[비즈한국] “Đồ khốn kiếp.” Một lời phát ngôn nhỏ nhẹ nhưng rõ mồn một trong rạp chiếu. Đó là phân cảnh có sự xuất hiện của cựu đại diện đảng Quyền lực Quốc dân Han Dong-hoon. Phải chăng đó chính là "lỗ thoát hơi"? Những âm thanh xì xào trước đó bỗng chốc bùng nổ thành những phản ứng dữ dội theo từng thời điểm. Khi bộ phim kết thúc, tiếng vỗ tay và tiếng reo hò đồng loạt vang lên. Đó là khung cảnh tại rạp chiếu bộ phim “Bầu cử gian lận, liệu có phải tác phẩm của Chúa”.
“Ôi, thôi đừng có xuất hiện nữa.” Đây là khung cảnh ở một rạp chiếu khác. Khi cựu Tổng thống liên tục xuất hiện trên màn hình tư liệu, một giọng nói như được rút ra từ đan điền vang lên từ phía khán giả. Tương tự, ở một vài phân đoạn cao trào, những tiếng ủng hộ và cổ vũ cũng bùng nổ, và sau khi phim kết thúc, tiếng vỗ tay vang dội. Đó là khung cảnh tại rạp chiếu phim “Cách mạng ánh sáng, bảo vệ nền dân chủ”.
Các rạp chiếu phim giờ đây đã có thêm nhiều cộng đồng người hâm mộ (fandom). Bạn hỏi liệu đó có phải là fandom K-pop đến xem phim tư liệu về các buổi biểu diễn? Tất nhiên, từ vài năm trước, các fandom K-pop đã chiếm tỉ trọng đáng kể tại rạp, nhưng fandom đang "nóng" nhất tại rạp chiếu hiện nay chính là fandom chính trị. Chỉ trong tháng 4 và tháng 5 vừa qua, hàng loạt bộ phim tài liệu chứa đựng thông điệp chính trị đã ra mắt. Bắt đầu với “Lời hứa của Habouman” khởi chiếu ngày 16 tháng 4, tiếp đó là “Khám xét tịch thu: Sự khởi đầu của nội loạn”, “Chúng tôi ghét Đảng Cộng sản”, “Gặp lại, Cho Kuk”, “Bầu cử gian lận, liệu có phải tác phẩm của Chúa”, và “Cách mạng ánh sáng, bảo vệ nền dân chủ” ra mắt ngày 30 tháng 5. Điểm chung là thông điệp của các bộ phim này thẳng thắn đến mức chỉ cần nghe tiêu đề là đã biết ngay đó là bộ phim thuộc phe phái nào.
Doanh thu phòng vé cũng không hề tệ. Lý do là vì hầu hết chúng đều là phim tài liệu kinh phí thấp, có chi phí sản xuất thấp hơn nhiều so với phim thương mại và thời gian phát hành ngắn. Thông thường, tại thực tế điện ảnh Hàn Quốc, mốc thành công cơ bản của một bộ phim nghệ thuật độc lập là 10.000 khán giả, và 50.000 khán giả được coi là thành công. Thế nhưng, hầu hết các phim tài liệu chính trị hiện tại đều đã vượt mốc 10.000 khán giả. Tính đến ngày 29 tháng 5, “Lời hứa của Habouman” đã chạm mốc gần 20.000 người, “Gặp lại, Cho Kuk” cũng thu hút gần 30.000 người. Còn bộ phim “Bầu cử gian lận, liệu có phải tác phẩm của Chúa”, được cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol đích thân đến xem để khích lệ người ủng hộ, đã đạt 31.911 khán giả chỉ trong 8 ngày. Đặc biệt, “Khám xét tịch thu: Sự khởi đầu của nội loạn” đã ghi nhận 64.206 người xem. Con số này gần gấp đôi so với bộ phim nghệ thuật độc lập “Jangson”, tác phẩm vốn từng gây chú ý khi đoạt giải tại nhiều liên hoan phim năm ngoái.
