[비즈한국] Khoảng 9 giờ tối ngày 8 tháng 8 năm 2022, khi những trận mưa như trút nước đổ xuống Seoul, một phụ nữ khuyết tật ngoài 40 tuổi, em gái và đứa cháu gái 13 tuổi đã bị mắc kẹt và thiệt mạng trong căn nhà bán hầm tại Sillim-dong, Gwanak-gu, Seoul. Cũng trong ngày hôm đó, tại một ngôi nhà bán hầm ở Sangdo-dong, Dongjak-gu, Seoul, một phụ nữ ngoài 50 tuổi cũng được tìm thấy đã tử vong vì không thể tránh khỏi dòng nước dâng cao. Trận mưa kỷ lục sau 115 năm tại Seoul thời điểm đó đã tấn công trước hết vào những ngôi nhà bán hầm – nơi ở của những người yếu thế nhất trong xã hội.
Nhà bán hầm rất dễ bị ngập lụt vì khoảng một nửa không gian sống nằm dưới mặt đất. Do đặc tính của nước chảy về chỗ trũng, khi mưa lớn xảy ra, khả năng nước tràn vào trong nhà là rất cao. Trong khi đó, cửa ra vào hoặc cửa sổ hướng ra mặt đất thường xuyên bị kẹt do áp lực nước hoặc song sắt chống trộm khi ngập lụt xảy ra. Đây là lý do tại sao các ngôi nhà bán hầm cần có thiết bị ngăn ngập như tấm chắn nước, van chống trào ngược, máy bơm chìm; hoặc các thiết bị sơ tán như khung cửa sổ chống trộm có thể mở được, còi báo động ngập lụt và thang thoát hiểm.
Từ tháng 8 năm 2022, thời điểm xảy ra tai nạn ngập lụt, đến tháng 6 năm sau, chính quyền Seoul đã tiến hành khảo sát toàn bộ tình trạng nhà bán hầm trên địa bàn thành phố và lập kế hoạch vào tháng 7 năm ngoái về việc lắp đặt các thiết bị chống ngập cho những ngôi nhà có nguy cơ. Liệu kế hoạch này đã thực hiện đến đâu? Theo dữ liệu kết quả khảo sát nhận được từ yêu cầu công khai thông tin của thành phố Seoul, trong tổng số 237.619 căn nhà bán hầm tại Seoul, có 28.439 căn (12%) là những hộ gia đình có nguy cơ ngập lụt cần được lắp đặt thiết bị chống ngập (24.842 căn cần tấm chắn nước, 14.586 căn cần thiết bị sơ tán).
Từ chối vì lo ngại giảm giá nhà và bất tiện trong việc lấy sáng, thông gió
Kết quả điều tra của Biz Hankook cho thấy, tính đến ngày 6, trong số 24.842 căn nhà bán hầm mà Seoul xác nhận cần thiết bị ngăn nước mưa vào năm ngoái, có 9.440 căn (38%) vẫn chưa được lắp đặt. Trong đó bao gồm 5.405 căn (32%) trong tổng số 16.855 căn nhà bán hầm đã được công nhận cần lắp đặt do có lịch sử ngập lụt trước đó. Nếu loại trừ các hộ gia đình đã bị phá dỡ sau khảo sát, hộ đã rời đi hoặc hộ được đánh giá là không cần lắp đặt về mặt cấu trúc, thì hiện có 7.632 căn nhà (31%) thực sự đang phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt.
Lý do chính khiến thiết bị ngăn nước không được lắp đặt kịp thời là do sự phản đối từ chủ nhà. Chính quyền Seoul phân loại lý do không lắp đặt cho 9.440 căn hộ như sau: chủ nhà không mong muốn (4.738 căn), người cư trú vắng mặt quá 3 lần (2.894 căn), không cần thiết về cấu trúc (1.230 căn), nhà trống (397 căn), và đã phá dỡ (181 căn). Được biết, những chủ nhà phản đối việc lắp đặt đã từ chối vì lo ngại về việc cản trở ánh sáng, thông gió và sự sụt giảm giá trị bất động sản.
Tình trạng lắp đặt thiết bị sơ tán thậm chí còn tệ hơn. Ban đầu, Seoul xác định có 14.586 căn nhà bán hầm cần lắp thiết bị sơ tán, nhưng trong quá trình khảo sát tại các quận, con số này đã tăng lên 15.252 căn tính đến tháng 6 vừa qua. Tuy nhiên, thực tế mới chỉ có 5.108 căn (33%) được lắp đặt, nghĩa là 10.144 căn (67%) còn lại vẫn chưa có thiết bị sơ tán.
Một quan chức thuộc bộ phận an toàn thủy lợi của thành phố Seoul cho biết: "Chúng tôi lắp đặt miễn phí cho hầu hết các hộ gia đình có nguyện vọng, nhưng nếu chủ nhà từ chối thì hiện không có phương tiện nào để bắt buộc. Vì nhà bán hầm là tài sản tư nhân nên rất khó để mở rộng việc lắp đặt." Một quan chức thuộc bộ phận quy hoạch kiến trúc của Seoul cũng giải thích: "Hầu hết các hộ chưa lắp đặt thiết bị sơ tán hiện nay đều là những trường hợp không phản hồi hoặc không đồng ý. Con số tăng lên là do số hộ cần lắp đặt được các quận tự xác định thêm vào trong quá trình khảo sát toàn diện."
