[비즈한국] Giữa lúc làn sóng phẫn nộ trong xã hội ngày càng tăng do tội phạm tình dục 'Deepfake' quy mô lớn, Quốc hội đang vội vã đưa ra hàng loạt dự luật. Theo luật hiện hành, khác với các ấn phẩm quay lén, nội dung ghép mặt Deepfake có khung hình phạt thấp hơn và không thể xử lý nếu không chứng minh được mục đích phát tán, khiến loại hình tội phạm này nằm trong "vùng trũng" của pháp luật. Việc Quốc hội vào cuộc khi làn sóng dư luận đòi hỏi thắt chặt hình phạt là cần thiết, tuy nhiên nhiều ý kiến cho rằng cần phải xem xét liệu các kết quả lập pháp này có thực sự hiệu quả để lấp đầy khoảng trống pháp lý hay không.
Hơn 50 dự luật được trình sau khi vụ bê bối tội phạm tình dục 'Deepfake' trên Telegram nổ ra
Trong bối cảnh tội phạm tình dục dựa trên nội dung ghép mặt bất hợp pháp Deepfake lan rộng từ các trường đại học ra khắp cả nước, bao gồm cả trường tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và quân đội, hàng loạt dự luật liên quan đã được trình lên Quốc hội. Kết quả phân tích hệ thống thông tin văn bản của Quốc hội cho thấy, kể từ cuối tháng trước khi vụ bê bối Deepfake quy mô lớn bùng phát, đã có tổng cộng 54 dự luật được đề xuất. Trong đó, có 35 dự luật ghi rõ "Deepfake" trong phần lý do đề xuất và nội dung chính.
Trong khoảng 4 tuần qua, Quốc hội đã dốc toàn lực để tìm kiếm các biện pháp đối phó với nội dung ghép mặt bất hợp pháp. Từ ngày 27 tháng trước đến ngày 20 tháng 9, trong số 54 dự luật liên quan được đăng tải trên hệ thống, khoảng một nửa là "Sửa đổi Luật trừng phạt tội phạm tình dục" (25 dự luật). Nội dung chính tập trung vào việc mở rộng phạm vi xử phạt để có thể chế tài ngay cả khi không có mục đích phát tán, như hành vi sản xuất, sở hữu, mua hoặc xem các nội dung giả mạo mang tính chất tình dục, đồng thời tăng mức hình phạt luật định đối với thủ phạm. Trong các dự luật riêng lẻ, nhiều đề xuất đã được đưa ra như: △Tăng nặng hình phạt đối với hành vi tái phạm (Dự luật do nghị sĩ Hwang Myung-sun đại diện) △Thiết lập căn cứ pháp lý cho "điều tra ngụy trang thân phận và điều tra ẩn danh" đối với tội phạm tình dục kỹ thuật số nhắm vào người lớn (Dự luật do nghị sĩ Cho Eun-hee đại diện) △Thiết lập "Chế độ lệnh bảo toàn" cho phép cơ quan điều tra trực tiếp xóa hoặc bảo quản nội dung video gây hại (Dự luật do nghị sĩ Park Eun-jung đại diện).
Cũng có 3 dự luật "Sửa đổi Luật phòng chống tội phạm tình dục" được trình lên nhằm tăng cường hỗ trợ nạn nhân ở cấp quốc gia. Mặc dù theo luật hiện hành, công tác hỗ trợ nạn nhân được giao cho "Trung tâm hỗ trợ nạn nhân tội phạm tình dục kỹ thuật số", nhưng các biện pháp hỗ trợ mới này được đưa ra dựa trên thực tế là hiện chưa có cơ sở pháp lý cụ thể để hỗ trợ việc xóa bỏ các video quay lén và nội dung ghép mặt bất hợp pháp.
Ngoài ra, hàng loạt dự luật khác cũng được trình như: "Sửa đổi Luật mạng thông tin và truyền thông" (11 dự luật) nhằm cải thiện cơ cấu lưu thông, "Sửa đổi Luật bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên" (8 dự luật) nhằm tăng cường quy định trừng phạt đối với hành vi đe dọa, cưỡng ép sử dụng nội dung bóc lột tình dục trẻ em và thanh thiếu niên. Bên cạnh đó, các dự luật khác cũng đang được thúc đẩy như "Luật hỗ trợ giáo viên" (1 dự luật) về bảo vệ giáo viên thông qua việc xóa video, "Luật thúc đẩy tố tụng" (2 dự luật) quy định bồi thường chi phí điều trị và tổn thất tinh thần, cũng như các sửa đổi về "Luật phòng chống bạo lực học đường" (1 dự luật), "Luật quản chế" (1 dự luật) và "Luật Ủy ban Truyền thông Hàn Quốc" (1 dự luật).
"Cần xử phạt ngay cả khi không có mục đích phát tán": Làm sao để luật chống Deepfake có hiệu lực?
