[비즈한국] Thị trường meal kit (bộ nguyên liệu nấu ăn sẵn), vốn phát triển thần tốc trong thời kỳ đại dịch, đang có dấu hiệu co cụm mạnh mẽ. Các cửa hàng meal kit không người lái từng mọc lên như nấm nhờ cơn sốt khởi nghiệp nay đã giảm mạnh về quy mô sau vài năm. Những câu chuyện được truyền tai nhau cho thấy các nhà máy sản xuất meal kit đang rơi vào tình cảnh tiến thoái lưỡng nan: duy trì vận hành không xong mà đóng cửa cũng chẳng dễ dàng do doanh thu trì trệ kéo dài.
Meal kit mất lợi thế cạnh tranh về giá, hàng tồn sát hạn sử dụng chất đống ở siêu thị
Vào buổi trưa ngày 24, tại quầy meal kit (thực phẩm sơ chế) của một siêu thị lớn ở Seoul, các mặt hàng giảm giá được bày bán tràn lan. Đây là những sản phẩm gần hết hạn sử dụng nên buộc phải bán gấp. Những sản phẩm chỉ còn một ngày sử dụng được giảm giá 50%, còn sản phẩm còn hai ngày được bán với giá giảm 20%. Dù mức chiết khấu khá cao nhưng không có nhiều khách hàng chọn mua. Một cặp vợ chồng trung niên đứng xem tại quầy đã cầm sản phẩm lên rồi đặt xuống nhiều lần, cuối cùng quyết định rời đi mà không mua gì.
Năm 2021, meal kit là mặt hàng "hot" nhất trên thị trường khởi nghiệp. Do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, nhu cầu nấu ăn tại nhà tăng cao thay vì ăn ngoài, dẫn đến sự gia tăng đột biến của những người tiêu dùng tìm kiếm các bộ meal kit để chuẩn bị bữa ăn một cách tiện lợi. Đặc biệt, các cửa hàng chuyên doanh meal kit không người lái đã thu hút sự chú ý lớn nhờ ưu điểm có thể khởi nghiệp với số vốn nhỏ và chỉ cần một người vận hành.
Thị trường cũng tăng trưởng chóng mặt. Theo Viện Kinh tế Nông thôn Hàn Quốc, quy mô thị trường meal kit trong nước đã tăng từ 10 tỷ won năm 2017 lên 300 tỷ won vào năm 2021. Thậm chí, từng có dự báo quy mô thị trường sẽ đạt mức 725,3 tỷ won vào năm 2025.
Tuy nhiên, từ năm 2022, khi nhu cầu ăn ngoài hồi phục, số lượng khách hàng tìm đến các cửa hàng chuyên doanh meal kit giảm rõ rệt. Đây cũng là thời điểm tốc độ khởi nghiệp vốn từng lan rộng như một trào lưu bắt đầu mất đà. Mặc dù vậy, giới chuyên gia trong ngành từng dự đoán rằng dù tốc độ tăng trưởng có chậm lại, thị trường meal kit khó có khả năng suy sụp vì nhiều người tiêu dùng đã quá quen với sự tiện lợi của sản phẩm này.
Biến số chính là suy thoái kinh tế. Khi tình trạng bất ổn kinh tế kéo dài, người tiêu dùng bắt đầu tìm kiếm các sản phẩm có giá trị sử dụng cao so với chi phí bỏ ra, và họ bắt đầu cảm thấy mức giá của meal kit không còn hợp lý. Giáo sư Lee Jong-woo từ Khoa Quản trị kinh doanh Đại học Ajou giải thích: "Vấn đề lớn nhất của meal kit là tính cạnh tranh về giá thấp. Do meal kit phải trải qua quá trình phân chia, đóng gói và phân phối rau củ, thực phẩm, nên giá thành khó tránh khỏi bị đội lên cao". Ông nói thêm: "Xét về chi phí logistics và sản xuất, nó không hề rẻ hơn so với ăn ngoài. Đây chính là lý do khiến mọi người không còn mặn mà với meal kit khi suy thoái kinh tế kéo dài."
Ông nói tiếp: "Các sản phẩm meal kit tại siêu thị lớn cũng khó tránh khỏi tình trạng ế ẩm. Về cơ bản, khách hàng đến siêu thị là để mua nguyên liệu với giá rẻ. Liệu những người tiêu dùng đó có bỏ tiền mua loại meal kit có giá thành cao hay không?". Ông cho biết thêm, ở giai đoạn đầu khi thị trường mới hình thành, các doanh nghiệp đã cung cấp sản phẩm với giá rẻ như một hình thức đầu tư. Tuy nhiên, khi giá thành sản phẩm dần tăng lên, người tiêu dùng không còn tìm đến chúng nữa. Khi suy thoái kinh tế càng kéo dài, dự kiến nhu cầu đối với thực phẩm đông lạnh hoặc các món ăn chế biến sẵn (deli) giá rẻ tại siêu thị sẽ tăng lên.
