[비즈한국] K-Bank đã được xác nhận thắng kiện trong phiên tòa phúc thẩm, lật ngược phán quyết sơ thẩm trước đó trong vụ kiện bồi thường thiệt hại do một nạn nhân bị lừa đảo qua điện thoại (voice phishing) bằng tài sản ảo khởi xướng. K-Bank là ngân hàng có liên kết tài khoản thực danh với Upbit (do Dunamu vận hành), sàn giao dịch tài sản ảo số 1 tại Hàn Quốc. Ở phiên sơ thẩm, K-Bank từng bị phán quyết phải chịu một phần trách nhiệm bồi thường do sơ suất trong các biện pháp phòng chống tội phạm lừa đảo qua điện thoại, nhưng tình thế đã đảo ngược khi tòa án cấp phúc thẩm cho rằng ngân hàng không có "nghĩa vụ thông báo" cho bên liên quan.
Ngày 15 tháng 11, Tòa án Dân sự số 1-2 thuộc Tòa án Trung tâm Seoul (Thẩm phán chủ tọa Kim Yong-doo) đã ra phán quyết hủy bỏ phần phán quyết thua kiện của K-Bank trong vụ kiện bồi thường thiệt hại giữa ngân hàng này và nạn nhân A. Vụ án này từng gây chú ý trong giới tài chính vì đây là tiền lệ đầu tiên mà một ngân hàng cung cấp tài khoản thực danh cho sàn giao dịch tài sản ảo phải chịu trách nhiệm liên quan đến lừa đảo qua điện thoại.
Diễn biến vụ việc như sau: Vào ngày 28 tháng 2 năm 2021, A mở tài khoản tại K-Bank và bắt đầu giao dịch tài sản ảo trên Upbit. Ngày 3 tháng 8 cùng năm, A nhận được cuộc gọi lừa đảo đầu tiên và từ ngày đó đến 21 tháng 8 năm 2021, A đã chuyển tiền từ tài khoản K-Bank sang tài khoản Upbit. Số tiền chuyển vào Upbit sau đó được đổi thành Bitcoin và gửi đến các tài khoản đứng tên bên thứ ba. Số Bitcoin được gửi từ tài khoản Upbit của A cho nhóm lừa đảo tương đương khoảng 1,45 tỷ KRW.
Nạn nhân không chỉ có mình A. Hai nạn nhân khác đã chuyển tiền vào tài khoản K-Bank của A, vốn bị lợi dụng cho mục đích phạm tội. Một trong số họ đã báo cáo sự việc với Cơ quan Giám sát Tài chính (FSS) vào lúc 12:30 trưa ngày 20 tháng 8 năm 2021 và yêu cầu phong tỏa tài khoản của A. K-Bank đã tiến hành lệnh dừng giao dịch vào lúc 3:34 chiều cùng ngày, và đến 3:48 chiều đã gửi tin nhắn thông báo cho A rằng "Tài khoản đã bị tạm dừng thanh toán theo Luật đặc biệt về phòng chống gian lận viễn thông".
Vấn đề nằm ở chỗ, phải đến 8:27 tối ngày 23 tháng 8 năm 2021, tức ba ngày sau khi K-Bank thực hiện biện pháp, Upbit mới nhận được thông báo rằng tài khoản của A là đối tượng bị báo cáo lừa đảo. Kể từ tháng 6 năm 2020, K-Bank và Upbit đã thiết lập một "đường dây nóng ứng phó chung" để hợp tác ngăn chặn các tội phạm tài chính như lừa đảo qua điện thoại. Đến 8:38 tối ngày 23, Upbit mới gửi tin nhắn cho A thông báo về việc hạn chế dịch vụ đối với tài khoản liên quan đến sự cố tài chính.
Trong khoảng thời gian hai bên chưa phối hợp nhịp nhàng, A - người lúc đó vẫn không biết mình đang bị lừa đảo - đã chuyển tiếp 515 triệu KRW dưới dạng Bitcoin cho nhóm tội phạm vào ngày 21 tháng 8 năm 2021, trước khi tài khoản Upbit bị khóa. Cho rằng K-Bank và Dunamu phải chịu trách nhiệm về thiệt hại xảy ra ngày 21 tháng 8, A đã đâm đơn kiện đòi bồi thường 50 triệu KRW trong tổng số thiệt hại 515 triệu KRW.
