vị đảm nhận việc kiểm toán cho KC International Korea, cũng đã chỉ ra tình trạng này. Trong phần nhấn mạnh của báo cáo kiểm toán có ghi rõ: “Trong kỳ báo cáo (năm 2022), doanh thu và chi phí mua vào từ các bên liên quan lần lượt phát sinh 20,8 tỷ won và 2,5 tỷ won; sau ngày kết thúc kỳ báo cáo, các khoản phải thu và phải trả đối với các bên liên quan lần lượt là 11,8 tỷ won và 2,6 tỷ won”, đồng thời cảnh báo “có thể tồn tại sự không chắc chắn về khả năng thu hồi các khoản nợ tùy thuộc vào tình hình kinh doanh của các bên liên quan trong tương lai”.
Khoản nợ mà Qxpress phải trả cho KC International Korea dường như cũng đã tăng lên trong năm ngoái. Theo báo cáo kiểm toán của Qxpress Hàn Quốc, khoản phải trả thương mại (nợ phát sinh do mua hàng hóa, dịch vụ trả sau) đối với KC International Korea đã tăng từ 1,6 tỷ won năm 2021 lên 9,5 tỷ won năm 2022 và 10,9 tỷ won năm 2023. Ngược lại, khoản phải thu thương mại từ KC International Korea tính đến năm 2023 chỉ dừng lại ở mức 700 triệu won.
Tuy nhiên, sau vụ khủng hoảng không thanh toán của TMON-WeMakePrice, Qxpress khẳng định không có vấn đề gì trong vận hành. Trong thông báo ngày 26 tháng 7, công ty cho biết: “Chúng tôi hiểu rõ những lo ngại về dịch vụ của Qxpress”, đồng thời khẳng định lại rằng “Qxpress vẫn đang cung cấp bình thường các dịch vụ logistics nội địa và xuyên biên giới”. Cùng ngày, trụ sở Qxpress tại Singapore đã bổ nhiệm Giám đốc tài chính (CFO) Mark Lee làm tân đại diện, một động thái cho thấy họ đang nhanh chóng tách biệt khỏi các rủi ro liên quan đến Chủ tịch Ku.
Mặt khác, Qoo10 được cho là đã tích cực rút tiền mặt từ các công ty con mà mình mua lại. Qxpress Hàn Quốc đã cho pháp nhân Qxpress Singapore vay 116,8 tỷ won, Interpark Commerce cho vay 28 tỷ won, và WeMakePrice cho vay 13,1 tỷ won. Trước đó, trong phiên chất vấn tại Ủy ban Chính vụ Quốc hội ngày 30 tháng 7, tranh cãi đã nổ ra khi Chủ tịch Ku Young-bae thừa nhận rằng tiền thanh toán cho người bán trên TMON và WeMakePrice đã được sử dụng để chi trả cho thương vụ mua lại Wish trị giá 230 tỷ won.