[비즈한국] Việc các ngôi sao Hàn Quốc qua đời khiến truyền thông nước ngoài chú ý đã không còn là chuyện xa lạ. Họ phân tích bối cảnh xã hội và văn hóa Hàn Quốc dưới góc nhìn riêng của mình; dù có những điểm đúng đắn nhưng vẫn còn đó những khía cạnh cần được bổ sung thêm. Điều này cũng rất cần thiết để ngăn chặn những sự việc tương tự tái diễn.
Vào tháng 12 năm 2023, khi nam diễn viên Lee Sun-kyun qua đời, truyền thông nước ngoài đã đặc biệt quan tâm vì anh là diễn viên của bộ phim 'Ký sinh trùng'. BBC của Anh phân tích rằng: "Hàn Quốc đòi hỏi người nổi tiếng phải có 'tiêu chuẩn đạo đức cao'". Họ nói thêm rằng việc nghi vấn sử dụng ma túy bị đưa tin đã giáng một đòn mạnh vào danh tiếng vốn tốt đẹp trước đó của anh. Tức là, họ đánh giá dựa trên sự tập trung vào 'đạo đức' hoặc 'danh tiếng' cá nhân.
Tờ Libération của Pháp đã chỉ ra những đặc thù của xã hội Hàn Quốc thông qua một người Pháp đang giảng dạy tại trường đại học ở Hàn Quốc. Giáo sư Antoine Coppola (Đại học Sungkyunkwan, chuyên ngành Lịch sử điện ảnh Pháp) nhận định: "Tại Hàn Quốc, người nổi tiếng từ lâu đã phải gánh vác trọng trách làm gương cho xã hội". Với tiền đề rằng người Pháp sẽ khó lòng thấu hiểu, ông giải thích: "Tồn tại một kiểu chủ nghĩa Thanh giáo rằng mọi thứ công khai đều phải tuân theo các giáo điều xã hội".
Libération cũng đưa tin rằng các nghệ sĩ điện ảnh đã bị nghiền nát trên 'bàn thờ đạo đức'. Tờ báo này lấy ví dụ về diễn viên Kim Min-hee và đạo diễn Hong Sang-soo. Việc diễn viên Kim Min-hee không thể hoạt động tại Hàn Quốc và chỉ có thể xuất hiện trong phim của đạo diễn Hong Sang-soo là do thứ đạo đức gần như giáo điều tôn giáo này. Họ giải thích rằng vì phải làm gương nhưng lại không làm được nên những lời chỉ trích khắc nghiệt đã đổ ập xuống.
Tương tự, các báo nước ngoài cũng có những bài viết về diễn viên Kim Sae-ron. Khi tin tức về sự ra đi của Kim Sae-ron, người từng gây chú ý ở nước ngoài với bộ phim 'A Brand New Life', được công bố, tờ New York Times của Mỹ đã dẫn lời phân tích của chuyên gia rằng: "Sự nổi tiếng của những người nổi tiếng thường phụ thuộc vào một danh tiếng không tì vết". CNN phân tích rằng: "Bầu không khí kỳ vọng sự hoàn hảo trong hành vi đang tác động lên họ". Họ còn chỉ ra bình luận ác ý là một trong những nguyên nhân dẫn đến cái chết, vốn có liên quan chặt chẽ đến danh tiếng, hình ảnh và đạo đức. Nói cách khác, người nổi tiếng phải có hình ảnh đạo đức, chuẩn mực và danh tiếng tốt, nếu không làm được điều đó, như BBC đã chỉ ra, sẽ dẫn đến các bình luận ác ý.
Dù là phân tích có sức thuyết phục, nhưng nếu đào sâu vào các sự việc, ta sẽ thấy chúng đa chiều hơn. Không chỉ là bản thân các bình luận ác ý, mà chính sự thiếu kiềm chế trong cách đưa tin của truyền thông mới là thứ đẩy họ vào con đường cùng. Đây không chỉ là vấn đề của truyền thông mà còn xuất phát từ tâm lý văn hóa của xã hội Hàn Quốc. Trong xã hội Hàn Quốc, họ không quan tâm đến đạo đức hay luân lý của người nổi tiếng với tư cách cá nhân. Họ chỉ lo ngại 'quả táo thối' sẽ lây lan ra xung quanh. Có lẽ đó là do các giá trị văn hóa cộng đồng ở đây rất mạnh mẽ.