Ngày 10 tháng 7 năm 2023, kết quả sơ thẩm được đưa ra với những thái cực khác nhau cho Dunamu và K-Bank. Tòa án cho rằng Dunamu không phải chịu trách nhiệm vì không có bằng chứng cho thấy K-Bank đã gửi thông báo cho Dunamu. Tuy nhiên, K-Bank đã không tránh khỏi trách nhiệm. Tòa sơ thẩm phán quyết rằng K-Bank có trách nhiệm bồi thường do "sơ suất trong các biện pháp xử lý" vì đã không thông báo kịp thời cho Dunamu. Dù vậy, tòa cũng phán quyết K-Bank chỉ phải chịu 30% trách nhiệm bồi thường (khoảng 154,5 triệu KRW) vì A đã tự ý chuyển tiền vào tài khoản của bên thứ ba ngay cả trong tình huống có dấu hiệu nghi ngờ phạm tội.
Không chấp nhận kết quả, K-Bank đã đệ đơn kháng cáo. Ngân hàng lập luận rằng họ đã hoàn thành nghĩa vụ ngăn chặn thiệt hại bằng cách thông báo cho A - người đứng tên tài khoản, và khẳng định không có nghĩa vụ pháp lý nào buộc phải thông báo cho Dunamu. K-Bank cũng nhấn mạnh rằng không có mối quan hệ nhân quả vì A đã rút hết số tiền bị thiệt hại từ tài khoản K-Bank trước khi thực hiện chuyển thêm 500 triệu KRW Bitcoin cho nhóm lừa đảo vào ngày 21 tháng 8.
Tòa phúc thẩm đã lật ngược phán quyết sơ thẩm và đứng về phía K-Bank. Yếu tố quyết định thắng thua chính là "nghĩa vụ thông báo" của ngân hàng. Theo "Luật đặc biệt về phòng chống thiệt hại và hoàn trả tiền bị lừa đảo trong gian lận tài chính viễn thông" (Luật hoàn trả lừa đảo viễn thông), các tổ chức tài chính phải phong tỏa tài khoản bị lừa đảo và thông báo cho △người đứng tên tài khoản △nạn nhân bị lừa đảo △tổ chức tài chính △Cơ quan Giám sát Tài chính △cơ quan điều tra. Tòa phúc thẩm cho rằng vì Dunamu, với tư cách là "nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo", không thuộc đối tượng "tổ chức tài chính" theo luật này, nên K-Bank không có nghĩa vụ pháp lý phải thông báo.
Tòa án cũng bác bỏ lập luận của A rằng vì hai bên đã thiết lập đường dây nóng ứng phó chung nên K-Bank có nghĩa vụ thông báo theo hợp đồng hoặc theo nguyên tắc trung thực và tin cậy. Tòa phán quyết rằng đường dây nóng là hệ thống do K-Bank và Dunamu tự nguyện thiết lập nên không mang tính hợp đồng hay nghĩa vụ pháp lý. Tòa cũng chỉ ra rằng điều khoản sử dụng của Upbit không có quy định nào về nghĩa vụ thông báo của K-Bank.
Dù đã trút bỏ được gánh nặng trách nhiệm bồi thường, K-Bank vẫn phải chờ đợi phán quyết từ Tòa án Tối cao. A - người không nhận được bồi thường - đã đệ đơn kháng cáo lên Tòa án Tối cao vào ngày 2 tháng 12. Phía K-Bank cho biết: "Vì vụ việc vẫn đang trong quá trình tố tụng, chúng tôi khó có thể đưa ra phát ngôn chính thức".
Trong khi đó, tội phạm lừa đảo qua điện thoại sử dụng tài sản ảo đang ngày càng gia tăng, khiến việc lấp đầy khoảng trống pháp lý trở nên cấp bách. Theo Ủy ban Dịch vụ Tài chính, số tiền thiệt hại do tội phạm lừa đảo qua điện thoại liên quan đến tài sản ảo đã tăng vọt từ 8,3 tỷ KRW năm 2020 lên 20 tỷ KRW năm 2022. Trước tình hình đó, ngày 7 tháng 10, nghị sĩ Cho Seung-rae thuộc Đảng Dân chủ cùng các đồng nghiệp đã đề xuất dự luật sửa đổi nhằm đưa các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo vào diện đối tượng áp dụng của Luật hoàn trả lừa đảo viễn thông.