Cú hích khiến phim tài liệu chính trị trở thành "hàng hot" tại rạp chính là “Cuộc chiến kiến quốc” ra mắt tháng 7 năm ngoái. Tất nhiên, trước đó cũng từng có những bộ phim tài liệu chính trị thu hút người xem. Tiêu biểu như “Tôi là Roh Moo-hyun” đứng đầu danh sách với 1,85 triệu lượt xem, cùng nhiều bộ phim về cựu Tổng thống Roh Moo-hyun khác; “Bạn là Cho Kuk” với 330.000 lượt xem; “Đồng phạm” khai thác việc thâu tóm truyền thông thời chính quyền Lee Myung-bak với 260.000 lượt xem; hay “Tôi là Moon Jae-in” và “Kim Dae-jung trên đường đời” với hơn 100.000 khán giả. Tuy nhiên, nhìn chung các phim tài liệu chính trị ăn khách trước đây đều mang thiên hướng phe tiến bộ. Các phim thuộc phe bảo thủ vốn không có thành tích tốt, nhưng “Cuộc chiến kiến quốc” đã thổi bùng lên ngọn lửa nhờ các buổi xem tập thể của các chính trị gia đảng cầm quyền và giáo dân các nhà thờ lớn, leo lên vị trí thứ 2 trong dòng phim này với 1,17 triệu khán giả. Sau đó, hàng loạt phim của phe bảo thủ đã xuất hiện liên tiếp như “Park Chung-hee: Người đàn ông mơ về cường quốc kinh tế” và “Khi hoa mộc lan nở” nói về câu chuyện của cựu Tổng thống Park Chung-hee và phu nhân.
Một cú hích khác chính là việc cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol tuyên bố thiết quân luật. Đêm ngày 3 tháng 12 năm 2024, người dân chứng kiến sự kiện đó trong nỗi sợ hãi và hoang mang, điều này trở thành lý do kéo người dân quay lại quảng trường. Ngay sau đó, bộ phim tài liệu gây tranh cãi về phu nhân của cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol là Kim Keon-hee mang tên “First Lady” ra mắt ngày 12 tháng 12, thu hút 80.000 khán giả và trở thành chủ đề nóng. Không chịu kém cạnh, phe bảo thủ đã ra mắt “Cố lên Đại Hàn Dân Quốc” vào ngày 27 tháng 2 năm nay, thu hút hơn 70.000 khán giả. Bộ phim “Jun Stone Year One” nói về Lee Jun-seok, cựu lãnh đạo đảng Cải cách, người đã tuyên bố tranh cử Tổng thống sớm sau khi việc luận tội Tổng thống khiến bầu cử sớm được quyết định, cũng đã ra mắt vào tháng 3 (việc sản xuất phim được cho là đã chuẩn bị từ rất lâu trước khi ông tuyên bố tranh cử).
Tuy nhiên, tách biệt với sự nhiệt tình sản xuất và thành tích phòng vé, không có nhiều bộ phim được đánh giá cao về mặt chất lượng nghệ thuật. Tất nhiên, vì đối tượng nhắm đến rất rõ ràng nên điểm số của người xem thực tế tại mỗi bộ phim đều rất cao. Không, phải nói là cao quá mức. Điều đó là đương nhiên. Làm sao người hâm mộ có thể chê bai thần tượng của mình? Giống như các fandom K-pop đi xem phim tài liệu buổi diễn để theo đuổi ngôi sao mình yêu thích, fandom chính trị phe tả hay phe hữu cũng đi xem phim theo lập luận của phe mình. Vì vậy, chẳng đời nào họ cho điểm thấp. Khi nhìn những khán giả phản ứng theo thời gian thực khi xem phim, thậm chí cảm giác giống như đang ở một buổi chiếu phim kiểu "sing-along" (hát theo). Do đa số phim tập trung truyền bá thông điệp chính trị hơn là chất lượng nghệ thuật, hoặc là phim tuyên truyền, nên các bài đánh giá của giới phê bình cũng không nhiều. Chính vì thế, câu nói của nhà phê bình điện ảnh Kim Kyung-soo dành cho “Jun Stone Year One” rằng: ‘Dù là bên nào, tôi cũng mong chờ sự kết thúc của những bộ phim tài liệu fandom chính trị’ thật sự rất ấn tượng.
