[비즈한국] Các doanh nghiệp đôi khi đưa ra những quyết định khó có thể giải thích chỉ bằng tiền bạc. Nếu hiểu rõ các luật lệ và quy định ẩn sau đó, bạn có thể nắm bắt được nội dung chi tiết hơn. 'Bí quyết kinh doanh hữu ích (Bí quyết hữu ích)' sẽ giới thiệu những manh mối giúp hiểu rõ dòng chảy kinh doanh.
Ngay cả những người bình thường khi xử lý công việc tại công ty cũng có thể bị trừng phạt do vi phạm pháp luật. Trong số đó, có những hành vi mà ngay từ đầu đã có thể đoán trước là đối tượng bị xử lý hình sự như tham ô hay lạm quyền. Tuy nhiên, nhìn chung, việc tuân thủ tất cả các nghĩa vụ theo nhiều quy định hành chính chằng chịt hoặc dự đoán trước sự tồn tại của chúng là điều khó khăn.
Các nghĩa vụ theo luật cạnh tranh cũng tương tự như vậy. Nhiều người làm việc trong công ty cảm thấy lạ lẫm khi nhà nước can thiệp vào các giao dịch tư nhân để xem xét liệu có vi phạm pháp luật hay không. Việc phản ứng với các vấn đề vi phạm luật cạnh tranh bằng câu hỏi “Tại sao việc này lại thành vấn đề?” là điều phổ biến. Họ thường ngạc nhiên trước sự thật rằng những phương thức làm việc vốn được thực hiện theo thói quen lại bị coi là vi phạm pháp luật, gây thiệt hại to lớn cho công ty hoặc chính bản thân họ có thể trở thành đối tượng bị xử lý hình sự.
Ví dụ, việc thảo luận đơn giá với đối thủ cạnh tranh sau khi thông báo thầu được đăng tải bị coi là thông đồng. Đây là điều mà bất cứ ai cũng có thể đoán trước được. Tuy nhiên, khó mà biết được rằng các hành vi như: △ Trò chuyện với đối thủ cạnh tranh về thông tin có thể làm cơ sở tính đơn giá △ Quyết định việc tham gia đấu thầu sau khi thăm dò phản ứng của đối thủ △ Tham gia vào quá trình thảo luận nhằm mục đích thu thập thông tin mà không có ý định thực hiện thỏa thuận, tất cả đều có thể bị coi là thông đồng.
Các hành vi liệt kê ở trên, nếu là trước đây, có khi còn được khen ngợi là 'chủ động' hay 'ứng biến linh hoạt'. Thế nhưng, khi các phán quyết của Ủy ban Thương mại Công bằng (KFTC), án lệ của tòa án tích lũy và các quy định pháp luật được sửa đổi, phạm vi các hành vi bị coi là vi phạm pháp luật ngày càng mở rộng, khiến những trường hợp gặp rắc rối do làm việc theo cách cũ không phải là hiếm.
Trách nhiệm của người lãnh đạo còn nặng nề hơn. Trong một vụ việc các giám đốc điều hành và trưởng nhóm kinh doanh liên tục thông đồng về giá thông qua các cuộc họp, Tòa án Tối cao đã công nhận trách nhiệm bồi thường thiệt hại cá nhân của tổng giám đốc. Lý do là vì tổng giám đốc đã không thực hiện nghĩa vụ giám sát và kiểm soát đối với toàn bộ hoạt động của công ty, qua đó cố tình phớt lờ hành vi thông đồng giá hoặc ít nhất là không hề để tâm đến khả năng đó.
Vì nhà quản lý không phải là người thực hiện công việc thực tế, nên họ không chỉ không trực tiếp thực hiện, mà còn vì không thuộc bộ phận đó nên không chủ động tham gia ra quyết định, vậy mà vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý do vi phạm nghĩa vụ giám sát và kiểm soát. Khi tư vấn về những vấn đề này, tôi thường thấy những người trong cuộc vì bế tắc mà than thở rằng: "Nếu bị xử lý như thế này thì thà không làm việc còn hơn" hoặc "Tôi chỉ làm việc chăm chỉ cho công ty, thật oan ức khi bị coi là người xấu".
Tuy nhiên, những phản ứng này là thiếu trách nhiệm. Dù thế nào, khi xử lý công việc công ty, chẳng phải chúng ta nên tìm cách giảm thiểu khả năng vi phạm pháp luật sao? Ví dụ, nếu ban lãnh đạo thể hiện ý chí tuân thủ pháp luật thông qua chính sách công ty, phân biệt hành vi tuân thủ hoặc vi phạm thông qua việc thiết lập hệ thống hoặc xây dựng hướng dẫn, và giáo dục nhân viên về những nội dung này từ trước, thì liệu việc xử lý công việc nhanh chóng, hiệu quả và việc tuân thủ pháp luật có thể song hành hay không?
