[비즈한국] Thế giới hiện nay đang được dẫn dắt bởi Mỹ và Trung Quốc. Trong khi Mỹ đang rơi vào tình cảnh hỗn loạn trước thềm bầu cử tổng thống, thì Trung Quốc lại đang duy trì chế độ Tập Cận Bình vững chắc. Với việc bãi bỏ giới hạn nhiệm kỳ chủ tịch nước vào năm 2018, Trung Quốc trên thực tế đã bước vào chế độ độc tài cá nhân của Tập Cận Bình. Thế nhưng, một cuốn sách mới đây đã đưa ra dự báo rằng hệ thống này cuối cùng sẽ dẫn đến sự ‘sụp đổ’ của Trung Quốc.
Sự thất bại tất yếu của Trung Quốc
: Thi cử, Độc tài, Ổn định và Công nghệ đã dẫn dắt Trung Quốc đến thành công như thế nào và tại sao lại trở thành nguyên nhân gây ra sự suy tàn
Tác giả: Yasheng Huang, Dịch giả: Park Nu-ri, NXB: Saenggak-ui Him
624 trang, 32.000 won
‘Sự thất bại tất yếu của Trung Quốc’ là cuốn sách dự báo về sự sụp đổ của Trung Quốc thông qua sự hưng thịnh và suy vong của các vương triều, đế chế trên lục địa Trung Hoa trong quá khứ, được chấp bút bởi Giáo sư Yasheng Huang, một chuyên gia về Trung Quốc tại Mỹ, hiện là Giáo sư tại Trường Quản lý MIT và là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc-Ấn Độ.
Ngày 1 tháng 10 năm 2023, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã kỷ niệm 74 năm ngày thành lập. Trung Quốc đã vượt qua Liên Xô để trở thành quốc gia cộng sản tồn tại lâu nhất trên trái đất. Dù đã trải qua nhiều thảm họa quốc gia như Cách mạng Văn hóa, nhưng việc Trung Quốc đối đầu với Mỹ và nhắm đến vị thế G1 khiến nước này có vẻ rất kiên cố.
Tuy nhiên, ở một góc độ khác, những vết nứt đang dần xuất hiện. Trong đại dịch COVID-19, chính sách ‘Zero-COVID’ phong tỏa toàn bộ thành phố đã vấp phải sự phản đối và biểu tình từ người dân. Việc đàn áp các dân tộc thiểu số và chà đạp nhân quyền dưới danh nghĩa thống nhất tại Tây Tạng và Khu tự trị Tân Cương đang bị cả thế giới lên án.
Trong ‘Sự thất bại tất yếu của Trung Quốc’, Giáo sư Yasheng Huang đọc hiện tại và dự báo tương lai thông qua quá khứ của Trung Quốc. Từ khóa giúp ông giải mã Trung Quốc là ‘EAST’. Đây là cụm từ viết tắt của bốn yếu tố: Examination (Thi cử), Autocracy (Độc tài), Stability (Ổn định), và Technology (Công nghệ). Nó tượng trưng cho ‘công thức mở rộng quốc gia’ đã tạo nên Trung Quốc hiện đại.
Ở đây, thi cử ám chỉ ‘chế độ khoa cử’. Chế độ khoa cử - hệ thống tuyển dụng quan lại do nhà nước lãnh đạo - là toàn bộ quá trình giáo dục duy nhất một hệ thống Nho giáo cho mọi nhân tài trong nước, đánh giá cá nhân một cách triệt để bằng các con số thông qua thi cử và thiết lập tôn ti trật tự. ‘Cơ chế khoa cử’ phát triển từ thời nhà Tùy năm 587 và kéo dài đến Gaokao (kỳ thi đại học) ngày nay đã thống trị xã hội Trung Quốc, giúp tạo ra sự ‘ổn định’ trong chế độ ‘độc tài’ và thúc đẩy sự phát triển ‘công nghệ’ do nhà nước lãnh đạo. Điều này dẫn đến sự độc tài của Đảng Cộng sản. Đảng Cộng sản Trung Quốc đã có thể đảm bảo sự ổn định của hệ thống độc đoán bằng cách đưa vào những truyền thống lâu đời này theo hình thức riêng của mình.
