[비즈한국] Một trong những câu hỏi mà tôi liên tục nhận được trong các buổi thuyết trình và chương trình phát sóng gần đây là: 'Mặt hàng tiềm năng tiếp theo của công nghiệp quốc phòng Hàn Quốc (K-Defense) là gì?'. Từ góc nhìn của người dân bình thường thay vì chuyên gia hay người trong ngành, công nghiệp quốc phòng Hàn Quốc đang có thành tích xuất khẩu rất tốt. Ngay cả trong thị trường chứng khoán đang gặp nhiều yếu tố bất lợi do chính sách thuế quan của chính quyền Trump gần đây, cổ phiếu ngành quốc phòng vẫn trụ vững, khiến nhiều người quan tâm đến 'K-Defense như một loại hàng hóa'.
Tất nhiên, vẫn tồn tại những nghi ngại về việc liệu các sản phẩm xuất khẩu chủ lực hiện nay của K-Defense có còn là những hệ thống vũ khí đáng chú ý trong tương lai hay không. Bởi lẽ, các mặt hàng xuất khẩu K-Defense chủ yếu tập trung vào các dự án mua sắm vũ khí hạng nặng như xe tăng, xe bọc thép, pháo tự hành, hệ thống phòng không và máy bay chiến đấu hạng nhẹ, tất cả đều đang chịu mối đe dọa từ drone - loại khí tài đã khẳng định vai trò trong chiến tranh Ukraine.
Trong chiến tranh Ukraine, cả xe tăng, xe bọc thép và pháo tự hành đều bị tiêu hao số lượng lớn do các cuộc tấn công bằng drone. Đối với hệ thống tên lửa đất đối không Cheongung-II, sản phẩm mà Hàn Quốc đã đạt được thành công trên thị trường xuất khẩu, nó có thể đối phó với máy bay không người lái cỡ lớn và tên lửa hành trình, nhưng không phải là hệ thống được thiết kế để đối phó với các loại drone nhỏ và nhanh. Hơn nữa, đối với máy bay chiến đấu có người lái, các cuộc thảo luận về việc thay thế chúng bằng drone có chi phí vận hành bảo dưỡng rẻ hơn đang diễn ra rất sôi nổi. Cuối cùng, nhiều người đang lo lắng về tương lai của xuất khẩu K-Defense khi vẫn dựa quá nhiều vào 'vũ khí truyền thống do các tập đoàn lớn sản xuất'.
Ngược lại, thực tế là ngày càng có nhiều tập đoàn lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cũng như các startup đang thử sức với 'ngành công nghiệp chống drone (Anti-Drone)' để nhanh chóng thích nghi với những thay đổi của chiến tranh hiện đại, và đang dần gặt hái được những thành quả. Đã có tin tức về việc một số doanh nghiệp bắt đầu giới thiệu hệ thống chống drone kiểu mới do họ tự phát triển ra thị trường quốc tế hoặc sắp hoàn tất các thương vụ xuất khẩu.
Tuy nhiên, chính các doanh nghiệp đang thúc đẩy xuất khẩu hoặc phát triển thiết bị chống drone lại có những bất mãn đáng kể. Tại buổi tọa đàm với Cơ quan Quản lý Chương trình Mua sắm Quốc phòng (DAPA) do Hiệp hội Công nghiệp Chống Drone Hàn Quốc (KADIA) tổ chức tuần trước, các nhà phát triển sản phẩm chống drone trong nước đã tranh nhau trình bày những khó khăn của họ trước Cục trưởng DAPA Seok Jong-geon.
Khó khăn đầu tiên của các nhà phát triển là các vấn đề gặp phải ở ngưỡng cửa xuất khẩu do thiếu hụt hạ tầng trong nước. Đại diện công ty D, một doanh nghiệp vừa và nhỏ đang phát triển thiết bị "Soft-kill" sắp xuất khẩu sang Đông Nam Á, phát biểu tại tọa đàm rằng họ đang gặp khó khăn vì không có bãi thử nghiệm trong nước nào có thể trình diễn thực tế hiệu suất của bộ gây nhiễu (jammer) tầm trung đến tầm xa cho khách hàng thấy.
Trên thực tế, mặc dù Hàn Quốc có một vài bãi tập hoặc trung tâm bay thử nghiệm drone, nhưng lại không có bãi thử nghiệm nào đủ khả năng gây nhiễu tầm trung và tầm xa. Để thử nghiệm chống drone, cần một vùng trời rộng lớn, hơn nữa, các sóng gây nhiễu được sử dụng để can thiệp vô tuyến lại chịu sự quản lý rất nghiêm ngặt theo Luật Vô tuyến.
Một công ty chống drone khác đang phát triển giải pháp "Hard-kill" cũng than phiền rằng họ đang gặp khó khăn trong quá trình chuẩn bị xuất khẩu quy mô lớn sang khu vực Trung Đông do thiếu các bãi thử nghiệm liên quan đến Hard-kill trong nước. Việc xuất khẩu trở nên khó khăn vì dù có phát triển được thiết bị chống drone, thì cũng thiếu các cơ sở thực nghiệm để chứng minh hiệu suất của thiết bị đó.
