[비즈한국] DeepSeek, DeepSeek, lại là DeepSeek. Trong tuần qua, từ khóa “DeepSeek” đã phủ sóng khắp các phương tiện truyền thông toàn cầu, tạo ra một làn sóng tác động mạnh mẽ đến mức đúng nghĩa đen là gây ra một cơn “đau đầu dữ dội” (deep sick). Trong bối cảnh châu Âu đang bất ổn về chính trị, các động thái của Mỹ và Trung Quốc sau khi ông Trump tái đắc cử là mối quan tâm hàng đầu, và DeepSeek chẳng khác nào “đổ thêm dầu vào lửa”.
Khi startup AI DeepSeek của Trung Quốc tung ra các mô hình AI hiệu năng cao với chi phí thấp, hệ sinh thái công nghệ châu Âu cũng đưa ra nhiều góc nhìn đa chiều. Đặc biệt, liệu tình hình này sẽ trở thành cơ hội hay là một cuộc khủng hoảng không thể đảo ngược đối với châu Âu? Nhiều người đang bận rộn với những ý kiến trái chiều của riêng mình.
Việc Mỹ hủy bỏ sắc lệnh hành pháp về AI, Luật Trí tuệ nhân tạo (AI Act) của châu Âu được áp dụng, kết hợp với thành công của DeepSeek, đang làm nổi bật cả cơ hội lẫn các yếu tố đe dọa đối với thị trường AI châu Âu. Trong bài viết này, tôi sẽ giới thiệu ba góc nhìn từ các doanh nghiệp AI, startup và nhà đầu tư mạo hiểm (VC) tại châu Âu về DeepSeek, đồng thời phân tích những tác động mà DeepSeek có thể gây ra đối với hệ sinh thái AI châu Âu trong tương lai.
Cơ hội mới cho các doanh nghiệp AI châu Âu
Ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ, ông Trump đã chọn con đường quyết liệt là hủy bỏ “Sắc lệnh hành pháp về AI” mà chính quyền Biden đã thực thi. Ngay cả trước khi DeepSeek trở thành tâm điểm, giới quan sát đã nhận định rằng động thái này của ông Trump sẽ trở thành cơ hội cho các doanh nghiệp AI châu Âu.
Các nhà cung cấp AI từ Mỹ có thể sẽ không tuân thủ các tiêu chuẩn bảo mật khắt khe theo yêu cầu của Luật AI (AI Act) châu Âu, điều này khiến các khách hàng doanh nghiệp trong các ngành được quản lý chặt chẽ như y tế, tài chính và năng lượng không khỏi lo ngại về việc áp dụng AI. Những người xem đây là cơ hội cho rằng, các công ty châu Âu vốn đi đầu về bảo mật và quy định có thể phát triển các giải pháp AI ưu tiên sự tin cậy để giành lấy lợi thế cạnh tranh. Tất nhiên, cũng có không ít lo ngại về tính bảo mật và bảo vệ thông tin cá nhân đối với công ty Trung Quốc như DeepSeek.
Giữa luồng dư luận này, các doanh nghiệp AI châu Âu có khả năng chiếm vị thế dẫn đầu trong lĩnh vực AI bằng cách xây dựng hạ tầng AI đáng tin cậy và các hệ thống chuyên biệt trong các lĩnh vực y tế, tài chính và năng lượng.
Cũng có quan điểm cho rằng các startup AI châu Âu sẽ tận dụng việc phát triển của DeepSeek để tăng tốc kinh doanh. Đối với những startup chưa kịp xây dựng dịch vụ dựa trên các mô hình như ChatGPT, Perplexity hay Claude, DeepSeek có thể là một cơ hội tuyệt vời. Do giá rẻ hơn, tiêu thụ ít tài nguyên phần cứng và sức mạnh tính toán hơn nên bền vững hơn, và là giải pháp mã nguồn mở thay đổi luật chơi, nên có không ít tiếng nói chào đón giải pháp này. Việc mô hình R1 của DeepSeek có giá thấp hơn 1/10 so với các mô hình tương tự của OpenAI cũng là một yếu tố thuận lợi, giúp tạo ra môi trường để các nhà phát triển xây dựng các ứng dụng AI với chi phí rẻ hơn.
