[비즈한국] Kể từ khi đại dịch COVID-19 khiến việc mua thuốc trực tuyến trở nên dễ dàng, các vụ việc sản xuất, phân phối và bán “thuốc bất hợp pháp” đã gia tăng đáng kể. Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm Hàn Quốc (MFDS) đã từng kiểm nghiệm 100 loại sản phẩm như thuốc điều trị rối loạn cương dương được bán trên mạng và kết luận rằng tất cả 100 loại đều là “hàng giả” do không chứa thành phần chính hoặc chứa quá liều lượng quy định. Dù việc sử dụng thuốc bất hợp pháp có thể dẫn đến tử vong, các phương thức lưu thông vẫn ngày càng tinh vi. Trước thực trạng đó, nhiều ý kiến cho rằng cần phải thay đổi căn bản hệ thống phân phối dược phẩm trực tuyến.
Mỗi năm 43 nghìn tỷ won tiền thuốc bất hợp pháp được bán ra trên toàn thế giới
Tại Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 70 vào năm 2017, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã định nghĩa thuốc bất hợp pháp là “Sản phẩm y tế kém chất lượng và bị làm giả (Substandard and Falsified Medical Products)”. Định nghĩa này bao gồm các trường hợp: △Không đáp ứng các tiêu chuẩn hoặc thông số kỹ thuật về chất lượng (Substandard), △Không qua đánh giá và phê duyệt của quốc gia nơi bán, lưu thông hoặc sử dụng (Unregistered/Unlicensed), △Cố tình ghi nhãn sai về thành phần hoặc nguồn gốc (Falsified). Vào thời điểm đó, WHO đã chỉ định đây là một trong những vấn đề sức khỏe cấp bách trong 10 năm tới, với nhận định: “Tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, ước tính hơn 1 trong 10 loại thuốc là hàng kém chất lượng hoặc bị làm giả”.
Số tiền chi cho thuốc bất hợp pháp trong cộng đồng quốc tế ước tính khoảng 30,5 tỷ USD (43,8 nghìn tỷ won) mỗi năm. Theo ‘Báo cáo hoạt động của Hệ thống giám sát và theo dõi toàn cầu về các sản phẩm y tế kém chất lượng và bị làm giả (2024)’ do WHO phát hành, các nhóm thuốc được tiêu thụ nhiều nhất theo thứ tự là: △Thuốc chống nhiễm khuẩn (dùng toàn thân) △Thuốc điều trị hệ thần kinh △Các sản phẩm chống ký sinh trùng, thuốc trừ sâu và thuốc xua đuổi côn trùng △Thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch △Thuốc tiêu hóa và trao đổi chất. Đối với khu vực Đông Nam Á giáp với Hàn Quốc, chi tiêu cho “thuốc điều trị hệ thần kinh” là cao nhất.
Thuốc trị rối loạn cương dương, steroid và thuốc trị béo phì ‘lên ngôi’
Tại Hàn Quốc, các vụ việc sản xuất, phân phối và bán thuốc bất hợp pháp cũng diễn ra liên tục. Các đối tượng chủ yếu là thuốc trị rối loạn cương dương, thuốc steroid và thuốc trị béo phì. Khi kỳ thi đại học đến gần, các loại “thuốc giả” như methylphenidate hay dẫn xuất amphetamine, được đồn thổi là “thuốc thông minh”, cũng trở nên phổ biến. Năm ngoái, Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm đã chuyển hồ sơ sang cơ quan công tố đối với một nhóm đối tượng sản xuất và bán khoảng 1,5 triệu viên thuốc trị rối loạn cương dương như Viagra và Cialis (trị giá 16 tỷ won). Họ đã thiết lập quy trình sản xuất khép kín tại hai nhà máy vắng vẻ, bao gồm máy trộn nguyên liệu, máy dập viên, máy bao phim và máy đóng gói, sau đó bán một phần thông qua 2 cửa hàng đồ chơi người lớn do họ tự vận hành. Đây là vụ án thuốc giả quy mô lớn nhất từng được Bộ ghi nhận.
