[비즈한국] Có một câu nói rằng: “Giá trị của sự đồng hành”. Đây là câu nói xuất hiện trong một quảng cáo hình ảnh doanh nghiệp khoảng 10 năm trước. Đó là một tiêu đề hay, mang ý nghĩa rằng sức mạnh của sự chung tay có thể thay đổi thế giới. Đồng hành có nghĩa là thấu cảm hoặc giao tiếp, và chính nhờ sức mạnh này, chúng ta có thể tạo ra những mô hình mới. Nghệ thuật cũng chỉ mang lại giá trị khi chạm đến sự thấu cảm của mọi người. Sự thấu cảm đó xuất phát từ tinh thần thời đại và ngôn ngữ nghệ thuật phổ quát. ‘Dự án Hỗ trợ Mỹ thuật Hàn Quốc’ cũng mong muốn truyền tải tư duy của nhiều người thông qua ngôn ngữ mỹ thuật dễ hiểu. Bước sang mùa thứ 10, chúng tôi ủng hộ những nghệ sĩ đang hiện thực hóa tư duy của Khổng Tử: “Nghệ thuật tốt nhất định phải dễ hiểu”.
Trong hội họa, ý nghĩa của không gian chỉ thực sự được bộc lộ rõ nét kể từ khi phong cảnh trở thành chủ đề chính. Đối với mỹ thuật phương Tây, họ đã phát triển nhiều phương pháp để thể hiện không gian lên mặt phẳng từ khoảng 500 năm trước. Tiêu biểu nhất chính là sự ra đời của luật xa gần.
Kết quả là không gian đã có thể được chuyển tải một cách sống động lên mặt phẳng. Các chuyên gia gọi đây là “kỹ thuật đánh lừa thị giác”, bởi đó là phương pháp tận dụng tối đa hiệu ứng ảo ảnh.
Mặc dù thực tế không phải vậy, nhưng nó khiến người xem cảm thấy như thế. Đó là kết quả của những nỗ lực hướng tới thế giới mà mắt có thể nhìn thấy. Điều này đã trở thành mỹ học cốt lõi của hội họa, nhờ đó mỹ thuật phương Tây đã có những bước tiến nhảy vọt. Vì vậy, không gian trong tranh phong cảnh phương Tây đề cập đến thế giới thực hiện hữu trước mắt, hay nói cách khác, đó là không gian vật lý.
Ngược lại, không gian trong hội họa phương Đông, bao gồm cả Hàn Quốc, lại không tập trung vào những thứ thực tế. Điều này là đương nhiên đối với phương Đông, nơi coi trọng thế giới ẩn sau bề mặt hơn là thế giới nhìn thấy được. Họ nỗ lực mô tả thế giới vô hình thông qua việc lấy thế giới hữu hình làm phép so sánh.
Nếu vẽ lại thế giới hữu hình là giải mã thế giới vật chất, thì việc nắm bắt thế giới vô hình chính là phân tích thế giới tinh thần. Thế giới tinh thần bao gồm cảm xúc, lý trí, tư duy, ký ức, trí tưởng tượng, vô thức và tâm hồn. Việc thể hiện những điều này qua phong cảnh hữu hình không hề dễ dàng. Vì đó là những phong cảnh được dàn dựng bằng ẩn dụ và hoán dụ nên khó lòng nhận được sự thấu cảm rộng rãi từ công chúng.
Các chuyên gia gọi đây là ‘tả ý’ (vẽ ý tưởng). Không gian xuất hiện trong tranh phong cảnh sơn thủy – dòng tranh chủ đạo của hội họa phương Đông – mang tính tâm lý hoặc triết học.
Tranh của họa sĩ Han Saem là những không gian tưởng tượng được vẽ qua phong cảnh tả ý. Tác phẩm tràn ngập sự huyền ảo như phong cảnh trong các trò chơi điện tử có hiệp sĩ thời trung cổ. Giống như phong cảnh trong bộ phim ‘Avatar’, có khi là hiệp sĩ trung cổ cưỡi ngựa lao đi trên cánh đồng đầy cỏ hoa tỏa sáng, có khi là tòa thành tỏa ánh hào quang rực rỡ nằm giữa những vách đá. Đôi khi lại là một hiệp sĩ Ả Rập đeo kiếm, cùng ngựa đốt lửa trại nghỉ ngơi.
Có lúc là một vật thể bay giống phi thuyền xuất hiện giữa những đám mây dưới ánh trăng rồi rơi xuống rừng chung cư, lúc lại là một nhân vật bí ẩn đứng trước hình ảnh giống như cánh cửa dẫn đến chiều không gian khác. Tác giả muốn nói điều gì thông qua những không gian tưởng tượng này?
“Tôi muốn thay đổi những điều phi lý và mâu thuẫn mà chúng ta trải qua trong cuộc sống hàng ngày. Tôi muốn thử thách điều đó theo cách của riêng mình. Và đó chính là hội họa.”
Bầu không khí huyền ảo mà phong cảnh trữ tình ẩn chứa hay những tình huống kỳ lạ trong đời thường chính là ẩn dụ cho sự phi lý và mâu thuẫn mà tác giả suy ngẫm; hình ảnh hiệp sĩ trung cổ hay chiến binh Ả Rập chính là mong ước thay đổi những điều đó của tác giả. Nếu những tình huống trong không gian tưởng tượng của Han Saem trở thành hiện thực, liệu thế giới có trở nên tốt đẹp hơn không?