[비즈한국] Đức được mệnh danh là "cỗ máy của châu Âu", là một trong những cường quốc kinh tế hàng đầu. Tuy nhiên, sau vài lần tăng trưởng kinh tế âm gần đây, "thuyết khủng hoảng Đức" đã nảy sinh với lo ngại về một thời kỳ suy thoái kéo dài. Các công ty ô tô, vốn là xương sống của nền kinh tế Đức, đang chao đảo khi tụt hậu so với các đối thủ từ Trung Quốc hoặc Mỹ trong quá trình điện hóa. Đồng thời, nhu cầu toàn cầu đối với hàng sản xuất giảm sút cũng khiến nước Đức – một quốc gia lấy xuất khẩu làm trọng tâm – gặp nhiều khó khăn.
Dẫu vậy, trong bối cảnh khủng hoảng này, niềm tin rằng các startup sẽ mang lại sự đổi mới cho Đức bằng những ý tưởng và công nghệ mới vẫn còn đó. Vào ngày 17 tháng 9, Thủ tướng Đức Olaf Scholz đã công bố khởi động "WIN Initiative", một chương trình hỗ trợ startup với quy mô khoảng 12 nghìn tỷ won. Cùng với hy vọng rằng các startup sẽ là động lực vực dậy một nước Đức đang trì trệ, 16 bang của Đức cũng đang lần lượt công bố các lộ trình đa dạng liên quan đến startup.
Nỗi lo của khu vực Đông Đức cũ và cộng đồng startup như một giải pháp dẫn dắt
Đặc biệt, các bang thuộc khu vực Đông Đức cũ vẫn đang trăn trở về tình trạng chênh lệch kinh tế đáng kể so với khu vực Tây Đức cũ, ngay cả sau 30 năm thống nhất. Khu vực Đông Đức cũ bao gồm Berlin, Brandenburg, Mecklenburg-Vorpommern, Sachsen-Anhalt, Sachsen và Thüringen, trong đó Berlin vừa là một thành phố vừa là một bang.
Trên thực tế, theo số liệu khảo sát của Chính phủ Liên bang Đức nhân kỷ niệm 30 năm thống nhất, GDP bình quân đầu người của khu vực Tây Đức cũ năm 2019 là 43.449 euro, trong khi khu vực Đông Đức cũ chỉ dừng lại ở mức 30.027 euro. Tính đến năm 2023, GDP bình quân đầu người của khu vực Đông Đức cũ vẫn ở mức 30.000 euro, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 42.953 euro của toàn nước Đức. Tỷ lệ thất nghiệp cũng cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Năm 1994, tỷ lệ thất nghiệp của Tây Đức là 8,1% trong khi Đông Đức lên tới 14,8%. Đến năm 2019, dù con số này đã giảm xuống lần lượt là 5,1% và 7,1%, nhưng sự chênh lệch giữa hai khu vực vẫn còn tồn tại.
Hệ sinh thái startup đang nhận được kỳ vọng liên tục như một tác nhân thổi luồng sinh khí mới vào nền kinh tế trì trệ. Điều này cũng không ngoại lệ tại khu vực Đông Đức cũ. Đặc biệt, các chính quyền bang thuộc khu vực miền Trung nước Đức (vốn thuộc Đông Đức cũ) đã cùng nhau bắt tay để chia sẻ những trăn trở sâu sắc về vai trò của startup trong việc phục hồi kinh tế trong tương lai.
Ngày 23 tháng 10 vừa qua, tại Club International e.V. ở Leipzig, sự kiện "International Startup Campus Roadmap 2030" đã diễn ra. Đây là nơi tìm kiếm các chiến lược giúp startup và các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tại khu vực miền Trung nước Đức (Sachsen, Sachsen-Anhalt, Thüringen) tăng cường năng lực cạnh tranh trên đấu trường toàn cầu. Sự kiện do mạng lưới các trường đại học tại các thành phố lớn ở miền Trung nước Đức như Halle, Jena và Leipzig đồng tổ chức, nằm trong khuôn khổ dự án International Startup Campus vốn đã hỗ trợ quốc tế hóa doanh nghiệp cho nhiều nhóm đối tượng từ năm 2020.