Tin xấu cho các startup LLM đang lên
Việc DeepSeek tung ra các mô hình AI chi phí thấp là tin tức đáng lo ngại đối với các startup LLM (Mô hình ngôn ngữ lớn) hiện có tại châu Âu. Các startup AI châu Âu từng nổi lên như những đối thủ của OpenAI như Mistral AI của Pháp hay Aleph Alpha của Đức đang đứng trước tình thế phải xem xét lại chiến lược khác biệt hóa do sự xuất hiện của DeepSeek.
Mistral AI là startup do các nhà nghiên cứu AI từ Meta và Google thành lập tại Paris, Pháp vào tháng 5 năm 2023. Chỉ sau 10 tháng thành lập, họ đã phát triển được LLM và chatbot riêng, thu hút sự chú ý khi được gọi là “ChatGPT phiên bản châu Âu”. Vào thứ Năm tuần trước, Mistral AI đã ca ngợi mô hình R1 của DeepSeek là “một công nghệ tuyệt vời, có thể bổ sung cho các công nghệ hiện có”. Đồng thời, họ cũng không hề lơ là khi tung ra mô hình mới có tên “Mistral Small 3”.
Lý do khiến Mistral được chú ý là vì họ có tính cạnh tranh cao hơn nhiều so với các công ty AI của Mỹ về mặt năng lượng và chi phí. Tuy nhiên, khác với những lần trước luôn nhấn mạnh vào việc tiết kiệm năng lượng và chi phí, lần ra mắt Mistral Small 3 này, họ lại nhấn mạnh vào khả năng “bổ sung” cho mô hình suy luận mã nguồn mở quy mô lớn của DeepSeek, qua đó làm nổi bật sự khác biệt.
Aleph Alpha là một công ty AI của Đức đang phát triển LLM với sự hỗ trợ của chính phủ nước này. Họ đang góp phần củng cố chủ quyền AI của châu Âu bằng cách xây dựng các mô hình chuyên biệt cho các ngôn ngữ châu Âu, bao gồm cả tiếng Đức. Jonas Andrulis, CEO kiêm đồng sáng lập của Aleph Alpha, trong một cuộc phỏng vấn với Sifted (tờ báo chuyên về startup châu Âu), đã cho biết: “Thành thật mà nói, mô hình DeepSeek rất xuất sắc nhưng sớm muộn gì mô hình Llama 4 của Meta cũng sẽ vượt qua, và 12 tháng nữa, tất cả những thứ này đều sẽ trở nên lỗi thời”, đồng thời khẳng định đây chưa phải là lúc để đưa ra kết luận vội vàng.
Tuy nhiên, Nathan Benaich, người sáng lập và đối tác của Air Street Capital - quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên về AI tại London, đã chỉ ra rằng: “Các doanh nghiệp phát triển ứng dụng AI giờ đây đã nắm trong tay cách để đạt được hiệu năng cao với chi phí rẻ hơn nhiều, vì vậy các công ty phát triển LLM của châu Âu sẽ là những đơn vị chịu thiệt hại lớn nhất”.
Một số chuyên gia cảnh báo rằng sự kiện này có thể gây ra một “khủng hoảng hiện sinh” đối với các startup AI châu Âu. Các nhà phát triển LLM hiện tại đã cố gắng chiếm lĩnh thị trường thông qua việc huy động vốn quy mô lớn, nhưng sự xuất hiện của các mô hình mã nguồn mở như DeepSeek đã cho thấy hạn chế của phương pháp tiếp cận này.
Nhà đầu tư chú ý đến các startup sử dụng DeepSeek
Vì lý do này, một số nhà đầu tư đang cố gắng tìm kiếm cơ hội ở lớp ứng dụng (application layer) thay vì các mô hình LLM truyền thống. Lớp ứng dụng là giai đoạn chịu trách nhiệm cho việc “ứng dụng thực tế” của AI tạo sinh, là các dịch vụ thiết thực mà người dùng phổ thông hoặc doanh nghiệp tiếp cận để giải quyết các vấn đề cụ thể hoặc tăng hiệu quả công việc. Nói cách khác, đây là lĩnh vực cung cấp giá trị trực tiếp cho người dùng.
