[비즈한국] “Sự đổi mới của AI còn mạnh mẽ hơn nhiều so với ‘Định luật Moore’ – quy luật cho rằng công nghệ bán dẫn sẽ phát triển gấp đôi sau mỗi 18 tháng. Hiện tại, chi phí vẫn là một rào cản lớn, nhưng cuối cùng giá của nhiều sản phẩm sẽ giảm xuống.” (Sam Altman, CEO của OpenAI, viết trên blog cá nhân ngày 10/2).
Cuộc chiến giá cả trên thị trường trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh đã chính thức mở màn. Sau khi OpenAI và Google giảm giá dịch vụ AI cho doanh nghiệp vào năm ngoái, năm nay chứng kiến hàng loạt các mô hình AI hiệu năng cao với chi phí thấp liên tiếp ra đời. Trong bài viết trên blog cá nhân vào ngày 10/2 (giờ địa phương), Altman đã nhấn mạnh tiền đề cơ bản rằng “khi giá giảm, lượng sử dụng sẽ tăng vọt”. Ông cũng đề cập đến việc ‘GPT-4o’ của OpenAI, ra mắt giữa năm ngoái, có chi phí vận hành rẻ hơn khoảng 150 lần so với các mô hình của 2 năm trước. Giới quan sát nhận định rằng sự xuất hiện của startup AI Trung Quốc DeepSeek sẽ càng đẩy nhanh cuộc chơi giành thị phần (chicken game) này. Ngay cả các tập đoàn lớn của Mỹ như OpenAI, vốn từng hạn chế tiết lộ thông tin về mô hình của mình, nay cũng đang cân nhắc hướng đi mã nguồn mở, cho thấy chính sách mở cửa công nghệ của các công ty sẽ ngày càng được mở rộng.
Làn gió ‘giá rẻ’ thổi từ Trung Quốc dẫn đến cuộc cạnh tranh khốc liệt toàn cầu
Cuộc tấn công bằng giá rẻ của các công ty AI đã bắt đầu. Những bên chủ động khơi mào cuộc cạnh tranh khốc liệt này chính là các doanh nghiệp Trung Quốc. Alibaba, tập đoàn thương mại điện tử lớn nhất Trung Quốc, đã giảm giá tới 85% cho dịch vụ ‘Qwen-VL’ của mình vào ngày cuối cùng của năm 2024. Hiện tại, giá của Qwen-VL là 0,41 USD cho mỗi 1 triệu input token (đơn vị dữ liệu được xử lý trong mô hình AI). Mức giá này rẻ hơn 83,6% so với phí sử dụng GPT-4o, mô hình mới nhất của OpenAI, với mức giá 2,5 USD. Alibaba đã từng thực hiện hai đợt giảm giá nhắm vào khách hàng doanh nghiệp. Tháng 2 năm ngoái, họ đã giảm tới 55% giá các sản phẩm điện toán đám mây chính, và ba tháng sau đó tiếp tục giảm tới 97% giá của 9 mô hình LLM dựa trên dịch vụ AI tạo sinh ‘Tongyi Qwen’ của hãng.
Baidu, thường được gọi là "Google của Trung Quốc", cũng đang chuyển hướng sang chiến lược miễn phí. Ngày 13/2, Baidu tuyên bố sẽ cung cấp miễn phí chatbot AI ‘Ernie Bot’ của hãng bắt đầu từ tháng 4 tới. Trước đó, từ cuối năm 2023, Baidu đã thu phí khoảng 59,9 nhân dân tệ (khoảng 12.000 won) mỗi tháng cho tính năng tìm kiếm cao cấp dựa trên Ernie 4.0. Tính năng tìm kiếm chuyên sâu với khả năng suy luận cải tiến và cung cấp câu trả lời ở cấp độ chuyên gia cũng sẽ được ra mắt miễn phí vào tháng 4. Mặc dù Ernie Bot miễn phí, nhưng nếu khách hàng doanh nghiệp truy cập AI thông qua dịch vụ đám mây của Baidu, phí vẫn sẽ được áp dụng.