Người thuê nhà thấp thỏm mỗi khi trời mưa… Có ý kiến cho rằng "cần dùng biện pháp cưỡng chế"
Những cư dân sống tại các ngôi nhà bán hầm từng chịu thiệt hại do ngập lụt vẫn đang sống trong sự bất an. Cụ A, một người thuê nhà ngoài 70 tuổi tại Sillim-dong, Seoul, chia sẻ: "Tôi vừa định ra ngoài thì trời bắt đầu mưa lớn. Tôi lo sợ nước sẽ tràn vào nhà nên đã chờ đợi, may mắn là mưa tạnh sớm nên tôi mới ra ngoài được. Hai năm trước, khi trận mưa lớn ập đến, nước tràn vào nhà và tôi đã phải dùng gáo múc nước suốt nhiều giờ cho đến khi tạnh mưa. Mưa thực sự rất đáng sợ." Vào sáng ngày 7, khi phóng viên Biz Hankook gặp cụ A, một trận mưa cục bộ đã xảy ra tại Sillim-dong. Căn nhà bán hầm nơi cụ A sống vẫn chưa có thiết bị ngăn nước.
Một môi giới bất động sản đang hoạt động tại Sillim-dong, Gwanak-gu, Seoul cho biết: "Sau sự cố người dân tử vong do ngập lụt năm 2022, nhận thức của sinh viên vốn đang tìm thuê nhà giá rẻ cũng thay đổi, họ cho rằng 'ở nhà bán hầm không chỉ bất tiện mà còn có thể mất mạng'. Hiện nay, những người tìm nhà bán hầm đa phần là sinh viên nước ngoài. Người Hàn Quốc nếu có tìm đến cũng đều yêu cầu tìm ở những nơi có địa hình cao hơn."
Thực tế vẫn có cách để cưỡng chế việc lắp đặt thiết bị chống ngập cho nhà bán hầm. Theo Luật đối phó với thiên tai, tại những khu vực mà Bộ trưởng Bộ Hành chính và An ninh công nhận là có nguy cơ ngập lụt như các "khu vực nguy cơ ngập lụt", chính quyền có thể bắt buộc lắp đặt các thiết bị như tấm chắn nước, van chống trào ngược. Tuy nhiên, chính phủ và các chính quyền địa phương hiện đang "để ý" đến phản ứng của người dân về việc giá nhà sẽ giảm nên rất e dè trong việc chỉ định khu vực. Hiện nay, Seoul chỉ có 5 khu vực được chỉ định là khu vực nguy cơ ngập lụt bao gồm: khu vực Gwanghwamun ở Jongno-gu, khu vực Hwagok 1 ở Gangseo-gu, khu vực Bangbae-Sadang ở Seocho-gu, khu vực Seocho ở Seocho-gu và khu vực Gaehwa ở Gangseo-gu.
Lee Won-ho, Trưởng ban điều hành Liên đoàn Xã hội Nghèo đói, chỉ ra rằng: "Các thiết bị như tấm chắn nước thực tế không gây hư hại nghiêm trọng cho tòa nhà. Việc thành phố Seoul quá nhấn mạnh vào sự đồng thuận của chủ nhà khi lắp đặt thiết bị chống ngập chính là sự e dè chủ nhà ngay cả trong vấn đề an toàn. Ít nhất, đối với những ngôi nhà bán hầm mà Seoul đã phân loại là nguy hiểm và cần thiết bị chống ngập, chính quyền cần phải thực thi quyền lực hành chính để cưỡng chế lắp đặt."
Seoul là nơi có số lượng cư dân sống trong nhà bán hầm đông nhất cả nước. Theo Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2020 của Cục Thống kê, Seoul có tổng cộng 201.000 hộ gia đình sống trong nhà bán hầm (tầng hầm), chiếm 61% trong tổng số 327.000 hộ sống ở nhà bán hầm trên cả nước. Tỷ lệ cư trú trong nhà bán hầm tại Seoul là 5,8%, cao hơn đáng kể so với Incheon (2,2%) và Gyeonggi (1,9%). Hầu hết các hộ gia đình sống trong tầng hầm đều không sở hữu nhà, với 51% là thuê theo tháng và 22% là thuê theo dạng tiền gửi (Jeonse).
Lý do người thuê nhà sống ở nhà bán hầm là vì chi phí. Hiện nay, giá thuê một căn phòng bán hầm tại Sillim-dong, Gwanak-gu, Seoul rơi vào khoảng 30 triệu Won cho hình thức Jeonse, hoặc 3 triệu Won tiền cọc và 200.000 Won mỗi tháng. Mức giá này rẻ hơn khoảng 30-40% so với nhà ở các tầng trên cùng tòa nhà. Ji-soo, người đứng đầu liên đoàn "Min-dal-paeng-i Union" (Liên minh Ốc sên), phát biểu tại sự kiện tưởng niệm 2 năm vụ thảm họa mưa lũ nhà bán hầm vào ngày 7 vừa qua: "Tôi đã từng sống trong cả nhà bán hầm và nhà trên sân thượng. Nhà bán hầm không hề an toàn hay thoải mái, nhưng đó là nơi ở tốt nhất mà những người thuê nhà đang chật vật với đồng lương thấp và công việc bấp bênh có thể ngả lưng tại một thành phố Seoul đắt đỏ."