Trong xã hội Hàn Quốc, khi người nổi tiếng gây ra rắc rối, một cơ chế tâm lý đặc biệt sẽ xuất hiện. Trước hết, vì người nổi tiếng được công chúng biết đến nhiều, nên hành ngôn của họ được cho là có ảnh hưởng đến công chúng. Giống như câu "nước ở đầu nguồn có trong thì nước ở hạ lưu mới sạch", người nổi tiếng có tầm ảnh hưởng lớn nên người khác sẽ học theo họ. Đặc biệt, xã hội rất lo ngại việc thanh thiếu niên bị ảnh hưởng bởi các ngôi sao văn hóa đại chúng. Trường hợp Kim Sae-ron lái xe khi say rượu hay Lee Sun-kyun nghi sử dụng ma túy là những ví dụ điển hình. Chỉ cần nghi vấn thôi cũng đã tạo ra phản ứng vô cùng nhạy cảm.
Mặt khác, quan điểm cho rằng vì công lý xã hội, ta có quyền chỉ trích những người gây ra rắc rối cũng đã ăn sâu vào tâm trí. Nếu phạm sai lầm, họ phải chấp nhận cả những lời chửi bới công khai tương ứng. Đó chính là lý do khiến bình luận ác ý xuất hiện tràn lan trên các cổng thông tin và diễn đàn công cộng. Trong bối cảnh này, truyền thông cũng thường xuyên đưa tin mà bỏ qua quyền cá nhân và quyền riêng tư. Họ nghĩ rằng vì mục đích chung thì phương tiện có thể bị xem nhẹ.
Đặc biệt trên mạng xã hội, các nội dung chỉ trích thái độ của những người phụ nữ trẻ bị cho là "không đoan trang" rất dễ lan truyền. Nếu những lời lẽ đó nằm trong một cuốn sách thay vì mạng xã hội, có lẽ sự chỉ trích đã giảm bớt. Hàn Quốc là quốc gia có lãnh thổ hẹp, mật độ dân số đông và truyền thông đa dạng, nên nhiều người càng lo ngại về ảnh hưởng của mạng xã hội. Đó là yếu tố dễ dàng dẫn đến các bình luận ác ý hay truyền thông lá cải giật gân.
Gần đây, video nhại lại 'Daechi-mom' của diễn viên hài Lee Su-ji đã gây xôn xao dư luận. Tuy nhiên, ngọn lửa lại lan sang nơi không đáng có. Vì người mẫu thực tế được cho là diễn viên Han Ga-in, các bình luận ác ý đã ồ ạt tấn công vào kênh YouTube của cô, dẫn đến tình huống cô phải xóa video liên quan. Han Ga-in thậm chí còn không sống ở Daechi-dong nhưng lại phải chịu đựng những bình luận ác ý với danh xưng 'Daechi-mom'. Liệu hành động của một người mẹ vốn chẳng liên quan gì đến luật hình sự hay dân sự lại phải nhận lấy sự tấn công của bình luận ác ý như vậy sao?
Môi trường truyền thông thế kỷ 21 rất khác với thế kỷ 20. Giờ đây, công chúng không còn bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hành ngôn của người nổi tiếng nữa. Vì vậy, không cần thiết phải tấn công họ thông qua bình luận ác ý, YouTube hay báo chí. Công chúng ngày nay rất thông minh và tỉnh táo. Nếu người nổi tiếng phạm tội nghiêm trọng vượt quá mức rắc rối thông thường, họ sẽ đối mặt với sự đáp trả tương xứng. Trong những trường hợp đó, sức mạnh phòng vé cũng không có tác dụng. Nếu ai đó gây rắc rối và bị trừng phạt, thay vì ngăn cản các hoạt động nghệ thuật của họ, hãy để thị trường quyết định. Đó mới là sức mạnh của nền dân chủ văn hóa. Chúng ta nên tin vào sức mạnh đó.
Tác giả Kim Heon-sik từ những năm 20 tuổi đã luôn đi dạo và khám phá "khu rừng" của các hiện tượng văn hóa đại chúng với kỳ vọng rằng văn hóa sẽ giúp thế giới trở nên tốt đẹp hơn. Trong thế kỷ 21, nơi trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử đang phát triển mạnh mẽ, ông vẫn giữ vững niềm tin đó trên con đường mình đã chọn.