[비즈한국] Hàn Quốc và Đài Loan, hai vùng lãnh thổ được coi là chốt chặn chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc, đang cùng chung cảnh ngộ. Chính quyền Trump nhiệm kỳ 2 đã yêu cầu Đài Loan chia sẻ chi phí quốc phòng lên tới 10% GDP, đây cũng là một cuộc khủng hoảng sắp ập đến với Hàn Quốc. Kế hoạch áp thuế lên chất bán dẫn cũng tương tự như vậy. Thông qua loạt bài “Góc nhìn từ Đài Loan về bán đảo Triều Tiên”, Bizhankook đã gặp gỡ các nhân vật chủ chốt trong giới chính trị, an ninh và kinh tế Đài Loan để chẩn đoán tình hình hiện tại và phân tích những ảnh hưởng đến Hàn Quốc.
Đài Loan cũng có những vấn đề về chính trị nội bộ và an ninh tương đồng với Hàn Quốc. Mặc dù Đài Loan đang thực thi chế độ nghĩa vụ quân sự, nhưng những tiếng nói đòi chuyển sang chế độ quân tình nguyện vẫn không dứt. Trong khi đó, yêu cầu tăng cường lực lượng để đối phó với mối đe dọa xâm lược từ Trung Quốc cũng rất mạnh mẽ. Đài Loan đang đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan: vừa phải kiềm chế mối đe dọa từ Trung Quốc, vừa phải duy trì bản sắc của một nước cộng hòa dân chủ.
Năm 2018, Đài Loan đã cắt giảm mạnh thời gian phục vụ quân sự bắt buộc từ 1 năm xuống còn 4 tháng. Động thái này được đánh giá là đã chuyển đổi thực tế sang “chế độ quân tình nguyện” vì binh sĩ chỉ được huấn luyện quân sự cơ bản. Tuy nhiên, 6 năm sau, vào tháng 1/2024, thời gian phục vụ đã được kéo dài trở lại thành 1 năm. Mặc dù sự sụt giảm quân số được coi là nguyên nhân chính, nhưng áp lực từ Mỹ - quốc gia muốn kiềm chế Trung Quốc thông qua Đài Loan - cũng là một yếu tố không thể phớt lờ.
An ninh hiện tại của Đài Loan đang ở trạng thái nào? Ngoài ra, họ nhìn nhận thế nào về “giả thuyết Trung Quốc xâm lược Đài Loan vào năm 2027”? Bizhankook đã đến thăm Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan (INDSR) để chẩn đoán tình hình thực tế.
Ngày 12/2 vừa qua, Bizhankook đã gặp các nghiên cứu viên Shen Ming-shih, Xu Zhi-xiang, Li Jun-yi và Lin Zhi-hao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan. Trong buổi phỏng vấn, các chuyên gia của viện đã chia sẻ về tình hình quân lực của Đài Loan, các kịch bản xâm lược của Trung Quốc và chế độ nghĩa vụ quân sự.
Nghiên cứu viên Xu Zhi-xiang cho biết Đài Loan đang trải qua tình trạng thiếu hụt nhân lực. Ông giải thích: “Việc Đài Loan rút ngắn thời gian phục vụ chủ yếu vì lý do chính trị. Để giành được sự ủng hộ của giới trẻ, chính phủ đã dần dần cắt giảm thời gian thực hiện nghĩa vụ. Do không thể phát huy được chuyên môn và kỹ năng, giới trẻ có trình độ học vấn cao coi việc đi nghĩa vụ quân sự là lãng phí thời gian. Họ cũng đánh giá khả năng xảy ra chiến tranh với Trung Quốc là thấp. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi của lực lượng quân đội hiện nay không phải do thể chế mà là do tỷ lệ sinh quá thấp.”
Lý do quay trở lại thời hạn 1 năm cũng xuất phát từ việc thiếu hụt quân số. Nghiên cứu viên Shen Ming-shih cho biết: “Khi mối đe dọa từ Trung Quốc gia tăng trong giai đoạn 2022-2023, cựu Tổng thống Thái Anh Văn đã ban hành sắc lệnh hành chính để khôi phục thời gian phục vụ thành 1 năm. Tuy nhiên, đây không phải là việc chuyển đổi từ ‘quân tình nguyện’ trở lại ‘nghĩa vụ quân sự’. Hiến pháp Đài Loan quy định rõ về nghĩa vụ quân sự. Khi rút ngắn xuống 4 tháng, chúng tôi đã để lại một điều khoản cho phép khôi phục về 1 năm trong trường hợp xảy ra tình huống khẩn cấp. Nếu Hàn Quốc cân nhắc chuyển sang chế độ quân tình nguyện, họ cũng cần phải duy trì những điều khoản như vậy.”
Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan phân tích rằng Hàn Quốc và Đài Loan đang gặp phải các vấn đề về nghĩa vụ quân sự tương tự nhau. Nghiên cứu viên Xu Zhi-xiang chỉ ra: “Vấn đề chúng tôi đối mặt rất giống Hàn Quốc. 4 tháng huấn luyện quân sự là không đủ, nhưng kéo dài lên 1 năm cũng chưa chắc đã là đủ. Rốt cuộc, vấn đề nằm ở chỗ trong một khoảng thời gian nhất định, chúng ta có thể huấn luyện hiệu quả đến mức nào và việc huấn luyện đó đã hiện đại hóa được bao nhiêu.”
Nghiên cứu viên Shen Ming-shih bổ sung: “Việc xảy ra các vấn đề về bạo lực và ngược đãi trong quân đội cũng tương tự như Hàn Quốc. Ngoài ra, còn có vấn đề là thanh niên có chuyên môn và ngành học riêng không thể vận dụng kỹ năng của mình trong quân ngũ.”
Về vấn đề nữ giới phục vụ quân đội, họ cho biết phụ nữ hiện đã có thể tham gia theo hình thức tình nguyện. Nghiên cứu viên Shen Ming-shih giải thích: “Tại Đài Loan, phụ nữ có thể nhập ngũ với tư cách là hạ sĩ quan và cả binh sĩ. Không giống như Hàn Quốc, tranh cãi về việc thực hiện nghĩa vụ quân sự đối với nam giới ở Đài Loan không quá gay gắt và vấn đề này không dẫn đến xung đột xã hội. Bộ Quốc phòng Đài Loan đang tích cực thúc đẩy các chính sách bình đẳng giới và nỗ lực giảm thiểu sự phân biệt đối xử dựa trên giới tính.”
Nghiên cứu viên Lin Zhi-hao cho biết: “Hàn Quốc dường như vận hành rất tốt hệ thống học viên sĩ quan dự bị (ROTC) và hệ thống quân dự bị. Tuy nhiên, khác với Đài Loan, Hàn Quốc không áp dụng chế độ binh sĩ tình nguyện cho những quân nhân thông thường.”
Sau khi kéo dài thời gian phục vụ trở lại 1 năm, liệu vấn đề thiếu hụt quân số của Đài Loan đã được giải quyết? Nghiên cứu viên Shen Ming-shih giải thích: “Hiện nay, tỷ lệ bổ sung binh sĩ toàn quân ở mức 70-80%. Các đơn vị cần huấn luyện dài hạn hoặc các đơn vị yêu cầu hạ sĩ quan đang đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng.”
Theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng, vấn đề quân lực của Đài Loan không chỉ bắt nguồn từ nhân lực. Nghiên cứu viên Li Jun-yi nói: “Không chỉ có vấn đề thiếu hụt nhân lực. Khi giao nhiệm vụ chiến đấu, ngoài vấn đề liệu trong 1 năm có thể hoàn thành hết các bài huấn luyện hay không, thì còn vấn đề là những người đã qua đào tạo có tiếp tục ở lại quân đội hay không. Việc huấn luyện quân sự bằng vũ khí hiện đại đến mức nào cũng là một câu hỏi. Ở quy mô dài hạn, chúng ta phải xây dựng một hệ thống nghĩa vụ quân sự bền vững để ngay cả khi xuất ngũ, họ vẫn có thể duy trì trật tự xã hội và phòng thủ lãnh thổ.”
Nghiên cứu viên Lin Zhi-hao chỉ ra rằng việc thiếu hụt công nghệ tiên tiến là một vấn đề: “Mở rộng nghĩa vụ quân sự không phải là giải pháp căn bản. Vấn đề lớn hơn là sự thiếu hụt trong đào tạo quân sự hiện đại và đào tạo kỹ thuật. Cải cách quốc phòng của Đài Loan không nên chỉ là kéo dài thời gian phục vụ, mà phải đi theo hướng tích cực áp dụng các hệ thống tự động hóa sử dụng AI.”
Hiện tại, Đài Loan không có kế hoạch kéo dài thêm thời gian phục vụ. Nghiên cứu viên Lin Zhi-hao cho biết: “Chúng tôi dự định thay đổi các quy định về huấn luyện và bố trí đơn vị trong vòng 1 năm. Tuy nhiên, thời hạn phục vụ 1 năm thì chưa có kế hoạch sửa đổi trong thời gian tới.”