Sự thay đổi chiến lược của Baidu phản ánh áp lực cạnh tranh gay gắt mà các công ty AI Trung Quốc đang đối mặt. Baidu từng dẫn đầu cuộc đua AI tại Trung Quốc khi tung ra sản phẩm riêng chỉ 4 tháng sau khi ChatGPT xuất hiện, nhưng sau đó đã tụt hậu trước các dịch vụ cạnh tranh như Doubao.
ByteDance, công ty mẹ của TikTok, đã ra mắt phiên bản nâng cấp của mô hình AI chủ lực ‘Doubao’ vào tháng trước. ByteDance khẳng định rằng mô hình này có hiệu năng ngang bằng với các đối thủ như GPT-4o hay Claude 3.5 của Anthropic, đồng thời tuyên bố Doubao vượt trội hơn cả GPT-o1 trong kỳ thi toán học quốc tế AIME. Trong khi đó, chi phí vận hành lại thấp hơn đáng kể, chỉ bằng 1/5 so với DeepSeek và 0,5% so với mô hình o1. Phí cho mô hình thương mại cơ bản hiện nay chỉ bằng khoảng 1% giá của ChatGPT và được cung cấp miễn phí cho người dùng phổ thông.
AI Mỹ cũng chuyển sang tối ưu chi phí, ai sẽ nắm lợi thế về giá?
Mối quan tâm của ngành AI tạo sinh đang chuyển dịch sang hướng giảm biên lợi nhuận và tăng hiệu quả. Nếu như trước đây, cuộc cạnh tranh tập trung vào công nghệ dựa trên khối lượng đào tạo và hiệu năng tuyệt đối, thì giờ đây cuộc chiến giành thị phần lấy giá cả làm trọng tâm đang diễn ra mạnh mẽ.
Trên thực tế, cuộc đua giá rẻ đã lan sang cả các tập đoàn lớn (Big Tech) tại Mỹ vốn thuộc phân khúc cao cấp. Ngày 31 tháng trước, OpenAI đã ra mắt mô hình suy luận mới nhất ‘o3-mini’. Giá của nó rẻ hơn khoảng 60% so với ‘o1-mini’. Trong khi trước đây chỉ những khách hàng trả phí đăng ký ChatGPT Pro hoặc Plus mới có thể tiếp cận mô hình suy luận, thì dịch vụ này lần đầu tiên được mở cho cả người dùng phổ thông. Nếu như mô hình o1 là mô hình suy luận kiến thức tổng quát rộng lớn, thì o3-mini là mô hình tối ưu hóa chi phí tập trung vào tính ứng dụng và tốc độ. Với thế mạnh trong việc viết mã, đây có thể được coi là dịch vụ chuyên biệt cho các nhà phát triển.
Google cũng đã định giá các mô hình AI hạng nhẹ trong dòng ‘Gemini 2.0’ mới nhất (ra mắt ngày 5/2) ở mức cạnh tranh với DeepSeek. Trong ba dòng sản phẩm Pro, Flash và Flash Lite, thì model Flash Lite nhắm trực tiếp vào DeepSeek. Chi phí ở mức 0,019 USD cho mỗi input token, rẻ hơn OpenAI và ngang ngửa với DeepSeek (0,014 USD).
Ngay từ năm ngoái, OpenAI và Google đã có cuộc cạnh tranh giảm giá AI cho doanh nghiệp. AI doanh nghiệp là các mô hình AI lớn làm nền tảng cho phép các công ty hoặc cá nhân tạo ra các dịch vụ AI tùy chỉnh. Theo đó, các nền tảng sử dụng các LLM (mô hình ngôn ngữ lớn) của Big Tech để cung cấp nhiều loại ứng dụng hoặc dịch vụ AI tùy chỉnh khác nhau. OpenAI đã giảm giá GPT-4o từ 7 USD/token khi mới ra mắt năm 2023 xuống còn 4 USD vào năm ngoái. Ngay sau đó, Google đã giảm giá dịch vụ doanh nghiệp của Gemini 1.5 Flash xuống còn 0,12 USD, bằng 1/3 giá cũ.
