[비즈한국] Khi 'AI vật lý' đang trở thành tâm điểm chú ý như một bước tiến tiếp theo của trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, các công ty Big Tech đang tranh nhau gia nhập thị trường robot hình người (humanoid). Mỹ và Trung Quốc hiện là những quốc gia đang chiếm lĩnh hệ sinh thái này. Nếu Mỹ chiếm ưu thế nhờ vào các tập đoàn lớn giải quyết các bài toán kỹ thuật phức tạp, thì Trung Quốc lại đang triển khai chiến lược quy mô và tốc độ dựa trên chuỗi cung ứng vững chắc. Trong khi Mỹ và Trung Quốc bận rộn tranh giành quyền thống trị công nghệ, năng lực cạnh tranh của Hàn Quốc – nơi từng được gọi là “cường quốc robot” – đã vô tình bị tụt lại phía sau. Ngay cả Nhật Bản, một cường quốc robot truyền thống, cũng đang để lộ khoảng cách rõ rệt trong lĩnh vực hình người. Trước tình hình đó, các tập đoàn lớn của Hàn Quốc gần đây đã bắt đầu nỗ lực đuổi kịp thông qua phương thức mua lại các công ty robot.
Hubo của Hàn Quốc từng đuổi theo ASIMO của Nhật Bản, giờ ra sao?
Làn sóng thương mại hóa các robot hình người – có khả năng đi lại, nói chuyện và nhấc chuyển đồ vật như con người – đang lan rộng mạnh mẽ. Giống như sự bùng nổ của lĩnh vực AI trong 2 năm qua, nhiều dự báo cho rằng cơn sốt phát triển robot hình người sẽ tiếp tục diễn ra trên toàn cầu trong vài năm tới. Dù robot công nghiệp đã được ứng dụng khắp các nhà máy với các công việc đơn giản cường độ cao, nhưng tác động của robot hình người được tích hợp AI linh hoạt là rất khó dự đoán. Giới chuyên môn đánh giá rằng, một khi robot hình người sở hữu sự tự chủ và trí thông minh được đưa vào vận hành chính thức, nó sẽ làm rung chuyển nền tảng của các công trường công nghiệp.
Mỹ đang tập trung vào các nền tảng robot, dẫn đầu bởi các Big Tech như Tesla. Đây là một bức tranh lớn nhằm thống lĩnh thị trường bằng cách xây dựng toàn diện từ phần cứng, phần mềm (SW) cho đến hệ điều hành (OS), giống như hệ sinh thái iPhone. Trung Quốc có hàng chục nghìn doanh nghiệp liên quan đến chuỗi cung ứng robot từ sản xuất linh kiện đến thiết kế mẫu thử nghiệm. Với chuỗi cung ứng dày đặc, năng lực sản xuất và sự hỗ trợ chính sách toàn diện từ chính phủ, họ đang chuẩn bị cho một cuộc lật đổ.
Còn Hàn Quốc thì sao? Cho đến những năm 2010, Hàn Quốc từng nổi lên như một điểm sáng trong lĩnh vực robot hình người. Robot đi bằng hai chân ‘Hubo’ do nhóm nghiên cứu của Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc (KAIST) trình làng tại Anh cuối năm 2004 đã bắt đầu đuổi theo ‘ASIMO’ của Nhật Bản – cường quốc robot thông minh mạnh nhất thời bấy giờ. 10 năm sau, Hubo phiên bản cải tiến đã giành chiến thắng tại cuộc thi robot cứu hộ do Cơ quan Chỉ đạo các Dự án Nghiên cứu Quốc phòng Tiên tiến (DARPA) thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ tổ chức.
