[비즈한국] Văn phòng của tôi ở Berlin nằm trong một không gian làm việc chung thuộc một khu công nghiệp khổng lồ, nơi quy tụ khoảng 140 công ty khởi nghiệp, tập đoàn lớn, viện nghiên cứu và các cơ quan công cộng. Vào khoảng 3-4 giờ chiều ngày 3 tháng 12 theo giờ Đức, các đồng nghiệp xung quanh lần lượt tìm đến văn phòng của tôi để hỏi thăm xem gia đình tôi ở Hàn Quốc có ổn không. Họ nói rằng họ vừa thấy tin khẩn về việc 'Luật chiến tranh (Kriegsrecht)' đang được áp dụng tại Hàn Quốc. Thực sự thì cụm từ 'Kriegsrecht' khá lạ lẫm vì tôi chưa từng nghe thấy, nhưng vì biết từ 'Krieg' (nghĩa là chiến tranh) và 'Recht' (nghĩa là luật pháp), nên tôi đoán chắc chắn đã có chuyện lớn xảy ra. Tôi lập tức truy cập tin tức Hàn Quốc và trang web của các cơ quan truyền thông lớn tại Đức để xem chuyện gì đang xảy ra ở quê nhà.
Các phương tiện truyền thông lớn của Đức đồng loạt đưa tin khẩn về việc Tổng thống Hàn Quốc tuyên bố 'thiết quân luật', những hình ảnh binh lính ập vào Quốc hội được truyền đi trực tiếp. Từ lúc đó đến nay, trong khoảng hai tuần, tôi không thể rời mắt khỏi tin tức về Hàn Quốc. Thật khó để giữ bình tĩnh. Chắc hẳn ai cũng như vậy trước tình huống phi thực tế này.
Nhờ đó, ngoài việc biết thêm từ tiếng Đức 'Kriegsrecht' (thiết quân luật), học được các thuật ngữ liên quan đến Quốc hội và Hiến pháp, cũng như nhận ra rằng ý thức công dân của Hàn Quốc tiên tiến hơn bất kỳ quốc gia nào khác, thì chỉ còn lại cảm giác tức giận, hụt hẫng, bất lực, rồi lại sục sôi lặp đi lặp lại.
À, 'Yoon' cũng có được một điều ở Đức. Đó là ông đã khắc ghi ba chữ tên mình vào tâm trí người dân nơi đây với hình ảnh của một kẻ độc tài không kém gì 'Kim Yong-un' (cách phát âm tên Kim Jong-un theo kiểu Đức) ở miền Bắc (không, là bốn chữ đấy. Vì người Đức đọc là 'Yoon Seok-yeol').
Trong thời điểm này, tôi khó lòng viết nổi bản thảo về sự đổi mới và các hoạt động khởi nghiệp ở châu Âu. Bởi vì tôi vừa lo lắng cho gia đình, bạn bè ở Hàn Quốc, vừa nghĩ đến việc một tình huống đáng sợ khi các quyền cơ bản của người dân không được thực thi có thể quay lại bất cứ lúc nào. Đồng thời, tôi bắt đầu tự hỏi mình có thể làm được gì từ đây. Giữa lúc đó, thứ giúp ích nhiều nhất chính là những cảnh quay về các buổi mít tinh tại Hàn Quốc mà tôi xem qua YouTube. Giờ tôi mới biết ca khúc 'Into the New World' của SNSD có ca từ giàu tính thơ đến vậy, và tôi nghĩ rằng thông qua thế hệ mới, xã hội đang chậm rãi nhưng liên tục tiến về phía trước.
Cố gắng suy nghĩ rằng khủng hoảng dân chủ hay xung đột xã hội đôi khi là điểm khởi đầu cho sự đổi mới, tôi đã tìm kiếm xem có những công cụ chính trị nào hỗ trợ cho sự đổi mới đó.
