[비즈한국] Đức sẽ tổ chức cuộc bầu cử sớm vào ngày 23 tháng 2 tới. Đây là lần đầu tiên sau 3 năm kể từ cuộc bầu cử năm 2021. Sau cuộc bầu cử năm 2021, Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) do Thủ tướng Olaf Scholz lãnh đạo đã thành lập liên minh cầm quyền cùng Đảng Dân chủ Tự do (FDP) và Đảng Xanh. Tuy nhiên, vào cuối năm ngoái, Thủ tướng Scholz đã sa thải Bộ trưởng Tài chính Christian Lindner thuộc FDP do những bất đồng trong chính sách kinh tế và tiến hành bỏ phiếu tín nhiệm đối với chính mình. Sau khi kết quả cho thấy ông Scholz không nhận được sự tín nhiệm, Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier đã chính thức giải tán quốc hội và ấn định ngày bầu cử sớm. Trong bối cảnh nỗi lo về khủng hoảng kinh tế Đức ngày càng lớn, sự hỗn loạn lại càng gia tăng khi tỷ lệ ủng hộ các đảng cực hữu đang không ngừng leo thang.
AfD (Đảng Sự lựa chọn vì nước Đức), một đảng cực hữu của Đức, gần đây đã đạt khoảng 20% sự ủng hộ trong các cuộc thăm dò dư luận, trở thành đảng lớn thứ hai tại Đức sau Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU). Đây là con số cao nhất kể từ khi AfD lần đầu tiên tiến vào Quốc hội với 12,6% số phiếu trong cuộc bầu cử liên bang năm 2017. Vào tháng 3 năm 2021, Cơ quan Bảo vệ Hiến pháp Liên bang Đức (BfV) đã liệt AfD vào danh sách các tổ chức nghi ngờ theo chủ nghĩa cực đoan và đưa vào diện giám sát.
Chính vì lý do này, hầu hết các đảng phái chủ lưu tại Đức đều từ chối hợp tác chính thức và vạch rõ ranh giới với các thế lực cực hữu. Thế nhưng gần đây, Friedrich Merz, lãnh đạo đảng CDU, đã gây tranh cãi khi đưa ra phát ngôn ám chỉ khả năng hợp tác với AfD để thắt chặt chính sách nhập cư.
Ngay khi sự lo âu đang dâng cao do tỷ lệ ủng hộ các đảng cực hữu tăng mạnh, nước Đức lại một phen chao đảo khi Elon Musk xuất hiện như một "vị khách không mời". Musk không chỉ xuất hiện trực tuyến để phát biểu ủng hộ trong các buổi vận động tranh cử của AfD mà còn gửi bài viết cho truyền thông Đức với nội dung 'AfD là niềm hy vọng cuối cùng của nước Đức'. Giới công nghệ và nhà đầu tư Đức bắt đầu bày tỏ sự quan ngại sâu sắc trước tình hình này. Ngay cả các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) vốn thường giữ im lặng về chính trị, nay cũng đang tích cực lên tiếng.
Tại sao tỷ lệ ủng hộ đảng cực hữu lại tăng?
Tại một quốc gia như Đức – nơi luôn nỗ lực nhiều mặt để phản tỉnh về những sai lầm trong lịch sử và ngăn chặn điều đó tái diễn – tại sao tỷ lệ ủng hộ đảng cực hữu lại cao đến vậy? Kinh tế Đức gần đây đã phải đối mặt với nhiều khó khăn như tăng trưởng GDP trì trệ, lạm phát và khủng hoảng năng lượng. Khi bất ổn kinh tế trầm trọng hơn, người dân Đức ngày càng thất vọng với chính phủ và có xu hướng ủng hộ các đảng đề xuất các giải pháp cực đoan. Đặc biệt, sau khi các vụ việc lớn liên quan đến người nhập cư liên tiếp xảy ra, tiếng nói của AfD với chủ trương chính sách chống nhập cư cứng rắn đã thu hút thêm nhiều sự ủng hộ.
Đức là một trong những quốc gia tiếp nhận nhiều người tị nạn nhất châu Âu, với làn sóng nhập cư và tị nạn liên tục gia tăng kể từ năm 2015. Lập luận rằng 'bất ổn xã hội là do người nhập cư' đã dần hình thành trong tiềm thức, và sự phản kháng đối với vấn đề này đã dẫn đến việc tỷ lệ ủng hộ AfD tăng cao.
Trách nhiệm của Thủ tướng Olaf Scholz, người không thể hiện được năng lực lãnh đạo rõ rệt sau thời kỳ của cựu Thủ tướng Angela Merkel (tại nhiệm 16 năm), cũng được đặt ra. Đặc biệt, việc không đưa ra được giải pháp rõ ràng về chính sách kinh tế và năng lượng, cộng với những mâu thuẫn dai dẳng với các đảng phái khác trong liên minh, đã tác động lớn đến tâm lý cử tri, khiến họ dần mất niềm tin vào các thế lực chính trị truyền thống và quay sang ủng hộ AfD.
Đã đến lúc từ bỏ thái độ phi chính trị
Sự bất ổn chính trị này đang tác động mạnh đến ngành startup và đầu tư mạo hiểm. Các VC tại Đức lo ngại rằng không chỉ các hành động phản hiến pháp của AfD, mà cả xu hướng phản EU và phản toàn cầu hóa của đảng này sẽ gây ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng đến hệ sinh thái startup. Đặc biệt, điều này có thể cản trở sự hợp tác với các nhà đầu tư nước ngoài và ảnh hưởng trực tiếp đến việc thu hút nhân tài quốc tế – yếu tố then chốt để xây dựng hệ sinh thái startup. Giới trong ngành đang nhìn nhận vấn đề này một cách nghiêm túc. Đã có sự đồng thuận rằng không thể tiếp tục giữ thái độ thờ ơ với chính trị mà cần phải tích cực lên tiếng.