Ngay cả dưới góc độ của một người trung lập chưa quyết định sẽ bầu cho ai trong cuộc bầu cử Tổng thống này, các bộ phim tài liệu chính trị gần đây cũng không mấy ấn tượng. Đặc biệt, chất lượng của bộ phim “Bầu cử gian lận, liệu có phải tác phẩm của Chúa” – tác phẩm gây tranh cãi nhờ màn ‘xem trực tiếp’ của cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol – dù đã lường trước nhưng thật sự khiến người ta cạn lời. Chưa nói đến sự yếu kém trong logic và dẫn chứng, thế nhưng nếu PD Lee Young-don – người từng làm nên tên tuổi với vai trò PD đài truyền hình – đã lấy danh nghĩa của chính mình ra để thực hiện thì ít nhất cũng phải có một dòng tự sự mạch lạc chứ? Tôi đã sững sờ khi thấy các góc quay mơ hồ không chú trọng vào ‘hình ảnh’ chiếm đa số, và chỉ biết cười khổ khi dòng chữ viết sai chính tả xuất hiện chình ình trên màn hình.
Bộ phim giật gân chính trị huyền bí “Shin-myung” dự kiến ra mắt ngày 2 tháng 6 tới, dù tôi chưa xem nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại. Dù là hư cấu dựa trên hình mẫu cựu Tổng thống và phu nhân chứ không phải tài liệu, nhưng nhìn qua trailer, phim đầy rẫy những phép ẩn dụ sáo rỗng một cách khó tin thay vì những màn châm biếm tinh tế. Ngay cả khi là phi hư cấu đội lốt hư cấu, một khi đã chọn thể loại huyền bí thì ít nhất phải đảm bảo được tính giải trí của thể loại đó, nhưng liệu có làm được không vẫn là một dấu hỏi lớn.
Việc ngày càng có nhiều bộ phim chứa đựng thông điệp chính trị thẳng thắn là điều có thể xảy ra. Vì nhắm vào một fandom nhất định nên việc mang góc nhìn thiên lệch cũng là điều khó tránh. Thế nhưng, nếu chỉ dừng lại ở việc những người cùng phe vỗ về nhau rằng "ôi, phe ta giỏi quá", thì đó chẳng phải là một hình thức "tự thỏa mãn" hay sao? Ít nhất nếu muốn thu hút cả những khán giả trung lập, cần có nỗ lực thể hiện sự cân bằng thông qua những góc nhìn khách quan và đa dạng. Nếu đã khoác lên mình chiếc áo điện ảnh thì ít nhất cũng phải đảm bảo được chất lượng ở mức độ nhất định và niềm vui khi thưởng thức. Đó cũng chính là điều mà những khán giả cùng phe cũng mong muốn.
Người viết, Jung Su-jin là ai?
Cô từng làm việc tại nhiều tạp chí, đưa tin và viết bài về phim ảnh, du lịch và văn hóa đại chúng. Dù không muốn bị tụt hậu so với xu hướng, cô đã trở thành một "người cũ" khi xem phim truyền hình hiện đại mà chỉ đoán trước được những tình tiết sáo rỗng quen thuộc. Cô đang nỗ lực tìm lại cảm giác đã mất khi trôi dạt trong thế giới OTT rộng lớn, với ước muốn hiện tại là có một gói cước OTT tích hợp.