Công nghệ đời thường vì công dân: 'Civic Tech'
Tại châu Âu, từ nhiều năm trước đã có phong trào 'Civic Tech' (Công nghệ công dân), tức là tận dụng công nghệ để người dân tham gia và giải quyết các vấn đề công cộng. Civic Tech đề cập đến các giải pháp công nghệ giúp người dân tiếp cận và tham gia dễ dàng hơn vào các vấn đề của chính phủ, cơ quan công cộng hoặc các vấn đề xã hội. Từ đầu những năm 2000, khi internet và công nghệ kỹ thuật số phát triển, khái niệm 'dân chủ kỹ thuật số' đã hình thành, và phong trào dữ liệu mở cũng xuất hiện nhằm giúp người dân tiếp cận dữ liệu dễ dàng hơn.
Ngay cả khi không tạo thành một công ty khởi nghiệp hay doanh nghiệp cụ thể, vẫn có những ví dụ đã trở thành sự đổi mới công nghệ đầy ý nghĩa cho xã hội. 'Decidim' của Tây Ban Nha là một ví dụ tiêu biểu về Civic Tech.
Decidim là nền tảng tham gia của công dân do thành phố Barcelona phát triển, cho phép người dân đưa ra ý kiến và thảo luận trực tiếp trong quá trình thiết lập chính sách. Người dân đăng ký ý tưởng của mình về chính sách, thảo luận với những người khác và tiến hành bỏ phiếu. Chức năng cốt lõi là tiếp nhận đề xuất của người dân và đánh giá chính sách trong các kế hoạch đô thị quan trọng như Kế hoạch cơ bản (PAM) và Kế hoạch quận (PAD). Khác với các phương thức tiếp nhận ý kiến kém hiệu quả truyền thống, nền tảng này được đánh giá là đã tạo được lòng tin thông qua hệ thống minh bạch và công bằng. Nó gây tiếng vang đến mức Helsinki (Phần Lan), Kakogawa (Nhật Bản) và New York (Mỹ) đã lấy làm chuẩn mực để học hỏi.
Như đã thấy trong quá trình dỡ bỏ thiết quân luật tại Hàn Quốc lần này, việc các nghị sĩ có mặt tại Quốc hội hay không, họ bỏ phiếu thuận hay phiếu chống ở đâu, đều là mối quan tâm của mọi công dân. Công nghệ của VoteWatch Europe, một tổ chức phi chính phủ (NGO) thành lập tại Brussels (Bỉ), là nền tảng cung cấp thông tin về việc điểm danh và bỏ phiếu của các nghị sĩ Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU.
VoteWatch Europe thu thập, phân tích hồ sơ bỏ phiếu của các thành viên Hội đồng EU và nghị sĩ Nghị viện châu Âu, rồi cung cấp dưới dạng đồ họa và thống kê. Dữ liệu này hữu ích cho người dân, nhà báo, các tổ chức NGO và các bên liên quan để hiểu một cách minh bạch về quá trình ra quyết định chính sách của EU, đồng thời nắm bắt lập trường chính sách của các nhóm chính trị và đại diện từng quốc gia.
VoteWatch Europe hoạt động từ năm 2008 đến 2022, thu thập và phân tích dữ liệu bỏ phiếu của Nghị viện châu Âu và Hội đồng Bộ trưởng EU. Những dữ liệu này hiện vẫn được công khai để phục vụ mục đích nghiên cứu và phân tích. Nhóm giáo sư Simon Hix thuộc Viện Đại học châu Âu (EUI), một tổ chức nghiên cứu cao cấp do các quốc gia thành viên EU cùng thành lập, đã dẫn dắt dự án này.
Cuộc chiến với tin giả: Công nghệ 'Kiểm chứng thực tế'
Khi hỗn loạn chính trị xảy ra, thông tin sai lệch và tin giả tràn lan. Tại châu Âu, có những công ty khởi nghiệp cung cấp công nghệ kiểm chứng thực tế (fact-check) và xác minh thông tin để giải quyết vấn đề này.
Factmata của Anh cung cấp dịch vụ phân tích thông tin trực tuyến và phát hiện tin giả bằng cách sử dụng AI. Factmata là nền tảng kết hợp công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và cộng đồng chuyên gia nhằm giải quyết các vấn đề như nội dung thiếu tin cậy, tin giả và phát ngôn thù ghét trên internet.