Việc sản xuất bất hợp pháp thuốc steroid để bán cho các vận động viên thể hình với lời quảng cáo tăng khối lượng cơ bắp cũng diễn ra thường xuyên. Năm ngoái, một nhóm đối tượng đã lắp đặt máy móc sản xuất ngay tại nhà riêng và trong vòng 2 năm 8 tháng đã sản xuất, bán bất hợp pháp 700 triệu won tiền thuốc steroid cho 2.218 người, nhóm này đã bị chuyển sang cơ quan công tố mà không bị giam giữ. Ngoài ra, còn có trường hợp dược sĩ thông đồng với các đại lý bán buôn để bán thuốc giả tại nhà thuốc, hoặc bác sĩ Đông y tự sản xuất thuốc giả. Năm 2016, các bác sĩ điều hành một phòng khám Đông y nổi tiếng đã bị bắt vì trong hơn 10 năm đã lén nhập khẩu nguyên liệu chứa metformin (thành phần thuốc trị tiểu đường) từ Trung Quốc, trộn với thuốc đông y hết hạn sử dụng và bột than để sản xuất và bán “thuốc tiểu đường đông y” giả.
Việc sử dụng thuốc bất hợp pháp có nguồn gốc không rõ ràng có thể khiến bệnh tình trầm trọng hơn hoặc gây kháng thuốc. Điều này còn làm suy giảm lòng tin đối với các nhà cung cấp dịch vụ y tế, gây hại trực tiếp hoặc gián tiếp đến sức khỏe người dân. Theo WHO, chi phí y tế phát sinh thêm do thuốc giả lên tới hàng tỷ USD mỗi năm trên toàn thế giới. Cơ quan y tế Hàn Quốc đang nỗ lực kiểm soát bằng cách xây dựng hệ thống giám sát trực tuyến thuốc bất hợp pháp. Năm ngoái, khi thuốc trị béo phì trở nên khan hiếm và các loại hàng giả như “Wegovy”, “Saxenda” lan rộng, Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm đã tập trung trấn áp các hành vi bán bất hợp pháp thuốc trị béo phì nhóm GLP-1 trên mạng và đã gỡ bỏ hơn 300 bài đăng liên quan.
Giới dược sĩ cho rằng để ngăn chặn việc lưu thông “thuốc giả”, cần có biện pháp chặn đứng kênh phân phối thuốc trực tuyến, bao gồm cả việc mua hàng trực tiếp từ nước ngoài. Trước đó, Hiệp hội Dược sĩ Hàn Quốc đã đưa ra tuyên bố phản đối bán thuốc trực tuyến: “Vấn đề lớn nhất tại các quốc gia cho phép bán thuốc trực tuyến chính là thuốc giả. Chúng ta không thể biết được đã có bao nhiêu thuốc giả được nhập khẩu vào trong nước qua đường mua hàng trực tiếp”. Hiệp hội cũng chỉ ra rằng: “Các trường hợp mua hàng trực tiếp từ nước ngoài thường là mua các loại thuốc chưa được cấp phép trong nước hoặc mua cho mục đích khác với hướng dẫn chỉ định”.
Mặt khác, nhờ việc sửa đổi Nghị định thi hành Luật Dược phẩm vào năm 2023, Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm và Dược phẩm có thể yêu cầu các phương tiện truyền thông đăng tải quảng cáo thuốc bất hợp pháp phải công khai tên thuốc, nội dung vi phạm cụ thể và căn cứ pháp luật cho đến khi quảng cáo đó được xóa bỏ hoặc chặn lại, nhằm giúp người tiêu dùng nhận biết đó là quảng cáo bất hợp pháp. Ngoài ra, Cục cũng có quyền chỉ định các cơ quan công lập, tổ chức trực thuộc chính phủ, hiệp hội hoặc các đơn vị khác được Cục trưởng công nhận làm đơn vị ủy thác công tác giám sát.