Cửa hàng meal kit không người lái giảm mạnh, nhà máy sản xuất cũng "thở dài"
Quy mô của các cửa hàng meal kit không người lái cũng giảm đáng kể. Thương hiệu A, một chuỗi cửa hàng meal kit không người lái, từ hơn 140 điểm bán vào năm 2022 hiện chỉ còn lại 60. Thương hiệu B cũng từng mở rộng lên tới 464 chi nhánh vào năm 2022, nhưng đã co lại còn 363 vào năm 2023 và hiện chỉ còn 264. Số lượng cửa hàng đã giảm xuống gần một nửa chỉ trong 3 năm. Chuỗi chuyên doanh meal kit C cũng chứng kiến số lượng chi nhánh giảm từ 44 vào năm 2021 xuống còn 28 vào năm sau đó và hiện chỉ còn lại 7 điểm bán.
Ngay cả khi số lượng cửa hàng giảm mạnh, doanh thu trung bình trên mỗi cửa hàng vẫn tiếp tục sụt giảm. Doanh thu trung bình mỗi cửa hàng của thương hiệu B là 203,48 triệu won vào năm 2021, nhưng đã giảm xuống còn 131,5 triệu won vào năm 2023. Thương hiệu A cũng ghi nhận doanh thu trung bình mỗi cửa hàng năm 2023 là 132,19 triệu won, giảm mạnh so với mức 256,38 triệu won của năm 2021.
Nhiều thương hiệu đã rút hẳn khỏi thị trường nhượng quyền chỉ sau vài năm. Một số cửa hàng không người lái đang cố gắng duy trì bằng cách giảm đáng kể lượng meal kit bày bán và tăng tỷ trọng các mặt hàng như kem hoặc thực phẩm đông lạnh.
Một chuyên gia trong ngành chia sẻ: "Liệu có bao nhiêu người thực sự đến cửa hàng chỉ để mua mỗi meal kit? Ngày càng nhiều người cảm thấy quy trình đó rất phiền phức. Bạn phải mua meal kit, mang về nhà, chế biến, rồi lại phải dọn dẹp rác thải. Thay vì vậy, nhiều người nghĩ rằng thà ăn ngoài một bữa đơn giản còn thoải mái hơn."
Các nhà máy sản xuất meal kit cũng đang đứng trước nguy cơ đóng cửa hàng loạt. Các nhà máy đã nhập cư vào các khu công nghiệp vào năm 2021 trong làn sóng bùng nổ meal kit nay đang lần lượt từ bỏ hoạt động, nhưng lại lâm vào cảnh tiến thoái lưỡng nan khi không thể tìm được doanh nghiệp mới thay thế.
Một nhân viên môi giới bất động sản tại khu công nghiệp ở vùng thủ đô cho biết: "Khoảng 3-4 năm trước, rất nhiều người trẻ tìm đến đây với mong muốn kinh doanh sản xuất meal kit hoặc chế biến thịt. Để làm thực phẩm, các doanh nghiệp buộc phải đầu tư vốn tự có để lắp đặt các thiết bị chuyên dụng trong các nhà xưởng thông thường". Ông cho hay: "Những doanh nghiệp đầu tư thời điểm đó hiện đều đã rao bán nhà máy. Tuy nhiên, vì không có đơn vị nào trong ngành thực phẩm muốn vào thuê mới nên họ không thể giải phóng mặt bằng nhà máy."
Ông giải thích thêm: "Nếu có đơn vị khác muốn kinh doanh cùng lĩnh vực (meal kit), họ có thể sang nhượng lại nguyên trạng. Nếu không, họ phải bỏ tiền ra tháo dỡ các thiết bị thực phẩm và khôi phục nhà xưởng về hiện trạng ban đầu. Vì chi phí khôi phục rất tốn kém, họ đành chờ đợi một doanh nghiệp thực phẩm khác tiếp quản. Nhưng do thị trường meal kit đang hoàn toàn đóng băng nên gần như không có ai hỏi thăm, khiến ai nấy đều vô cùng sốt ruột."
Một nhân viên môi giới khác cũng cho biết: "Cách đây vài năm, mỗi ngày có hàng chục yêu cầu hỏi thuê nhà máy thực phẩm. Nhưng giờ đây thì rất yên ắng. Xu hướng trong ngành thực phẩm thay đổi rất nhanh. Cơn sốt meal kit đã hoàn toàn nguội lạnh, thay vào đó xu hướng hiện nay là sự gia tăng của các nhà máy làm bánh".