Trên internet, hàng triệu nội dung được tạo ra mỗi ngày nhưng phần lớn trong số đó là thiên kiến hoặc gây hiểu lầm. Để giải quyết vấn đề này, Factmata sử dụng công nghệ AI để tự động phát hiện và phân loại các nội dung độc hại hoặc thiếu tin cậy. Đặc biệt, công ty này đang liên tục xây dựng các tập dữ liệu huấn luyện cho thuật toán AI với sự tham gia của 24 cộng đồng chuyên gia và hơn 2.000 nhà báo cũng như nhà nghiên cứu. Trong quá trình này, nội dung được nhận xếp hạng độ tin cậy và được phân tích toàn diện thông qua 9 tín hiệu như mức độ độc hại, thiên kiến chính trị, tính chất câu khách (clickbait)...
Factmata đã được công ty truyền thông PR Cision của Mỹ mua lại vào tháng 11 năm 2022. Cision là một công ty PR truyền thống với khoảng 100.000 khách hàng, họ đã tiếp nhận không chỉ IPQ của Factmata mà còn cả 7 nhân viên bao gồm CEO Antony Cousins để tăng cường các công cụ tự động hóa dựa trên AI của mình.
Công ty khởi nghiệp Logically của Anh cũng đang chiến đấu với tin giả, thông tin sai lệch trực tuyến độc hại và có vấn đề bằng cách kết hợp AI với sự chuyên môn của con người. Được thành lập tại London năm 2017, Logically hiện có văn phòng tại Mỹ và Ấn Độ. Công ty chủ yếu phân tích các bài báo, bài đăng trên mạng xã hội để đánh giá độ tin cậy và nhận diện tin giả. Họ có danh mục khách hàng đa dạng, cung cấp các giải pháp làm việc với các cơ quan chính phủ về an ninh quốc gia và lĩnh vực công, hoặc bảo vệ giá trị thương hiệu cho các doanh nghiệp.
Đổi mới chính phủ và hợp tác: Xu hướng 'GovTech' tại châu Âu
Để vượt qua hỗn loạn chính trị, việc nâng cao hiệu quả hành chính của chính phủ cũng rất quan trọng. 'GovTech' (Công nghệ chính phủ), nơi công nghệ AI và ICT được tích hợp vào công việc hành chính công, đang là chủ đề nóng trên toàn cầu.
Việc Hàn Quốc lần này có thể dỡ bỏ thiết quân luật mà không xảy ra thương vong lớn cũng là nhờ chúng ta đang sống trong thời đại của YouTube và điện thoại thông minh. Việc tất cả mọi người đều không thể tin nổi 'chuyện thế này lại xảy ra vào năm 2024?' cho thấy sự chênh lệch lớn giữa cuộc sống của người dân bình thường và những người lãnh đạo đất nước. Đó cũng là lý do tại sao phương thức nhà nước thu thuế, cung cấp dịch vụ công, phân phối phúc lợi và duy trì an ninh vẫn còn kém xa so với trình độ phát triển kỹ thuật số hiện nay. Người dân đã quá quen với trải nghiệm ứng dụng tiêu dùng như Uber, KakaoBank, Google. Do đó, việc đặt ra câu hỏi mang tính căn bản về cách thức cung cấp dịch vụ công là điều tất yếu.
Theo báo cáo năm 2018 của công ty tư vấn Accenture, khoảng 400 tỷ USD (575 nghìn tỷ KRW) đã được đầu tư vào lĩnh vực GovTech. Tại châu Âu, mỗi năm có 22 tỷ Euro (33 nghìn tỷ KRW) được đầu tư vào GovTech, phần lớn trong số đó được sử dụng cho công nghệ tiên tiến.
