[비즈한국] Việc Triều Tiên tự phát triển máy bay cảnh báo sớm (AEW&C) sắp hoàn tất. Máy bay cảnh báo sớm là một loại vũ khí công nghệ cao được mệnh danh là “trung tâm chỉ huy trên không”, một loại khí tài mà ngay cả Hàn Quốc cũng đang phải thúc đẩy nhập khẩu từ nước ngoài do thiếu hụt công nghệ. Làm thế nào điều này có thể xảy ra? Và chúng ta phải đối phó như thế nào?
Vào tháng 8 năm 2024, '38 North', trang tin chuyên phân tích về Triều Tiên của Mỹ, đã báo cáo rằng bằng cách sử dụng ảnh vệ tinh thương mại, họ phát hiện Triều Tiên bắt đầu có những hoạt động đáng ngờ tại một góc sân bay quốc tế Sunan. Một chiếc máy bay vận tải IL-76 cũ của Liên Xô vốn được hãng hàng không dân dụng 'Air Koryo' sử dụng đã được Triều Tiên dựng rào chắn xung quanh và bắt đầu cải tiến thân máy bay. 38 North phân tích rằng đây là bước cơ bản để chuyển đổi chiếc IL-76 thành máy bay cảnh báo sớm.
Ngày 4 tháng 3 vừa qua, 38 North tiếp tục công bố mô hình chiếc máy bay vận tải đỗ tại sân bay Sunan. Một mái vòm radar (Radome) chứa radar khổng lồ đã được lắp đặt trên máy bay. Đến nay, việc đây là máy bay cảnh báo sớm là điều không còn nghi ngờ gì nữa. Việc Triều Tiên tự phát triển máy bay cảnh báo sớm đã trở thành sự thật.
Tại sao đây lại là vấn đề? Như đã giải thích ở trên, máy bay cảnh báo sớm được mệnh danh là 'trung tâm chỉ huy trên không' nhưng thực tế nó còn có nhiều chức năng hơn thế. Được trang bị radar công suất lớn, có khả năng phát hiện tầm xa trên một thân máy bay lớn, máy bay cảnh báo sớm không chỉ nắm bắt được chuyển động của không quân đối phương bằng radar mà còn có khả năng chỉ huy các hoạt động không quân của quân nhà từ trên không bằng cách đưa các kiểm soát viên không lưu lên máy bay. Vì có thể phát hiện kẻ thù ở khoảng cách xa hơn nhiều so với máy bay chiến đấu hay các loại phi cơ khác, quốc gia sở hữu máy bay cảnh báo sớm sẽ có lợi thế tác chiến hơn hẳn trong các trận không chiến. Cho đến nay, Không quân Hàn Quốc vẫn đang chiếm ưu thế nhờ sử dụng E-737 'Peace Eye', loại máy bay mà Triều Tiên chưa từng sở hữu.
Tuy nhiên, tình hình sẽ thay đổi nếu Triều Tiên vận hành máy bay cảnh báo sớm. Khi khoảng cách thông tin được rút ngắn, chúng ta có thể rơi vào thế bất lợi trong các trận không chiến với không quân Triều Tiên.
Tất nhiên, có lập luận cho rằng máy bay cảnh báo sớm mà Triều Tiên đang chế tạo không phải là hàng thực thụ. Hàn Quốc cũng gặp khó khăn trong việc phát triển máy bay cảnh báo sớm trong nước, nên trong dự án mua sắm máy bay cảnh báo sớm đợt 2 đang tiến hành, các công ty nước ngoài cũng đã đề xuất chuyển giao công nghệ phát triển cho Hàn Quốc. Tuy nhiên, Iraq, quốc gia có trình độ kỹ thuật thấp hơn nhiều so với Triều Tiên, đã từng chế tạo thành công máy bay cảnh báo sớm 'Baghdad' và 'Adnan' bằng cách cải tiến máy bay vận tải IL-76 vào cuối những năm 1980. Về radar, công nghệ cốt lõi của máy bay cảnh báo sớm, Triều Tiên cũng đã làm chủ được công nghệ radar mảng pha và trang bị cho các hệ thống tên lửa đất đối không, tàu chiến mới.
Xét về hình dáng bên ngoài, máy bay cảnh báo sớm mới mà Triều Tiên đang phát triển có hình dạng radar tương tự như 'A-50EI' của Không quân Ấn Độ và 'KJ-2000' của Không quân Trung Quốc. Cả hai máy bay này đều cải tiến từ dòng vận tải cơ IL-76 giống Triều Tiên và có hình dáng khác với các máy bay cảnh báo sớm cải tiến từ IL-76 của Nga. Radar hình đĩa màu đen với hình tam giác màu trắng ám chỉ rằng máy bay của Triều Tiên được cấu tạo bởi 3 radar mảng pha và không xoay radar một cách cơ học.