Mục tiêu của sự kiện lần này là xây dựng lộ trình cụ thể đến năm 2030 và hỗ trợ các doanh nghiệp miền Trung nước Đức khám phá cũng như thành công tại thị trường mới. Tham gia thảo luận có nhiều chuyên gia như: Kevin Reeder, Giám đốc điều hành quỹ công Thüringen (bm-t beteiligungsmanagement thüringen GmbH); Daniel Worch, quan chức phụ trách startup tại Bộ Kinh tế bang Sachsen-Anhalt; Stefan Kausch, trưởng bộ phận hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới tại Viện nghiên cứu Jülich; và Ronny Krönert, quản lý dự án tại IOSax, tổ chức thúc đẩy xuất khẩu của bang Sachsen.
Chiến lược quốc tế hóa và hỗ trợ cho các doanh nghiệp miền Trung nước Đức
Tại sự kiện, các diễn giả đã thảo luận về những khó khăn và cơ hội quốc tế hóa mà doanh nghiệp miền Trung nước Đức gặp phải, đồng thời đề xuất nhiều biện pháp hỗ trợ để vượt qua rào cản này. Kevin Reeder nhấn mạnh: "Các startup và doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực cần nhận thức được tầm quan trọng của mạng lưới nếu muốn thành công trên đấu trường quốc tế". Ông giải thích thêm rằng họ đang hỗ trợ các startup tiếp cận thị trường quốc tế thông qua nhiều hệ thống hỗ trợ khác nhau như Diễn đàn Kinh tế Đức, đồng thời đặc biệt mở rộng kết nối với Bắc Mỹ và châu Á.
Tuy nhiên, một mối lo ngại cũng được đặt ra rằng việc tỷ lệ ủng hộ các đảng phái cánh hữu như AfD (Đảng Sự lựa chọn vì nước Đức) đang tăng lên tại khu vực miền Trung nước Đức có thể trở thành rào cản tiềm tàng đối với quá trình quốc tế hóa. Trong cuộc bầu cử hội đồng địa phương hồi tháng 9 vừa qua, đảng cực hữu AfD đã đạt tỷ lệ bỏ phiếu cao tại Thüringen, Sachsen và Brandenburg. Đặc biệt, tại Thüringen, đảng này giành vị trí thứ nhất với 33% sự ủng hộ, đồng thời vươn lên vị trí thứ hai tại Sachsen và Brandenburg, cho thấy tầm ảnh hưởng ngày càng mở rộng. Bối cảnh trỗi dậy của các đảng cánh hữu xuất phát phần lớn từ sự bất mãn về kinh tế của cư dân khu vực Đông Đức cũ và tâm lý phản cảm đối với Tây Đức.
Sự chênh lệch kinh tế giữa Đông và Tây Đức sau thống nhất vẫn tồn tại, trở thành yếu tố làm gia tăng sự bất mãn của người dân Đông Đức. Như đã đề cập, tỷ lệ thất nghiệp ở Đông Đức vẫn cao hơn so với Tây Đức và GDP bình quân đầu người cũng thấp hơn. Hơn nữa, trải nghiệm bị áp đặt hệ thống chính trị và kinh tế của Tây Đức trong quá trình thống nhất đã gieo rắc tâm lý phản kháng trong lòng cư dân Đông Đức.
Đặc biệt, AfD nhấn mạnh các chính sách chống nhập cư và chống người tị nạn, duy trì lập trường cứng rắn đối với người nước ngoài. Điều này có thể gây khó khăn cho những nỗ lực thu hút nhân tài và startup quốc tế của miền Trung nước Đức. Các diễn giả khẳng định tầm quan trọng của việc tạo ra bầu không khí mà cộng đồng địa phương và giới chính trị có thể ủng hộ quá trình quốc tế hóa, nhấn mạnh rằng sự đổi mới và tăng trưởng kinh tế chỉ có thể đạt được thông qua sự đón nhận đa văn hóa. Cảnh báo được đưa ra rằng dù việc AfD trỗi dậy có thể giúp giải tỏa sự bất mãn của người dân trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài, nó có thể gây cản trở tăng trưởng và quốc tế hóa kinh tế khu vực.
Sự cần thiết của việc thu hút nhân tài quốc tế và các biện pháp hỗ trợ
Tại buổi thảo luận, tầm quan trọng của việc thu hút nhân tài quốc tế cũng được nhấn mạnh. Hiện nay, Đức đang gặp khó khăn trong việc tiếp nhận nhân tài nước ngoài vì nhiều lý do, đặc biệt là quy trình cấp thị thực (visa) đang trở thành rào cản lớn. Một người tham dự nhấn mạnh: "Cần có hệ thống hỗ trợ để những nhân tài được đào tạo tại Đức có thể ở lại làm việc sau khi tốt nghiệp". Người này cho rằng cần có các biện pháp cụ thể nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm bớt khó khăn cho nhà tuyển dụng khi thuê nhân tài nước ngoài.