Đặc biệt, giới VC tại Đức chia sẻ nỗi lo rằng 'nếu không có chính sách hỗ trợ ngành công nghiệp công nghệ, năng lực cạnh tranh tương lai của Đức sẽ bị suy yếu'. Trong tình hình hiện nay, khi chủ quyền công nghệ của Đức và châu Âu đang bị bóp nghẹt giữa cuộc chiến giành quyền bá chủ Mỹ - Trung, đây là một hồi chuông cảnh báo nghiêm trọng.
Quỹ đầu tư mạo hiểm PT1 gần đây đã tổ chức một sự kiện mời nhiều chính trị gia nhằm thu hẹp khoảng cách giữa startup và chính sách. PT1 là một VC có trụ sở tại Berlin và London, tập trung đầu tư vào các lĩnh vực bất động sản, hạ tầng và năng lượng. Sự kiện có sự tham gia của Thomas Jarzombek (CDU), Tiến sĩ Franziska Brantner (Đảng Xanh) và cựu Bộ trưởng Tài chính Christian Lindner.
Tại sự kiện, các cuộc thảo luận sôi nổi đã diễn ra xoay quanh việc làm thế nào để đảm bảo 3 yếu tố 'T' cho tương lai: Khoan dung (Tolerance), Công nghệ (Technology) và Nhân tài (Talent); những điều kiện vị thế kinh tế mà Đức cung cấp trên trường quốc tế; liệu sự khác biệt giữa Đảng Xanh và FDP có thực sự không thể vượt qua, và những biện pháp chính trị nào cần thiết để ngăn chặn sự mở rộng của AfD.
Nikolas Samios, đối tác quản lý của PT1, nhấn mạnh trong ngày hôm đó: "Chúng ta không thể tiếp tục giữ thái độ phi chính trị được nữa", đồng thời nhấn mạnh rằng ngành startup phải tích cực đưa ra các đề xuất chính sách. Ông khẳng định: "Chúng ta phải truyền đạt rõ ràng với các chính trị gia rằng công nghiệp công nghệ là chìa khóa cho tăng trưởng kinh tế Đức, và nếu chính phủ không hỗ trợ đúng mức, Đức sẽ bị tụt hậu trong cuộc cạnh tranh toàn cầu".
Verena Pausder, Chủ tịch Hiệp hội Startup Đức (German Startup Association), cũng tích cực đối thoại với chính giới để thúc đẩy các chính sách hỗ trợ startup. Với giọng điệu mạnh mẽ, bà nhấn mạnh: "Đức đang trải qua các vấn đề mang tính cấu trúc như bộ máy quan liêu, thiếu vốn tăng trưởng và thiếu hụt nhân tài nên cải cách là điều bắt buộc. Cần khiến chính phủ nhận thức rằng startup không chỉ là những doanh nghiệp nhỏ, mà là 'trọng tâm của các ngành công nghiệp tương lai'".
Bất ổn kinh tế và biến động chính trị gây ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường startup. Vì có rất nhiều yếu tố tác động trực tiếp như quy định, ngân sách hỗ trợ quốc gia, nên rất khó để startup có thể tách rời khỏi chính trị. Do đó, việc ngành này lên tiếng về chính trị và yêu cầu chính phủ ban hành chính sách là một xu hướng tất yếu. Các VC Đức cảm thấy lo ngại khi Mỹ và Trung Quốc đang dẫn đầu trong ngành AI và công nghệ còn châu Âu thì tụt hậu. Trong cuộc cạnh tranh này, chính phủ và khu vực tư nhân cần hợp tác để tìm ra chiến lược đảm bảo năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Ngành startup, nơi vốn đề cao sự đổi mới, có vẻ rất xa lạ với các đảng cực hữu vốn gợi nhắc về chủ nghĩa phát xít, sự bế quan tỏa cảng và quay lại quá khứ. Đặc biệt, khi Elon Musk – thần tượng của nhiều nhà đổi mới – lại ủng hộ đảng cực hữu, các nhà đổi mới không khỏi hoang mang. Hãy thử đặt câu hỏi: Đâu là lý do khiến anh ta làm như vậy?
Nếu tầm ảnh hưởng của Musk lên chính trị châu Âu tăng lên, anh ta sẽ thu được lợi ích kinh doanh. Việc thắt chặt quy định tại châu Âu đang ảnh hưởng đến nền tảng mạng xã hội X mà anh ta sở hữu, vì vậy có thể anh ta đang liên minh với các lực lượng chính trị theo đuổi việc nới lỏng quy định. Có thể cũng có những lợi ích chính trị và kinh tế đạt được bằng cách "vắt kiệt" sức các lập trình viên ở Thung lũng Silicon – những người từng được anh ta khuyên rằng phải làm việc 120 giờ mỗi tuần mới có thể thành công như mình. Có lẽ có lý do đằng sau việc xóa bỏ lịch sử quá khứ và bắt tay với đảng cực hữu Đức, liên tục kêu gọi 'chống nhập cư, bài EU, tăng cường quân sự' như thể đang viết code cho một chương trình mới.
Dù vì lý do gì, tất cả đều đi chệch xa khỏi sự đổi mới. Đã đến lúc ngành startup cần tỉnh táo và đặt ra những câu hỏi thẳng thắn.
Tác giả Lee Eun-seo tốt nghiệp ngành Luật tại Hàn Quốc và nghiên cứu sân khấu tại Berlin. Cô đang dẫn dắt 123factory, một tổ chức kết nối hệ sinh thái startup giữa Hàn Quốc và Đức, đặt trụ sở tại Berlin – thành phố nghệ thuật và là trung tâm startup của châu Âu.