Tuy nhiên, có hai điểm khác biệt so với máy bay cảnh báo sớm IL-76 của các quốc gia khác. Đặc điểm đầu tiên là không thấy xuất hiện radar ESM và IFF. Như đã đề cập, máy bay cảnh báo sớm không chỉ dùng để phát hiện kẻ thù mà còn phải phân biệt quân ta và quân địch, nhận diện vật thể bay lạ và tự phòng vệ, nên ngoài radar cảnh báo sớm còn được trang bị nhiều ăng-ten và thiết bị tác chiến điện tử. Nhưng những thiết bị này không hiển thị trên máy bay cảnh báo sớm của Triều Tiên.
Một điểm khác biệt nữa là vị trí lắp đặt radar. Khác với máy bay cảnh báo sớm IL-76 của Trung Quốc hay Ấn Độ, radar trên máy bay của Triều Tiên lớn hơn và được đặt ở giữa thân máy bay. Điều này cho thấy Triều Tiên không nhập khẩu nguyên bộ radar từ Trung Quốc hay Nga mà tự phát triển và lắp đặt, dẫn đến việc radar bị quá khổ, buộc phải đặt lùi về trung tâm thân máy bay để giải quyết vấn đề trọng tâm của phi cơ.
Vậy việc hoàn thiện máy bay cảnh báo sớm của Triều Tiên có ý nghĩa quân sự gì? Theo quan điểm cá nhân của tác giả, nó sẽ giúp ích rất nhiều cho việc phòng thủ của Triều Tiên, đặc biệt là thủ đô Bình Nhưỡng. Xét về kích thước và hiệu suất radar, máy bay cảnh báo sớm của Triều Tiên có khả năng cao sẽ phát hiện được các máy bay hoạt động gần giới tuyến, thậm chí cả các máy bay trong một phần không phận Hàn Quốc khi bay phía trên Bình Nhưỡng. Đối với Triều Tiên, điều này có nghĩa là họ có lợi thế hơn trong phòng không vì có thể phát hiện sớm máy bay chiến đấu của Không quân Hàn Quốc xuất kích cho các cuộc không kích.
Mặc dù Triều Tiên khó có khả năng triển khai tiền tuyến loại máy bay cảnh báo sớm quý hiếm mà họ chỉ có thể chế tạo được tối đa khoảng 1 chiếc, nhưng nếu nó tuần tra quanh khu vực có Kim Jong-un, thì chắc chắn sẽ gây cản trở lớn cho chiến lược tấn công phủ đầu và Kill Chain của quân đội chúng ta.
Tuy nhiên, chúng ta cũng có các đối sách. Trước hết, trong số các hệ thống vũ khí hiện đang phát triển, có một số loại có khả năng đối phó với máy bay cảnh báo sớm của Triều Tiên. Vì máy bay cảnh báo sớm được cải tiến từ máy bay vận tải nên tính linh hoạt kém, nếu cải tiến đơn giản đầu đạn và cảm biến của tên lửa hành trình siêu thanh đang phát triển, chúng ta hoàn toàn có thể thực hiện nhiệm vụ 'bắn tỉa' hạ gục máy bay cảnh báo sớm từ xa. Chúng ta cũng có thể sử dụng các thiết bị không người lái động cơ phản lực nhỏ như AAP-150 hay KUS-RP mà Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Hàn Quốc (KAI) và Korean Air đang phát triển, gắn thêm thiết bị tác chiến điện tử để làm mồi nhử (Decoy), từ đó truyền thông tin giả cho máy bay cảnh báo sớm của Triều Tiên.
Mặc dù công nghệ khoa học quân sự của Triều Tiên thấp hơn Hàn Quốc là sự thật hiển nhiên, nhưng hệ thống nhà nước bất thường của Triều Tiên đôi khi vẫn có những trường hợp nội địa hóa trước Hàn Quốc như máy bay cảnh báo sớm hay tên lửa không đối không. Xem xét việc quan hệ Triều Tiên - Nga gần đây trở nên thân thiết đột ngột, chúng ta nhất định phải cảnh giác với việc 'vượt mặt bất thường' này có thể xảy ra thêm một lần nữa trong lĩnh vực khoa học quốc phòng và công nghiệp quốc phòng.