Thực tế, nhiều diễn giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế để giúp doanh nghiệp Đức tiếp cận nhân tài cần thiết một cách dễ dàng hơn. Diễn giả Daniel Worch nhận định: "Cần phải thu hút những nhân tài có tiềm năng tăng trưởng cao vào nước Đức". Ông cho rằng chính quyền địa phương và các tổ chức phát triển kinh tế cần phối hợp để đưa ra các biện pháp hỗ trợ đa dạng, giúp doanh nghiệp tuyển dụng nhân tài đúng thời điểm.
Cuộc thảo luận ngày hôm đó cũng thể hiện sự quan tâm lớn đối với việc hợp tác với châu Á, đặc biệt là Hàn Quốc và Nhật Bản. Các doanh nghiệp miền Trung nước Đức đặt nhiều kỳ vọng vào việc thâm nhập thị trường mới thông qua giao lưu với Nhật Bản và Hàn Quốc. Ý kiến chủ đạo cho rằng Nhật Bản và Hàn Quốc có mối quan tâm lớn đối với các công nghệ đổi mới và viện nghiên cứu của Đức, và miền Trung nước Đức có thể tạo ra những cơ hội mới thông qua giao lưu với các quốc gia này.
Lộ trình 2030 và nhiệm vụ cho quá trình quốc tế hóa miền Trung nước Đức
Được công bố tại sự kiện, "Lộ trình International Startup Campus Roadmap 2030" đã thu hút sự chú ý lớn từ những người tham dự nhờ việc đưa ra các chiến lược và kế hoạch cụ thể cho quá trình quốc tế hóa miền Trung nước Đức. Lộ trình này đặt mục tiêu đưa miền Trung nước Đức trở thành trung tâm quốc tế hóa tại châu Âu thông qua việc cung cấp các hỗ trợ cần thiết cho doanh nghiệp khi vươn ra nước ngoài.
Các nội dung chính của lộ trình bao gồm: Thứ nhất, hỗ trợ mở rộng mạng lưới quốc tế thông qua quan hệ đối tác với nhiều quốc gia, giúp doanh nghiệp miền Trung nước Đức dễ dàng vươn ra nước ngoài. Thứ hai, vận hành các chương trình thâm nhập thị trường địa phương để hỗ trợ startup tiến vào các thị trường lớn như châu Á và Bắc Mỹ. Thứ ba, hợp tác với các viện nghiên cứu uy tín của Đức như Fraunhofer, Max Planck để thúc đẩy startup phát triển công nghệ đổi mới. Thứ tư, đơn giản hóa thủ tục cấp thị thực cho nhân tài nước ngoài và giảm bớt thủ tục giấy tờ cho nhà tuyển dụng khi thuê nhân sự.
Hiện nay, International Startup Campus đang vận hành các văn phòng địa phương tại Việt Nam, Trung Quốc và Nhật Bản, đóng vai trò như cầu nối giúp các startup miền Trung nước Đức dễ dàng thâm nhập thị trường châu Á.
Sự kiện International Startup Campus Roadmap 2030 lần này đã gieo mầm hy vọng rằng, tại miền Trung nước Đức – đặc biệt là các khu vực thuộc Đông Đức cũ – startup sẽ là chìa khóa quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Liệu startup và công nghệ đổi mới có trở thành giải pháp tạo ra việc làm mới và thổi luồng sinh khí kinh tế vào một khu vực vốn vẫn tồn tại những chênh lệch và bất đồng xã hội sau thống nhất? Nếu đạt được điều đó, những mô hình kinh doanh và công nghệ mới nhắm đến thị trường toàn cầu sẽ không chỉ tạo ra tác động tích cực riêng cho Đông Đức cũ, mà còn cho cả nền kinh tế Đức đang gặp nhiều thử thách.
Tác giả Lee Eun-seo tốt nghiệp chuyên ngành Luật tại Hàn Quốc và nghiên cứu Sân khấu tại Berlin. Cô đang định cư tại Berlin, nơi được biết đến là thành phố nghệ thuật và trung tâm startup của châu Âu. Cô đang dẫn dắt 123factory, kết nối hệ sinh thái startup giữa Hàn Quốc và Đức, cùng phát triển song hành với sự vận động của thành phố.