Từ góc độ này, một lĩnh vực đang được nghiên cứu và thực hiện tích cực trong ngành thương mại công bằng gần đây là 'Chương trình tuân thủ luật cạnh tranh (Compliance Program, CP)'. Chế độ CP là hệ thống tuân thủ pháp luật nội bộ của doanh nghiệp (đơn vị kinh doanh) bao gồm giáo dục, giám sát... mà doanh nghiệp tự tạo ra và vận hành để tuân thủ các quy định về cạnh tranh công bằng.
Chế độ CP được giới thiệu từ năm 2001 do tư nhân dẫn dắt, bản thân nội dung không có gì mới. Mặc dù vậy, thảo luận về chế độ CP gần đây lại diễn ra rất sôi nổi. Lý do là vì trước đây, căn cứ của chế độ CP được quy định trong các quy tắc bổ sung nên hiệu quả ưu đãi từ việc áp dụng CP không rõ ràng, nhưng luật cạnh tranh sửa đổi có hiệu lực từ ngày 21 tháng 6 năm 2024 đã luật hóa các ưu đãi như giảm tiền phạt cho việc áp dụng và vận hành CP, từ đó giúp doanh nghiệp kỳ vọng vào những ưu đãi chắc chắn hơn. Có lẽ vì vậy mà số lượng doanh nghiệp đăng ký đánh giá xếp hạng CP năm 2024 đã tăng gấp đôi so với năm trước (58 doanh nghiệp) và khoảng 66% (38 doanh nghiệp) trong tổng số các doanh nghiệp đăng ký đã nhận được xếp hạng AA trở lên.
Theo luật cạnh tranh và các thông báo của KFTC gần đây, các doanh nghiệp đáp ứng điều kiện áp dụng CP và đã vận hành chế độ CP từ 1 năm trở lên có thể đăng ký đánh giá xếp hạng CP tại Viện Điều chỉnh Thương mại Công bằng Hàn Quốc. Viện này sẽ thực hiện đánh giá hồ sơ vòng 1, đánh giá thực địa vòng 2... theo tiêu chuẩn đánh giá được KFTC thông báo, sau đó công bố cấp độ đánh giá.
Các nội dung đánh giá bao gồm: ① Thiết lập và vận hành tiêu chuẩn, quy trình công việc CP △ Xây dựng và vận hành hệ thống giám sát nội bộ △ Giáo dục liên quan đến CP △ Soạn thảo và sử dụng cẩm nang CP △ Kỷ luật nhân viên vi phạm pháp luật △ Vận hành hệ thống nhân sự như bổ nhiệm nhân viên phụ trách CP, v.v. Cấp độ đánh giá được chia thành D (Rất kém), C (Kém), B (Trung bình), A (Khá), AA (Tốt), AAA (Xuất sắc). Tùy vào sự việc, cấp độ có thể bị hoãn, không cấp, điều chỉnh hậu kỳ hoặc hủy bỏ.
Điều quan trọng nhất là các ưu đãi đối với CP. Doanh nghiệp đáp ứng điều kiện áp dụng CP và đã vận hành trên 1 năm nếu nhận được xếp hạng AA trở lên thì trong thời hạn hiệu lực (2 năm), chỉ cần một lần là có thể được giảm tiền phạt 10% (đối với hạng AA) hoặc 15% (đối với hạng AAA). Ngoài ra, nếu doanh nghiệp chứng minh được rằng việc vận hành hiệu quả CP đã giúp phát hiện và ngăn chặn vi phạm pháp luật trước khi cuộc điều tra bắt đầu, họ có thể được giảm thêm 5%, tổng cộng có thể giảm tối đa 20% tiền phạt.
Theo những nội dung này, từ phía doanh nghiệp, sẽ không có lý do gì để không đăng ký xếp hạng CP. Và khi chuẩn bị đăng ký CP, chắc chắn cũng sẽ có hiệu quả trực tiếp hoặc gián tiếp là tinh chỉnh hệ thống của công ty để giảm thiểu khả năng vi phạm pháp luật.
Tuy nhiên, tại đây vẫn còn những nghi vấn và lo ngại. Thứ nhất, như thực tế là thời điểm áp dụng CP từ năm 2001 cho thấy, dù trong quá khứ đã có CP nhưng các vụ vi phạm luật cạnh tranh vẫn liên tục xảy ra, điều này cho thấy CP đã được vận hành một cách hình thức. Luật sửa đổi đã văn bản hóa các ưu đãi cho CP, vậy liệu có phương tiện nào để đảm bảo việc vận hành thực chất của CP hay không?
Thứ hai, việc vận hành CP đòi hỏi chi phí khổng lồ. Các tập đoàn lớn có đủ dư địa để hỗ trợ điều này, nhưng các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì dù có nhận thức được vấn đề hay không, họ cũng không có đủ nguồn lực. Liệu có phương sách nào để giải quyết khoảng cách này không?
Việc thúc đẩy CP là điều đáng hoan nghênh ở khía cạnh giảm thiểu sự không chắc chắn trong điều hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, vì vẫn tồn tại những câu hỏi nêu trên, nên điều quan trọng là phải vận dụng nghệ thuật điều hành để đảm bảo sự vận hành thực chất của CP và thu hẹp khoảng cách giữa các doanh nghiệp.