[비즈한국] Dự kiến, chế độ một tài xế vận hành, trong đó một lái tàu đảm nhận đồng thời cả việc điều khiển tàu và quản lý an toàn, sẽ được áp dụng trên tuyến tàu điện ngầm số 2 tại Seoul. Gần đây, Tổng công ty Vận tải Seoul đang thúc đẩy phương án chuyển đổi phương thức vận hành trên tuyến số 2 từ hình thức lái tàu và phụ lái cùng làm việc sang hình thức chỉ có một lái tàu. Đầu năm nay, phía tổng công ty đã thành lập một nhóm chuyên trách (TF) và hiện đang tiến hành nghiên cứu thông qua các cơ quan bên ngoài.
Vì các vấn đề an toàn vẫn luôn nảy sinh mỗi khi có sự cố xảy ra trên các tuyến đã áp dụng chế độ một tài xế, nên có nhiều ý kiến cho rằng cần đạt được sự đồng thuận xã hội trước khi mở rộng mô hình này. Công đoàn cũng bày tỏ sự phản đối, cho rằng việc để một mình lái tàu vận hành loại tàu điện đô thị cỡ lớn gồm 10 toa sẽ đe dọa an toàn của hành khách và làm xấu đi điều kiện làm việc của nhân viên vận hành.
'Lần đầu tiên trên loại tàu 10 toa': Khởi động việc vận hành chỉ với một tài xế trên tuyến số 2
Theo Tổng công ty Vận tải Seoul và công đoàn, Tổng công ty - đơn vị quản lý các tuyến tàu điện ngầm số 1-8 và đoạn giai đoạn 2, 3 của tuyến số 9 - gần đây đã tiến sát đến việc áp dụng chế độ một tài xế trên tuyến số 2. Hiện tại, Tổng công ty Vận tải Seoul đã công bố kết quả nghiên cứu và tiến hành khảo sát toàn bộ nhân viên vào đầu tháng trước. Việc giảm bớt nhân lực và đẩy mạnh hiệu quả hóa đang được triển khai trên tuyến số 2, nơi công tác nâng cấp hệ thống vận hành tàu tự động (ATO) và thay thế tàu điện đã hoàn tất.
Theo công đoàn, Tổng công ty Vận tải Seoul đang có kế hoạch thực hiện toàn diện vào nửa đầu năm sau, sau khi hoàn tất thủ tục phê duyệt hệ thống quản lý an toàn đường sắt dựa trên kết quả nghiên cứu. Một buổi hội thảo dự kiến sẽ được tổ chức vào tháng 10. Được biết, phương án cắt giảm hơn 180 nhân sự do "loại bỏ vị trí phụ lái" cũng đang được cân nhắc. Một đại diện của Tổng công ty Vận tải Seoul cho biết: "Chúng tôi không nắm rõ chi tiết nội dung nghiên cứu đang được thực hiện nội bộ. Hiện tại chưa có gì được xác định, chúng tôi sẽ tổng hợp các phương hướng cụ thể sau khi nhận kết quả nghiên cứu".
Nếu tuyến số 2 chuyển sang phương thức vận hành một tài xế, người lái tàu sẽ phải đảm nhiệm từ việc điều khiển, đóng mở cửa tàu, cho đến phát thanh thông báo và xử lý các khiếu nại dân sự. Trong chế độ hai người trước đây, lái tàu ở toa đầu chịu trách nhiệm điều khiển, trong khi phụ lái ở toa cuối đảm nhận nhiệm vụ quản lý an toàn.
Đây không phải là trường hợp đầu tiên áp dụng tự động hóa và vận hành một tài xế trên các tuyến tàu điện ngầm Seoul. Các tuyến 5-8 và tuyến 9 (do tư nhân quản lý) ngay từ khi mới vận hành đã hoạt động theo phương thức một tài xế dưới sự kiểm soát của hệ thống ATO tự động bằng máy tính. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên áp dụng đối với tuyến tàu gồm 10 toa. Các tuyến từ 5-9 có cấu tạo từ 4, 6 hoặc 8 toa. Ngoài ra, tuyến Gyeongui-Jungang (8 toa) và Suin-Bundang (6 toa) mà Korail đang áp dụng chế độ một tài xế cũng đều dưới 10 toa. Các tuyến 1-4 với 10 toa và các tuyến đường sắt thông thường của Korail vẫn duy trì chế độ hai tài xế.