Nhìn vào thời điểm đề xuất, trong tuần đầu tiên khi sự việc bùng phát, Quốc hội tập trung vào việc tăng nặng hình phạt cho cá nhân tham gia tội phạm, sau đó mới dần chuyển sang các giải pháp chi tiết áp dụng cho môi trường nền tảng và môi trường giáo dục.
Khác với video quay lén trực tiếp, video giả mạo ghép mặt hiện không nằm trong danh mục xử phạt theo Luật trừng phạt tội phạm tình dục hiện hành. Sự khác biệt trong quy định giữa video quay lén và video ghép mặt đã tạo ra khoảng trống pháp lý. Xét đến mức độ nghiêm trọng khi hơn 200.000 người tham gia kênh chia sẻ nội dung bóc lột tình dục để chế giễu người quen và việc mua bán nội dung ghép mặt trái phép diễn ra tràn lan, việc lập pháp để vượt qua giới hạn của luật hiện hành là vô cùng cần thiết. Các chuyên gia cho rằng chỉ tăng hình phạt là không thể giải quyết triệt để. Heo Min-sook, Trợ lý lập pháp tại Văn phòng nghiên cứu lập pháp Quốc hội, nhấn mạnh: "Năm ngoái có 240.000 yêu cầu hỗ trợ xóa nội dung liên quan đến Deepfake nhưng chỉ có khoảng 100 vụ bị khởi tố. Nếu xét đến việc hơn một nửa trong số đó nhận án treo, thì việc quy định mức án tối thiểu sẽ phù hợp hơn là chỉ tăng hình phạt. Nếu vẫn giữ điều kiện 'mục đích phát tán' khó chứng minh trong quy định xử phạt, thì không thể chế tài hiệu quả. Cần phải thiết lập nguyên tắc 'sản xuất trái ý muốn của đương sự là bị xử phạt' ngay từ đầu".
Nhiều ý kiến cũng chỉ trích việc giới chính trị chỉ chú ý ngay sau khi xảy ra vụ việc lớn rồi sau đó lại bỏ bê việc thông qua dự luật. Lee Yoon-ho, Giáo sư danh dự Khoa Cảnh sát tại Đại học Cyber Hàn Quốc, chỉ ra: "Nội dung ghép mặt bất hợp pháp cũng giống như hàng hóa, không có tiêu thụ thì sẽ không có cung ứng. Vấn đề chỉ được giải quyết khi xử phạt nghiêm minh cả người sản xuất, người phát tán và cả người tiêu dùng. Quốc hội hiện nay đang phải chiều lòng dư luận nên mới ồ ạt đưa ra dự luật, nhưng khi sự chú ý giảm đi, các dự luật thường không được thông qua. Đảng cầm quyền và đối lập cần đồng thuận để xây dựng dự thảo đúng đắn và hợp tác để thông qua".
Một điểm đáng buồn khác là phần lớn các dự luật được trình lần này đều là những dự luật đã bị hủy bỏ do hết nhiệm kỳ tại Quốc hội khóa 21. Các quy định xử phạt hành vi sở hữu, mua, xem và lưu trữ nội dung video giả mạo đã từng được thảo luận về sự cần thiết trong quá trình bàn thảo Luật phòng chống Nth Room vào năm 2020 nhưng không được đưa vào dự luật sửa đổi. Tại buổi thảo luận khẩn cấp do Ủy ban Khoa học, Công nghệ, Thông tin và Truyền thông của Quốc hội – cơ quan chịu trách nhiệm về vụ việc – tổ chức, đã có những tiếng nói phản biện về vấn đề này. Quan điểm chung là cần phải kiểm tra tính hiệu quả của dự luật chứ không nên chỉ "lập pháp theo kiểu mì ăn liền".
Kim Myung-joo, Giáo sư Khoa Bảo mật thông tin tại Đại học Nữ giới Seoul, chỉ ra rằng giáo dục về trí tuệ nhân tạo (AI) cho trẻ em và thanh thiếu niên gần như bằng không. Giáo sư Kim nhấn mạnh: "Thông qua giáo dục đạo đức kỹ thuật số và AI, cần làm cho trẻ em và thanh thiếu niên nhận thức được rằng AI là công nghệ hiện tại và xóa bỏ ý đồ phạm tội. Để xóa sổ tội phạm tình dục Deepfake, cần quy trách nhiệm cho cả các nền tảng được sử dụng làm con đường phát tán, thay vì chỉ nhắm vào người sản xuất và phát tán nội dung bóc lột tình dục".
Trợ lý lập pháp Heo Min-sook cho biết: "Cảnh sát đến nay vẫn luôn viện dẫn các hạn chế như khó khăn trong việc phối hợp với các nền tảng nước ngoài và thiếu thẩm quyền. Cảnh sát cần tích cực yêu cầu lập pháp đối với những phần từng là rào cản trong điều tra tội phạm tình dục kỹ thuật số, đồng thời Ủy ban Tiêu chuẩn Truyền thông Hàn Quốc và Quốc hội cần cùng nhau thiết lập các nguyên tắc để tạo ra biện pháp diệt trừ tận gốc mạnh mẽ".