[비즈한국] Một kẻ thách thức vừa xuất hiện ngay trước mắt nước Mỹ trong tham vọng thống trị quyền lực trí tuệ nhân tạo (AI). Đó chính là 'DeepSeek', một công ty khởi nghiệp AI của Trung Quốc đã hiện thực hóa mô hình AI có hiệu suất ngang ngửa ChatGPT mà không cần đến những con chip cao cấp. Sự xuất hiện của DeepSeek với chi phí phát triển thấp hơn đáng kể so với các đối thủ đã đặt ra dấu hỏi lớn cho các kế hoạch đầu tư khổng lồ của các "ông lớn" công nghệ và vị thế dẫn đầu về AI của Mỹ. DeepSeek, cú sốc đối với Thung lũng Silicon, được ra đời dưới bàn tay của một doanh nhân quỹ đầu cơ. Nhà sáng lập Liang Wenfeng, người đang thu hút sự chú ý của toàn cầu, gần đây đã nâng cao vị thế của mình trong ngành công nghiệp AI, bao gồm cả việc tham gia một hội thảo kín do Thủ tướng Trung Quốc chủ trì.
AI cũng cần 'đáng đồng tiền bát gạo', Thung lũng Silicon chao đảo
DeepSeek đang làm rung chuyển Thung lũng Silicon bằng cách chứng minh rằng AI cũng có thể được phát triển một cách kinh tế. Các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đứng đầu là OpenAI, đã chia sẻ niềm tin rằng nếu đổ nhiều tiền, chip, điện năng và dữ liệu vào hơn, AI sẽ tiếp tục phát triển. Điều này cũng nhất quán với suy nghĩ mà CEO OpenAI Sam Altman đã chia sẻ trên blog của mình vào tháng 11 năm ngoái. Altman viết: "Học sâu (Deep learning) rất hiệu quả, nó đang phát triển đúng như dự đoán khi quy mô tăng lên và chúng tôi đang đầu tư ngày càng nhiều tài nguyên", ông nói thêm: "Dù khả năng cho những gì xảy ra tiếp theo vẫn còn để ngỏ, nhưng điều quan trọng nhất là AI càng lớn thì càng trở nên tốt hơn."
Tuy nhiên, chatbot AI mới 'DeepSeek-R1' được công bố vào ngày 20 (giờ địa phương) đã đặt ra một từ khóa mạnh mẽ trong lĩnh vực AI: 'Hiệu quả chi phí' (cost-effectiveness). R1 được cho là có hiệu suất ngang ngửa mô hình o1 của OpenAI trong toán học, lập trình và suy luận ngôn ngữ tự nhiên, trong khi tất cả các mô hình đều miễn phí. Chi phí phát triển cũng rẻ hơn nhiều. Họ đã sử dụng các con chip giá rẻ xuất khẩu của Nvidia sang Trung Quốc để huấn luyện và xây dựng hệ thống chỉ trong 2 tháng với 6 triệu USD (khoảng 8,6 tỷ won). Mặc dù chi phí phát triển chính xác chỉ là ước tính, nhưng nó nhỏ đến mức không thể so sánh với hàng tỷ đô la mà các "ông lớn" công nghệ đã đổ vào. Microsoft, đối tác chính của OpenAI, có kế hoạch đầu tư khoảng 80 tỷ USD (115 nghìn tỷ won) vào cơ sở hạ tầng AI chỉ trong năm nay.
Tin đồn về việc 'tích trữ số lượng lớn chip Nvidia'
Sự quan tâm dành cho nhà sáng lập Liang Wenfeng, người xuất hiện như một ngôi sao chổi và khiến các công ty hàng đầu của Mỹ lo lắng, cũng đang rất nóng. Liang Wenfeng là một doanh nhân quỹ đầu cơ đã xây dựng sự nghiệp trong lĩnh vực tài chính chứ không phải công nghệ AI. Vì không xuất hiện nhiều trên truyền thông nên ông được gọi là "nhà lãnh đạo ẩn dật". Theo các phương tiện truyền thông Trung Quốc và Reuters, ông sinh ra ở tỉnh Quảng Đông, miền Nam Trung Quốc, lớn lên trong gia đình có cha mẹ là giáo viên tiểu học, và tốt nghiệp cử nhân, thạc sĩ ngành kỹ thuật thông tin tại Đại học Chiết Giang, nơi đặt trụ sở của các tập đoàn công nghệ như Alibaba.