Phục vụ 2 triệu lượt khách mỗi ngày, liệu có vấn đề gì về an toàn không?
Dù tuyến số 2, tuyến có lượng hành khách đông nhất trong các tuyến tàu điện ngầm Seoul, đang chuẩn bị cho phương thức vận hành một tài xế chưa từng có tiền lệ, nhưng quá trình chuyển đổi này dự kiến sẽ không hề suôn sẻ. Trên hết, lo ngại về vấn đề an toàn là rất lớn. Công đoàn đang tiến hành các hoạt động tập thể, điển hình là việc tổ chức họp báo phản đối vào cuối tháng trước. Lee Seung-woo, chuyên viên Ủy ban Quản lý An toàn và Sức khỏe của Tổng công ty Vận tải Seoul (nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Dân chủ Lao động), chỉ rõ: "Chế độ một tài xế chẳng khác nào việc Tổng công ty Vận tải Seoul tự mình phá bỏ một bức tường an toàn trọng yếu".
Về mặt lý thuyết, hệ thống ATO tạo nền tảng kỹ thuật để một tài xế có thể điều khiển tàu. Việc rút ngắn khoảng cách giữa các chuyến tàu trong giờ cao điểm đông đúc và giảm chi phí nhân công để nâng cao hiệu quả quản trị được xem là những ưu điểm. Các chuyên gia đều đồng ý rằng bản thân hệ thống ATO và sự an toàn khi tàu chạy giữa các ga được đảm bảo đầy đủ.
Vấn đề nằm ở lúc tàu dừng hoặc khởi hành. Kim Young-seok, Giáo sư khoa Vận hành đường sắt và Tín hiệu điện tại Đại học Dongyang, nhấn mạnh: "Hệ thống vận hành tự động an toàn, nhưng không có hệ thống máy móc nào là hoàn hảo. Những việc phát sinh khi tàu dừng lại là trách nhiệm của nhân viên vận hành. Ngay cả khi hệ thống, trí tuệ nhân tạo (AI) và nhân viên hỗ trợ lẫn nhau, rất khó để tính toán hết tất cả tình huống phát sinh từ hành khách".
Đặc biệt, do đây là lần đầu tiên áp dụng cho tàu đô thị cỡ lớn 10 toa, cộng thêm việc tuyến số 2 là tuyến có lượng khách đông nhất và mức độ ùn tắc cao nhất, nên quan điểm hoài nghi về việc chuyển đổi này là rất lớn. Công đoàn giải thích: "Tuyến số 2 là tuyến có số vụ tai nạn ở sân ga như kẹt cửa, trượt chân hoặc tai nạn trên tàu cao vượt trội. Khi xảy ra sự cố vận hành hoặc tai nạn bất thường, một nhân viên không thể thực hiện các biện pháp an toàn theo quy trình".
Từ năm 2022 đến nửa đầu năm nay, tuyến số 2 ghi nhận mức độ ùn tắc trung bình khoảng 152% (số người lên tàu so với định mức) và lượng hành khách trung bình mỗi ngày khoảng 2 triệu người. Tuyến này bao gồm nhiều ga đứng đầu về lượng hành khách ra vào như Jamsil, Gangnam, Hongik University, Sindorim và có tới 24 ga trung chuyển.
Giáo sư Kim chỉ ra: "Số toa tàu (chiều dài) càng tăng thì tầm nhìn càng hạn hẹp. Trong trường hợp các ga cong không phải cấu trúc thẳng, lái tàu ở toa đầu sẽ gặp điểm mù. Phương thức một tài xế chắc chắn sẽ có hạn chế trong việc ngăn chặn rủi ro này so với chế độ hai người".
Các chuyên gia đồng lòng rằng ngay cả khi xem xét đến việc cắt giảm chi phí như nhân sự, an toàn vẫn cần được nhìn nhận dưới góc độ đầu tư thay vì chi phí. Kim Yang-soo, Giáo sư khoa Hệ thống vận hành đường sắt tại Đại học Songwon, nhấn mạnh: "Tự động hóa tàu điện và hiệu quả hóa nhân lực là hướng đi phù hợp về lâu dài. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ tuyến số 2 là tuyến có lượng khách quá tải. Vì lái tàu phải đảm nhận thêm rủi ro từ công việc của phụ lái, cần có các biện pháp bổ sung như giảm ùn tắc trên tàu và bố trí nhân viên an toàn tại các ga".