NemKonto và NemID của Đan Mạch là những ví dụ điển hình về GovTech. Đây là hai hệ thống kỹ thuật số cốt lõi mà chính phủ Đan Mạch giới thiệu để tối ưu hóa hành chính kỹ thuật số, được 95% dân số sử dụng. NemKonto là hệ thống tài khoản ngân hàng tiêu chuẩn mà chính phủ và các cơ quan công cộng Đan Mạch sử dụng khi chuyển tiền cho cá nhân hoặc doanh nghiệp, tự động chi trả tất cả các khoản thanh toán công như hoàn thuế, trợ cấp, lương hưu, tiền lương, trợ cấp thất nghiệp. Tính tiện lợi cao vì chỉ cần chỉ định tài khoản đang sử dụng làm NemKonto.
NemID là hệ thống xác thực danh tính kỹ thuật số, hỗ trợ đăng nhập an toàn vào các dịch vụ trực tuyến hoặc ký số. Từ năm 2022, hệ thống kế nhiệm của NemID là MitID đã được giới thiệu, cung cấp tính năng bảo mật cấp độ cao hơn. NemKonto và NemID được giới thiệu từ năm 2005, có thể coi là những tiền thân của GovTech.
Estonia đã xây dựng cơ sở hạ tầng chính phủ điện tử phát triển cao, cung cấp hầu hết các dịch vụ công thông qua hệ thống nhận dạng dựa trên blockchain. Estonia được coi là điển hình của một chính phủ được kỹ thuật số hóa tốt nhất.
Tại châu Âu, EU đã tích cực ra mặt để nuôi dưỡng các công ty khởi nghiệp GovTech hợp tác với chính phủ các nước nhằm số hóa dịch vụ công. Đặc biệt, thông qua 'Đạo luật châu Âu có khả năng tương tác (IEA)' có hiệu lực từ tháng 4 năm 2024, EU đang thúc đẩy sự hợp tác kỹ thuật giữa các chính phủ. Để thực hiện điều này, EU đã khởi động dự án 'GovTech Connect' nhằm tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ với các tổ chức công-tư và đẩy nhanh sự đổi mới. Ngoài ra, 26 tổ chức từ 18 quốc gia đang tham gia dự án 'GovTech4All' để thực hiện các dự án thí điểm như chia sẻ dữ liệu, công cụ hỗ trợ quy định cá nhân và mua sắm đổi mới.
Tôi đã định kết thúc bài viết bằng lời lẽ đầy hy vọng rằng 'hỗn loạn chính trị gây ra bất ổn xã hội, nhưng đồng thời có thể trở thành cơ hội mới cho đổi mới công nghệ'. Tuy nhiên, tôi vẫn chưa yên tâm khi không biết liệu việc luận tội sẽ được chấp nhận hay bị bác bỏ. Thậm chí, tôi còn có tâm lý hoài nghi rằng hay là dùng AI để đưa ra kết quả chính xác trong vòng một ngày nhỉ. Thông qua các ví dụ về Civic Tech và GovTech tại châu Âu, tôi đã thử tưởng tượng một chút về việc liệu chính trị có thể đổi mới hay không.
Dù thế nào đi nữa, tôi cũng chỉ còn biết lẩm nhẩm lời bài hát: 'Đừng chờ đợi một phép màu đặc biệt', 'Không biết con đường gập ghềnh trước mắt là tương lai hay bức tường vô định, không thể thay đổi, không thể từ bỏ'. Tự an ủi mình rằng nhờ có công cụ là chiếc điện thoại thông minh mà mọi người đều sở hữu, bi kịch của 80 năm trước đã không lặp lại, tôi chỉ mong công nghệ sẽ vượt ra khỏi vai trò là một công cụ đơn thuần để trở thành phương tiện quan trọng giúp củng cố dân chủ và làm dịu đi những xung đột xã hội.
Tác giả Lee Eun-seo tốt nghiệp ngành Luật tại Hàn Quốc và học về Sân khấu tại Berlin. Cô đang dẫn dắt 123factory, một công ty kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp giữa Hàn Quốc và Đức, định cư tại Berlin - thành phố nghệ thuật và cũng là trung tâm khởi nghiệp của châu Âu, nơi cô cùng thành phố lớn mạnh.