Alex Ball, Giám đốc đầu tư của Block Dojo - quỹ ươm tạo startup Web3 và AI tại London, chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với tạp chí công nghệ Tech.eu của châu Âu: “DeepSeek đã xuất hiện và dường như luật chơi đã thay đổi trong chốc lát. Nhưng một tháng nữa, một cuộc cách mạng khác sẽ xuất hiện. Và cứ tiếp diễn như thế. Vì vậy, các startup AI nên tập trung vào việc tạo ra sản phẩm mà người dùng cuối dễ sử dụng hơn là tập trung vào phía nhà cung cấp”.
Thành công của DeepSeek đã khiến chiến lược đầu tư truyền thống vào phát triển mô hình AI phải được cân nhắc lại. Một số VC đang xem xét lại việc đánh giá giá trị đầu tư vào các công ty AI, đặc biệt là các nhà đầu tư đã đổ số tiền khổng lồ vào lĩnh vực LLM hiện đang đặt ra dấu hỏi về khả năng sinh lời.
Oliver Schoppe từ UVC Partners của Đức đã nhận định với Sifted rằng: “Có thể xảy ra một số khoản lỗ trong lĩnh vực LLM nơi đã đổ vào rất nhiều vốn”. Tuy nhiên, trên toàn ngành, sự quan tâm đã bắt đầu chuyển dịch từ các mô hình nền tảng sang các lĩnh vực như ứng dụng AI hoặc tác nhân AI (AI agent). Mô hình mã nguồn mở của DeepSeek được dự đoán sẽ thúc đẩy những đổi mới và sự ra đời của các startup mới. Các nhà đầu tư sẽ cần phải chú ý hơn đến những doanh nghiệp phát triển ứng dụng sử dụng mô hình DeepSeek.
Sự thay đổi này mang đến cả thách thức và cơ hội mới cho toàn bộ hệ sinh thái AI châu Âu. Châu Âu đang đứng trước cơ hội giành lại lợi thế cạnh tranh thông qua đổi mới AI dựa trên sự tin cậy, nhưng các startup LLM cũng đã đến thời điểm phải cân nhắc lại chiến lược sinh tồn. Hướng đi của thị trường AI châu Âu trong tương lai sẽ phụ thuộc vào việc các nhà đầu tư tập trung vốn vào đâu.
The Drivery, trung tâm startup di động lớn nhất châu Âu, sẽ cùng các đối tác tham dự Triển lãm Ô tô Thượng Hải (Shanghai Auto Show) vào tháng 4 tới, và họ có kế hoạch tổ chức một phái đoàn để đến thăm trụ sở chính của DeepSeek, cách Thượng Hải 1 giờ đi xe. Điều này cho thấy sự quan tâm của hệ sinh thái công nghệ châu Âu đối với DeepSeek là vô cùng lớn.
Hiện tại, hệ sinh thái AI châu Âu đang đứng giữa tâm điểm của sự thay đổi. Đổi mới dựa trên sự tin cậy và quy định sẽ trở thành cơ hội tăng trưởng mới, và điều quan trọng là cần quan sát quá trình thay đổi của chiến lược đầu tư lấy LLM làm trung tâm. Tầm ảnh hưởng của DeepSeek đối với thị trường AI châu Âu trong vài năm tới sẽ là điểm nhấn chính đáng chú ý.
Tác giả Lee Eun-seo tốt nghiệp ngành Luật tại Hàn Quốc và học về kịch nghệ tại Berlin. Hiện cô đang sinh sống tại Berlin - thành phố nghệ thuật và cũng là trung tâm startup của châu Âu, cùng với sự phát triển của thành phố, cô đang điều hành 123factory - cầu nối kết nối hệ sinh thái startup giữa Hàn Quốc và Đức.