Giáo sư Lee In-ho thuộc Khoa Kỹ thuật Điện tử Đại học Quốc gia Pusan phân tích: “Vào thời điểm xảy ra sự cố hạt nhân Fukushima năm 2011, ngay cả Nhật Bản cũng thất bại trong việc ứng phó vật lý bằng robot, dẫn đến những hoài nghi về tính hữu dụng của công nghệ và hệ thống robot. Cuộc thi DARPA diễn ra vào năm 2013 và 2015 đã ảnh hưởng sâu sắc đến hướng phát triển của công nghệ robot”. Ông giải thích thêm: “Ở Mỹ, một thời gian dài người ta cũng đặt dấu hỏi về tính hữu dụng của robot hình người. Kỳ vọng rất cao nhưng kết luận lại là các công nghệ hiện tại chưa đủ để đưa vào thực tế. Sau cuộc thi, nguồn vốn đầu tư chính không đổ vào nghiên cứu robot hình người, nhưng gần đây, cùng với sự phát triển của các công nghệ kế cận và việc các tập đoàn lớn nhảy vào phát triển, robot hình người – lĩnh vực từng trải qua thời kỳ suy thoái – đang được chú ý trở lại”.
Nhật Bản mạnh về 'robot công nghiệp/cộng tác', Hàn Quốc mạnh về 'AI'
Hiện tại, Hàn Quốc đang tỏ ra chững lại trên thị trường toàn cầu khi chưa đạt được thành tựu đáng kể nào. Kang Hee-jin, chuyên viên nghiên cứu tại Samsung Securities, phân tích nguyên nhân: “Các tập đoàn lớn chính vốn đã bày tỏ ý định đầu tư ban đầu vẫn chưa cụ thể hóa lộ trình kinh doanh robot, và các doanh nghiệp trong nước cũng chưa tạo được dấu ấn trong ngành công nghiệp robot hình người – lĩnh vực được xem là tập hợp của công nghệ robot tiên tiến và AI”.
Nhật Bản vẫn tự hào về năng lực kỹ thuật cao trong lĩnh vực robot công nghiệp và robot cộng tác. Dù Trung Quốc là số 1 về sản lượng nhưng chất lượng vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, trong lĩnh vực robot hình người mà Nhật Bản từng dẫn đầu trong quá khứ, họ đã bị Mỹ và Trung Quốc bỏ xa từ lâu.
Theo báo cáo về bằng sáng chế công nghệ do Viện Nghiên cứu Nhân dân Nhật báo Trung Quốc công bố cuối năm 2023, số lượng bằng sáng chế công nghệ robot hình người của Nhật Bản đạt 6.058 đơn, đang bị Trung Quốc (6.618 đơn) dẫn trước. Kết quả phân tích dữ liệu bằng sáng chế liên quan đến robot ứng dụng AI nộp tại các cơ quan sáng chế lớn trên thế giới của Cục Sở hữu trí tuệ Hàn Quốc cho thấy Nhật Bản (235 đơn) xếp thứ 4, sau Trung Quốc (3.313 đơn), Hàn Quốc (1.367 đơn) và Mỹ (446 đơn).
Hàn Quốc được đánh giá là tiến bộ hơn Nhật Bản một chút trong lĩnh vực AI – một trụ cột khác của robot hình người. Tuy nhiên, chừng đó là chưa đủ để bắt kịp cuộc cách mạng AI và robot đang tăng trưởng vượt bậc. Kim Sun-woo, Giáo sư Đại học Hội tụ Phần mềm Sungkyunkwan, chỉ ra: “Sự đổi mới mang tính hủy diệt của robot hình người và năng lượng tái tạo đang khiến luật chơi của hầu hết các ngành công nghiệp phải viết lại. Dù chưa qua 'thời điểm vàng' (golden time) nhưng thời gian còn lại không còn nhiều”.
Chiến lược của các doanh nghiệp Hàn Quốc tiên phong trong lĩnh vực robot hình người
Tại triển lãm CES năm nay, một cuộc cạnh tranh khốc liệt đã diễn ra, từ phần mềm phát triển robot của Nvidia đến các công nghệ robot hình người mới của các công ty Trung Quốc. Tại buổi họp báo CES 2025, Phó chủ tịch Han Jong-hee của Samsung Electronics005930 cho biết: “Dù chưa thể coi là nhanh, nhưng chúng tôi đang nỗ lực, bao gồm cả đầu tư, để đảm bảo năng lực kỹ thuật robot”. Câu nói này phản ánh đúng vị thế hiện tại của Hàn Quốc.