Lo ngại ‘bốc hơi lợi nhuận’ làm chậm quá trình đổi mới
Các nhà phân tích cho rằng khi khoảng cách về công nghệ dần thu hẹp, trọng tâm đang dịch chuyển sang cuộc chiến về biên lợi nhuận. Đặc biệt, tại thời điểm này, chiến lược giá rẻ đối với AI doanh nghiệp – mô hình kinh doanh chủ chốt hiện nay – được coi là cách để chiếm lĩnh khách hàng và tạo bàn đạp giành lấy vị thế dẫn đầu.
Vấn đề nằm ở khả năng thu lợi nhuận so với chi phí phát triển. Chi phí phát triển và vận hành các LLM là những con số khổng lồ. Lee Im-bok, Giám đốc Viện nghiên cứu Second Brain, cho biết: “Hiện tại là giai đoạn các công ty bắt đầu phải đối mặt với ‘hóa đơn thanh toán’. Tìm kiếm web bằng AI miễn phí đã trở thành xu hướng chủ đạo. Trong tương lai, lợi ích cho người dùng phổ thông sẽ tăng dần nhưng sự khác biệt giữa các dịch vụ sẽ buộc phải thu hẹp lại. Đó là lý do tại sao các doanh nghiệp đang dồn sức cho cuộc chiến giá rẻ và mở rộng B2B”.
Truyền thông quốc tế dự báo các công ty sẽ đối mặt với thách thức khi tình trạng “bốc hơi lợi nhuận” xảy ra. Tờ Wired phân tích: “OpenAI muốn chứng minh rằng họ đang đứng ở tuyến đầu của quá trình phát triển và thương mại hóa AI. Việc các mô hình mạnh mẽ như o3-mini được phát hành miễn phí đang gây áp lực buộc Google và Anthropic phải hạ giá”.
Một số ý kiến cho rằng nếu biên lợi nhuận giảm do cắt giảm giá, các công ty cung cấp công nghệ AI có thể sẽ chọn hiệu quả thay vì đổi mới. Forbes dự đoán: “Áp lực giảm giá sẽ làm giảm khả năng nghiên cứu và phát triển, từ đó có khả năng làm chậm tốc độ đổi mới. Việc các đối thủ giá rẻ như DeepSeek tiến ra thị trường quốc tế sẽ tạo ra hiệu ứng domino giống như tại Trung Quốc, kể cả đối với thị trường cao cấp tại Mỹ”.
Đáng chú ý là liệu chiến lược mã nguồn mở mà DeepSeek, Meta và xAI của Elon Musk đang áp dụng có trở thành xu hướng chủ đạo hay không. Gần đây, khi các đối thủ đẩy mạnh AI mã nguồn mở, OpenAI – công ty vốn trung thành với chiến lược đóng – cũng đang cân nhắc hướng đi này. Chiến lược mã nguồn mở giúp mở rộng hệ sinh thái AI, qua đó gia tăng thị phần và tầm ảnh hưởng của công ty trong cộng đồng doanh nghiệp và nghiên cứu. Dù được kỳ vọng là con đường hướng tới "dân chủ hóa AI" nhờ tăng cường tính minh bạch, nhưng nó cũng đi kèm rủi ro bị lạm dụng, đặt ra thách thức về mặt an toàn.
Giám đốc Lee Im-bok nhấn mạnh: “Sự xuất hiện của các công ty Trung Quốc đã khiến cuộc thảo luận về ‘giá trị trên giá thành’ (p/p) trong thị trường AI đến sớm hơn dự kiến. Trong bối cảnh các công ty dẫn đầu như OpenAI đang vừa phải phòng thủ vừa phải tấn công, họ đang bị yêu cầu phải chứng minh ưu thế về hiệu năng trên giá thành và cơ sở cho việc đầu tư chi phí lớn”.