Khả năng Trung Quốc xâm lược là bao nhiêu? Nghiên cứu viên Li Jun-yi cho rằng cần nhìn nhận khả năng xung đột với Trung Quốc ở ba khía cạnh: sự ổn định quyền lực của Chủ tịch Tập Cận Bình, năng lực quân sự của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và khả năng can thiệp của Mỹ. “Nếu quyền lực trong nước của Chủ tịch Tập Cận Bình ổn định, ông ấy sẽ không cần phải xâm lược Đài Loan, nhưng nếu không, khả năng xâm lược có thể xảy ra. Ngoài ra, việc năng lực quân sự của Trung Quốc tăng lên là sự thật, nhưng năng lực tác chiến đổ bộ vẫn còn là dấu hỏi. Vùng ven biển Đài Loan tập trung các thành phố lớn, nên chiến tranh đô thị là không thể tránh khỏi. Quan trọng nhất là khả năng can thiệp của Mỹ. Nếu Mỹ can thiệp khi chiến tranh nổ ra, cái giá mà Trung Quốc phải trả là quá đắt. Họ cần phải đánh giá xem điều gì quan trọng hơn.”
Nghiên cứu viên Li Jun-yi cho rằng mặc dù khả năng Trung Quốc xâm lược không phải là bằng không, nhưng nếu xem xét khả năng can thiệp của Mỹ, thì khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh quy mô lớn là không cao. “Vấn đề này phải được nhìn nhận trong khung quan hệ Mỹ-Trung. Mấu chốt nằm ở chỗ, khi Mỹ can thiệp, năng lực ngăn chặn của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đối với Mỹ đến đâu. Hiện tại, Hàn Quốc có 4 căn cứ quân sự chính mà Mỹ có thể sử dụng. Các căn cứ này có khả năng đóng vai trò quan trọng trong việc kiềm chế Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.”
Nghiên cứu viên Xu Zhi-xiang bổ sung: “Về mặt quân số, tôi cho rằng Trung Quốc có thể xâm lược Đài Loan vào những năm 2030. Cân nhắc quan trọng nhất của chúng tôi là năng lực quân sự của Trung Quốc. Sự ổn định chính quyền của ông Tập Cận Bình là yếu tố tiếp theo. Các cuộc tập trận quân sự hiện tại của Trung Quốc mới chỉ dừng lại ở cấp tiểu đoàn trở xuống nên tôi cho rằng tình hình chưa đủ độ chín.”
Trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump, cục diện Đông Á sẽ có những thay đổi gì? Nghiên cứu viên Xu Zhi-xiang nhận định: “An ninh Đông Á rốt cuộc sẽ do lập trường của Mỹ quyết định. Tôi không quá lo lắng về vấn đề Nhật Bản quân sự hóa quy mô lớn, vì họ sẽ vận hành trong khuôn khổ liên minh Mỹ-Nhật.”
Nghiên cứu viên Xu Zhi-xiang giải thích rằng cũng cần chú ý đến vai trò của Triều Tiên: “Trong nhiệm kỳ 2 của ông Trump, vai trò của Triều Tiên lớn dần lên khiến tình hình Đông Bắc Á trở nên bất ổn. Tôi đánh giá điều này theo hướng tiêu cực. Nếu chiến tranh Triều Tiên từng là cuộc chiến ‘Kháng Mỹ viện Triều’ (giúp Triều Tiên chống Mỹ) đối với Trung Quốc, thì nếu chiến tranh eo biển Đài Loan nổ ra, Triều Tiên có thể can thiệp với lý lẽ ‘Kháng Mỹ viện Trung’ (giúp Trung Quốc chống Mỹ). Tuy nhiên, khả năng này không cao. Mục tiêu của Triều Tiên là duy trì chế độ.”
Đài Loan phân tích rằng Triều Tiên đang tìm kiếm mối quan hệ không chỉ với Trung Quốc mà còn với các quốc gia khác như Nga. Nghiên cứu viên Lin Zhi-hao giải thích: “Triều Tiên đánh giá tình hình xung quanh rất lý trí. Tôi cho rằng họ sẽ đi theo hướng tăng cường năng lực hạt nhân trong tình huống khủng hoảng. Hiện tại, Triều Tiên đang cân nhắc mối quan hệ không chỉ với Trung Quốc, Nga mà còn cả với Mỹ.”