Ông bước chân vào lĩnh vực AI vào năm 2015 khi đồng sáng lập một quỹ đầu cơ có tên High-Flyer. Quỹ này tập trung vào các chiến lược giao dịch dựa trên dự đoán AI, thoát khỏi các thuật toán học máy truyền thống. Năm 2019, High-Flyer đã thành lập một công ty con chuyên nghiên cứu các thuật toán AI và ứng dụng cho giao dịch. Tờ Financial Times dẫn lời một người trong ngành cho biết: "Liang Wenfeng đã xây dựng một đội ngũ cơ sở hạ tầng xuất sắc, những người hiểu cách thức hoạt động của chip. Họ đã đưa những nhân tài giỏi nhất từ quỹ đầu cơ này sang DeepSeek."
Liang Wenfeng thành lập DeepSeek có trụ sở tại Hàng Châu vào năm 2023. Trong một cuộc phỏng vấn với phương tiện truyền thông Trung Quốc Waves, ông đã bác bỏ ý kiến cho rằng các công ty khởi nghiệp tham gia vào AI là quá muộn hoặc là một gánh nặng về chi phí. Liang Wenfeng cho biết: "Tại thời điểm này, các tập đoàn công nghệ lớn hay công ty khởi nghiệp không hề dẫn đầu áp đảo. Nếu chúng ta tái sản xuất thì chi phí sẽ tương đối rẻ. Dựa trên các bài báo công khai và mã nguồn mở, chỉ cần thời gian đào tạo tối thiểu hoặc tinh chỉnh là đủ."
Đằng sau sự 'đổi mới' của DeepSeek, một cách nghịch lý, lại nằm ở các lệnh trừng phạt xuất khẩu của Mỹ. Có phân tích cho rằng khi Mỹ hạn chế xuất khẩu nhằm vào năng lực bán dẫn và AI tiên tiến của Trung Quốc để giành ưu thế công nghệ, các nhà nghiên cứu đã tìm ra phương pháp hiệu quả để vượt qua rào cản này, dẫn đến sự ra đời của mô hình AI siêu chi phí thấp.
Người ta cũng thấy được sự trăn trở về vị thế của Trung Quốc trong lĩnh vực AI. Liang Wenfeng từng đề cập: "Chúng ta thường nói rằng có khoảng cách từ 1 đến 2 năm giữa AI của Trung Quốc và Mỹ, nhưng khoảng cách thực sự nằm ở sự khác biệt giữa tính nguyên bản và bắt chước," hoặc "Nếu không thay đổi, Trung Quốc sẽ mãi chỉ là kẻ theo sau. Một mức độ mạo hiểm nhất định là điều không thể tránh khỏi."
Các phương tiện truyền thông nước ngoài chú ý đến tin đồn rằng Liang Wenfeng đã tích trữ số lượng lớn chip Nvidia A100 vào năm 2021. Loại chip này đã bị cấm xuất khẩu sang Trung Quốc từ tháng 9 năm 2022. BBC ước tính số lượng chip tích trữ là khoảng 50.000 đơn vị và cho rằng công nghệ của DeepSeek có thể đã sử dụng kết hợp giữa các loại chip hiệu suất cao này và các loại chip giá rẻ khác.
Dù DeepSeek mới chỉ ra mắt R1 được 10 ngày, nhưng tác động đã đủ lớn để khiến các cổ phiếu công nghệ Mỹ đồng loạt giảm mạnh. Những nghi vấn về vấn đề quản lý thông tin nhạy cảm, thu thập dữ liệu cá nhân trái phép, hoặc việc họ cố tình "đóng gói" với chi phí thấp để quảng bá dù đã sử dụng nhiều chip đắt tiền và vốn lớn hơn cũng đã được đặt ra. Tuy nhiên, làn sóng mà công ty khởi nghiệp DeepSeek của Trung Quốc tạo ra cho ngành công nghiệp AI toàn cầu được dự đoán sẽ còn tiếp diễn. Liang Wenfeng đã xuất hiện như gương mặt mới của ngành công nghiệp Trung Quốc khi là người duy nhất đại diện lĩnh vực AI tham dự cuộc họp do Thủ tướng Lý Khắc Cường chủ trì vào ngày 20 vừa qua.
BBC nhận định: "Thành tựu của DeepSeek đã lật đổ niềm tin truyền thống rằng ngân sách lớn và chip hàng đầu là giải pháp duy nhất cho sự phát triển AI. Sự tiến bộ của DeepSeek sẽ khơi dậy tham vọng lớn hơn bên trong Trung Quốc và truyền cảm hứng cho các công ty công nghệ khác theo đuổi lộ trình đổi mới tương tự."