Samsung Electronics và LG Electronics066570 đã bắt đầu đếm ngược thời gian gia nhập thị trường robot hình người thông qua việc mua lại các công ty chuyên về robot hoặc giành quyền quản lý. Cuối năm ngoái, Samsung Electronics đã mua lại ‘Rainbow Robotics277810’ – công ty được thành lập bởi các nhà nghiên cứu của Hubo. Giáo sư Oh Jun-ho, người được mệnh danh là cha đẻ của Hubo, sẽ tham gia vào Đội thúc đẩy robot tương lai trực thuộc Tổng giám đốc. Dù chưa có kế hoạch cụ thể, nhưng Samsung đang tập trung vào nghiên cứu và phát triển robot nhằm hiện thực hóa quy trình tự động không người lái tại các cơ sở bán dẫn cho đến năm 2030.
Cuối tháng trước, LG Electronics đã mua thêm 30% cổ phần của doanh nghiệp robot tự hành thương mại ‘Bear Robotics’, nâng tổng tỷ lệ sở hữu lên 51% để nắm quyền quản lý. Bear Robotics đang sở hữu năng lực kỹ thuật trong các lĩnh vực như kiểm soát bầy đàn – điều khiển nhiều robot di chuyển theo lộ trình tối ưu hóa – và giải pháp quản lý đám mây bằng cách xây dựng nền tảng phần mềm robot.
Hyundai Motor005380 đang xem xét thời điểm thương mại hóa tập trung vào ‘Atlas’, robot hình người của Boston Dynamics – công ty con thuộc tập đoàn. Atlas là robot hình người duy nhất của Hàn Quốc liên quan đến việc phát triển ‘COSMOS’, nền tảng phát triển robot của Nvidia. Hyundai Motor đã đặt mục tiêu nâng tỷ trọng robot tiên tiến trong danh mục kinh doanh lên 20% vào năm 2030. Với bề dày 34 năm, Boston Dynamics bắt đầu là một công ty khởi nghiệp từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và được Hyundai Motor mua lại vào năm 2021. Bản chất của công ty này có phần khác biệt so với hai công ty robot của Samsung và LG.
Naver cũng gây chú ý khi sở hữu nhiều công nghệ nguồn đa dạng từ Mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) tạo nên robot AI, đến đám mây và hệ điều hành robot (OS). Naver gần đây đã lọt vào danh sách ‘100 doanh nghiệp robot hình người hàng đầu’ do ngân hàng đầu tư toàn cầu Morgan Stanley công bố. Tiềm năng của Naver đã được chiếu sáng cùng với 7 doanh nghiệp Hàn Quốc khác như Samsung Electronics, LG Electronics, SK Hynix và Hyundai Motor. Naver đang bắt tay vào phát triển và chế tạo nhiều loại robot khác nhau như robot dịch vụ tự hành ‘Rookie’, robot hai tay ‘Ambidex’, và robot ‘M2’ dùng để sản xuất bản sao kỹ thuật số (digital twin). Trong báo cáo của Morgan Stanley cũng có tên các tập đoàn điện tử lớn của Nhật như Sony, Honda, Toyota và doanh nghiệp robot ASIMO.
Tuy nhiên, giới chứng khoán cũng đưa ra những đánh giá dè dặt do lo ngại thị trường bị quá nhiệt. Điều này là do sự tiến bộ về công nghệ hoặc việc thương mại hóa có thể diễn ra chậm hơn so với kỳ vọng.
Chính phủ Hàn Quốc đã khởi động các biện pháp hỗ trợ để xây dựng hệ sinh thái. Theo ngành công nghiệp, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng đang chuẩn bị thành lập ‘Liên minh Robot hình người (tạm gọi)’. Đối tượng tham gia bao gồm các tập đoàn lớn sản xuất thành phẩm robot, các doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất linh kiện robot và các công ty phần mềm phát triển mô hình AI. Mục đích chính của liên minh robot là tập hợp các doanh nghiệp đa dạng cấu thành hệ sinh thái robot hình người để tìm kiếm các phương án thương mại hóa sản phẩm một cách hiệu quả.