Tác giả thiết lập hai trục sức mạnh đối lập là Quy mô (Scale) và Phạm vi (Scope), sau đó giải thích lịch sử Trung Quốc thông qua sự cân bằng và căng thẳng giữa hai yếu tố này. Quy mô nghĩa là sự đồng nhất, còn phạm vi nghĩa là sự đa dạng. Nếu xã hội quy mô tự hào về một trật tự thống nhất khổng lồ, thì xã hội phạm vi lại tôn trọng các giá trị và cá tính đa dạng. Thông qua các thí nghiệm dữ liệu sử dụng toàn bộ lịch sử Trung Quốc từ thời phong kiến đến Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, tác giả chỉ ra rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đang dựa vào bối cảnh lịch sử lâu đời vốn luôn ưu tiên ‘quy mô’ và hy sinh sự đa dạng để mở rộng cũng như duy trì quốc gia.
Tuy nhiên, sự đồng nhất này lại hy sinh khả năng sáng tạo. Cái giá mà các vương triều Trung Quốc phải trả để đạt được mức ổn định cao nhất chính là sự trì trệ về công nghệ. Sau khi Mao Trạch Đông, cha đẻ của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa qua đời, các nhà lãnh đạo cải cách đã mở cửa hệ thống để thúc đẩy đổi mới, tinh thần kinh doanh và tăng trưởng kinh tế. Nhưng chế độ Tập Cận Bình có thể sẽ chấm dứt sự năng động này.
Tác giả nhận định rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc thời Tập Cận Bình, vốn làm tổn hại đến sự đổi mới và không thừa nhận dù chỉ là ‘phạm vi’ tối thiểu, cuối cùng sẽ dẫn đến sự diệt vong của Trung Quốc. Một quốc gia lớn thiếu đổi mới sẽ sụp đổ, và giấc mơ về một Trung Quốc hùng mạnh của Tập Cận Bình sẽ thất bại tất yếu. Tác giả định nghĩa giai đoạn sau năm 2018, khi giới hạn nhiệm kỳ bị bãi bỏ, là ‘kỷ nguyên của Tập Cận Bình’ và dự báo rằng đây sẽ là “một thời đại đầy kịch tính, bất ngờ và biến động dữ dội”. Việc phong tỏa hoàn toàn lộ trình kế nhiệm đã gieo mầm cho sự bất ổn và xung đột.
Tác giả xem xét cả Đông và Tây, so sánh Đế chế La Mã với nhà Hán, hay vụ bê bối của Henry VIII (nhà Tudor nước Anh) với việc Minh Thần Tông từ chối sắc phong thái tử. Ông phân tích xã hội, chính trị và kinh tế Trung Quốc bằng cái nhìn từ cả bên trong lẫn bên ngoài, xuyên suốt không gian và thời gian. Sinh năm 1960 tại Bắc Kinh, ông tốt nghiệp ngành Hành chính tại Đại học Harvard năm 1985 và lấy bằng tiến sĩ năm 1991. Dù bộc lộ nỗi buồn về quê hương đã rời xa từ thuở trẻ và sự tôn trọng đối với nền văn minh cũ, ông vẫn phân tích và chẩn đoán một cách lạnh lùng tình cảnh đang trên đà thất bại của Trung Quốc hiện nay.
“Phân tích sâu sắc và không lay chuyển của riêng tác giả cho thấy rằng ‘Giấc mộng Trung Hoa’ của Tập Cận Bình có thể chỉ đơn thuần là một giấc mộng kê vàng theo nghĩa đen.” - Andrew Nathan, Giáo sư Chính trị học tại Đại học Columbia
Hàn Quốc cũng như Trung Quốc, vẫn đang nằm trong tầm ảnh hưởng của Nho giáo và chế độ khoa cử. Hàn Quốc cũng từng trải qua chế độ độc tài. Tuy nhiên, tại sao hiện tại Hàn Quốc lại đang đi trên một con đường khác với Trung Quốc? Sẽ rất tốt nếu chúng ta suy ngẫm kỹ điều này khi đọc cuốn sách. Đây sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích cho chúng ta, những người vốn khó lòng tách rời khỏi mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ trong thời gian dài.