Vẫn còn nhiều vấn đề khác. Không chỉ doanh nghiệp vừa và nhỏ mà cả các tập đoàn lớn cũng đang gặp khó khăn khi gia nhập ngành công nghiệp chống drone. Trước mắt, trong các dự án chống drone của Hàn Quốc hiện đang được triển khai nhanh chóng, chỉ có ba dự án: Hệ thống tích hợp chống drone tại khu vực tiền tuyến, Hệ thống tích hợp chống drone, và Hệ thống đối phó máy bay không người lái nhỏ Block-II. Trong đó, chỉ có hệ thống tích hợp chống drone tại khu vực tiền tuyến là đang được DAPA thiết lập chiến lược thúc đẩy và kế hoạch mua sắm trong tháng này, còn hai hệ thống kia đang bị trì hoãn đôi chút. Khác với lĩnh vực drone đang có nhiều dự án được thực hiện, đây là điểm cho thấy sự chuẩn bị của DAPA về quyết định nhu cầu, xác lập yêu cầu và chiến lược thúc đẩy dự án còn đôi chút lơi lỏng.
May mắn thay, các quan chức cấp cao của DAPA tham dự buổi tọa đàm, bao gồm Cục trưởng Seok Jong-geon, Trưởng ban Dự án Công nghệ Tiên tiến và Trưởng ban Dự án Cơ động, đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc vượt qua những khó khăn hiện tại của dự án hệ thống chống drone.
Ví dụ, Trưởng ban Dự án Cơ động cho biết để khắc phục sự thật rằng các trang thiết bị cơ động (xe tăng, xe bọc thép, pháo tự hành) đang chịu thiệt hại lớn bởi drone tự sát của đối phương trong chiến tranh Ukraine, DAPA, Lục quân và Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân đang cùng phối hợp nghiên cứu để trang bị khả năng chống drone cho các hệ thống vũ khí cơ động mặt đất. Trưởng ban Dự án Công nghệ Tiên tiến cũng cho biết đang xem xét các địa điểm thử nghiệm thiết bị chống drone tại các bãi bắn của quân đội hoặc địa điểm mới ở bờ biển phía Tây để giải quyết vấn đề thiếu bãi thử nghiệm.
Các chính sách hỗ trợ ngành công nghiệp chống drone mà DAPA đang chuẩn bị cũng đã được công bố. Trong tháng này, kết quả nghiên cứu chính sách cho sự phát triển của các dự án chiến lược quốc phòng tiên tiến sẽ được công bố, và lĩnh vực drone đã được đưa vào danh sách này. Nó có thể được kết nối với chương trình '100 Doanh nghiệp Đổi mới Quốc phòng' mà DAPA đang vận hành. Ngoài ra, các nội dung như ý chí tìm kiếm sản phẩm xuất khẩu quốc phòng hay hỗ trợ kinh phí phát triển thiết bị chống drone thông qua các dự án hỗ trợ cải tiến, phát triển cũng đã được đề cập.
Việc DAPA thể hiện quyết tâm hỗ trợ mạnh mẽ cho các nhà phát triển chống drone là điều đáng hoan nghênh, nhưng liệu DAPA có thành công trong việc giải quyết hai vấn đề cốt lõi hay không thì vẫn còn phải chờ xem. Vấn đề đầu tiên là hệ thống hỗ trợ của DAPA đối với 'các doanh nghiệp có năng lực kỹ thuật nhưng xuất khẩu không nhờ sự giúp đỡ của chính phủ' vẫn còn hạn chế. Do chính sách về cơ bản tập trung hỗ trợ các tập đoàn lớn và doanh nghiệp niêm yết, nên khi các startup chưa niêm yết được công nhận năng lực kỹ thuật và đạt được hợp đồng xuất khẩu lớn, họ chỉ có thể vay vốn từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu mà không có bảo hiểm bảo lãnh thực hiện hợp đồng hay chính sách hỗ trợ xuất khẩu dành cho startup.
Vấn đề thứ hai là chưa xây dựng được nguyên tắc lớn để khắc phục 'khoảng cách quan điểm' giữa lực lượng sử dụng (quân đội) và doanh nghiệp. Từ phía quân đội, thiết bị chống drone trong nước là những thiết bị chưa hoàn thiện, không thể đảm bảo sử dụng trong thực chiến. Ngược lại, từ phía doanh nghiệp sản xuất, ngân sách R&D của DAPA lại tập trung vào các tập đoàn lớn, nếu quân đội không mua thì không thể đảm bảo ngân sách phát triển công nghệ, dẫn đến việc cải thiện hiệu suất liên tục bị chặn đứng. Cả hai bên đều đang trong tình trạng bất mãn.
Các doanh nghiệp drone và chống drone nước ngoài đang nhắm vào điều này để thâm nhập thị trường Hàn Quốc, nhưng thực tế cũng cho thấy có sự chênh lệch lớn giữa hiệu suất mà các công ty nước ngoài quảng cáo và hiệu suất thực tế thể hiện trong quá trình kiểm tra vận hành.
Để giải quyết vấn đề này, quân đội cần nâng cao năng lực đánh giá thử nghiệm drone và chống drone để đánh giá chính xác hiệu suất thiết bị. Thay vì chỉ đánh giá, nếu hiệu suất thiết bị chưa đạt yêu cầu tác chiến (ROC) của quân đội, thì cần phải cung cấp cho doanh nghiệp cả đơn đặt hàng sản xuất lẫn ngân sách cải tiến hiệu suất. Bởi vì không thể mong chờ quả ngọt nếu chỉ gieo hạt xuống sa mạc khô cằn mà không có nước.
Nhiều tập đoàn lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ đã tung ra các thiết bị chống drone đủ sức ra mắt thị trường thế giới, nhưng đồng thời, họ cũng phải nỗ lực để đáp ứng các yêu cầu của quân đội nước ta. Chúng ta hãy cùng chờ xem chính sách thúc đẩy ngành công nghiệp chống drone mà DAPA đưa ra sắp tới có thể mang lại kết quả làm hài lòng cả quân đội và ngành công nghiệp hay không.