[비즈한국] Mức lương tối thiểu năm tới đã được ấn định ở mức 10.320 won/giờ. Đây là mức tăng 2,9%, tương đương 290 won so với năm nay. Quy đổi ra lương tháng, con số này vào khoảng 2.156.880 won. Chính phủ nhấn mạnh ý nghĩa của việc người lao động và người sử dụng lao động đã tìm được tiếng nói chung sau 17 năm, nhưng thực tế đây chỉ là sự thỏa hiệp một nửa. Liên đoàn Lao động Hàn Quốc (FKTU) đồng ý nhưng Tổng Liên đoàn Lao động Hàn Quốc (KCTU) phản đối, trong khi giới doanh nghiệp cũng bày tỏ sự bất mãn mạnh mẽ về tỷ lệ tăng này. Thực tế, không bao giờ có một sự thỏa hiệp làm hài lòng tất cả mọi người. Tuy nhiên, có một câu hỏi mang tính bản chất hơn nằm ở đó.
“Chúng ta có phải là một quốc gia mà mọi người có thể sống một mình chỉ bằng mức lương tối thiểu hay không?”
Thực tế vẫn gần như là câu trả lời "Không". Với mức lương tối thiểu hiện tại, việc duy trì một cuộc sống tự lập là điều khó khăn không chỉ ở Seoul mà ngay cả tại các thị trấn nhỏ ở địa phương. Lấy Seoul làm chuẩn, với tiền cọc nhà 5 triệu won, tiền thuê nhà 500.000 won, tiền ăn 300.000 won, tiền đi lại 150.000 won, cùng chi phí liên lạc và điện nước khoảng 170.000 won, mỗi tháng tốn ít nhất 1,12 triệu won. Nếu tính thêm chi phí y tế, quần áo và quỹ dự phòng, cần ít nhất hơn 1,5 triệu won mỗi tháng.
Tuy nhiên, từ mức lương tối thiểu quy đổi hàng tháng là 2,15 triệu won, sau khi trừ đi 4 loại bảo hiểm và thuế, số tiền thực nhận chỉ vào khoảng 1,9 triệu won. Với số tiền này, việc duy trì cuộc sống độc lập trên thực tế rất khó khăn. Ở các địa phương tình hình cũng chẳng khá hơn. Tại các thành phố lớn như Busan hay Gwangju, chi phí sinh hoạt cũng cao, còn ở các thành phố vừa và nhỏ, bản thân các công việc cũng thường chỉ dừng ở mức lương tối thiểu. Nói cách khác, một cơ cấu mà người ta phải lo lắng về việc "sinh tồn" dù đã làm việc chăm chỉ 40 giờ một tuần thì thật không xứng với hình ảnh của một quốc gia tự hào là nước phát triển.
Hàn Quốc rõ ràng là quốc gia có quy mô kinh tế thuộc top 10 thế giới, là thành viên OECD và sở hữu các tập đoàn toàn cầu cũng như nội dung văn hóa. GDP bình quân đầu người đã vượt ngưỡng 35.000 USD. Nếu chỉ nhìn vào các con số, Hàn Quốc đã đáp ứng đủ các điều kiện của một "nước phát triển". Thế nhưng, một nước phát triển thực sự không nên là "quốc gia nơi mọi người đều giàu có" mà phải là "quốc gia không để ai bị bỏ lại phía sau". Thành quả của tăng trưởng kinh tế phải lan tỏa đồng đều khắp xã hội, và ngay cả những người ở tầng lớp thấp nhất trong xã hội cũng phải được sống một cuộc đời xứng đáng với con người.
Vậy mức lương tối thiểu của Hàn Quốc có thấp so với các quốc gia khác không? Nếu chỉ nhìn vào số tiền tuyệt đối thì ở mức trung bình khá. Mức 10.320 won/giờ của Hàn Quốc cao hơn Nhật Bản (961 yên, khoảng 8.200 won) hay mức chuẩn liên bang của Mỹ (7,25 đô la, khoảng 9.900 won), nhưng thấp hơn Pháp (11,65 euro), Đức (12 euro) và Anh (11,44 bảng). Tuy nhiên, khi nhìn số liệu này theo "tỷ lệ so với mức lương trung vị", câu chuyện lại khác. Hàn Quốc chỉ đạt khoảng 52%, hầu hết đều thấp hơn mức trung bình của OECD là 55~58%.
Hơn nữa, sự khác biệt về sức mua thực tế là rất lớn. Người lao động hưởng lương tối thiểu ở các quốc gia lớn tại châu Âu còn nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua các khoản phúc lợi xã hội đa dạng như trợ cấp nhà ở, giảm phí giao thông, hỗ trợ y tế, bên cạnh mức lương cơ bản. Ngược lại, ở Hàn Quốc, lương tối thiểu thực chất là tất cả những gì họ có để "sinh tồn". Tỷ lệ nhà ở công cộng chỉ bằng một nửa mức trung bình của OECD, còn các phúc lợi như trợ cấp nhà ở hay trợ cấp sinh kế đều có điều kiện khắt khe và rào cản hành chính cao khiến tỷ lệ thụ hưởng thực tế rất thấp.
Tất nhiên, lập luận về gánh nặng mà giới doanh nghiệp đưa ra cũng có phần hợp lý. Việc tăng chi phí nhân công tạo áp lực tài chính thực tế cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng như các hộ kinh doanh cá thể. Không thể bỏ qua khả năng lương tối thiểu tăng sẽ dẫn đến cắt giảm việc làm hoặc rút ngắn thời gian làm việc. Đặc biệt, đối với những tiểu thương có điều kiện kinh doanh tồi tệ sau đại dịch Covid-19, một cơ cấu chỉ yêu cầu tăng lương mà không có hỗ trợ từ chính phủ là điều bất cân đối.
Vì vậy, chỉ đơn thuần tăng lương tối thiểu không phải là giải pháp căn bản. Điều chúng ta cần học hỏi là khái niệm "lương xã hội" (social wage), cấu thành nên mức lương sinh hoạt thực tế thông qua "lương tối thiểu + phúc lợi". Pháp bổ sung các giới hạn của lương thấp thông qua trợ cấp nhà ở, trợ cấp gia đình và hỗ trợ giao thông; Đức hỗ trợ chi phí nhà ở và chi phí sinh hoạt thông qua Chế độ Đảm bảo Đời sống Cơ bản (Bürgergeld). Các nước Bắc Âu không có luật lương tối thiểu, nhưng họ bảo vệ cuộc sống người lao động thông qua đàm phán công đoàn mạnh mẽ và phúc lợi công cộng.
Hiện tại, Hàn Quốc đang ở trong cơ cấu "Lương tối thiểu = Ngưỡng sinh tồn". Vì thiếu khái niệm lương xã hội, việc tăng lương trở thành cuộc chiến sinh tồn, lặp đi lặp lại một cơ cấu mà cả người lao động và chủ doanh nghiệp đều buộc phải xung đột. Để giảm bớt xung đột và tăng tính bền vững, cần thiết kế lại cách thức quyết định lương tối thiểu. Thay vì cơ cấu đàm phán lặp đi lặp lại như một cuộc chiến chính trị hàng năm, cần có công thức điều chỉnh tự động phản ánh tỷ lệ lạm phát, năng suất, lương trung vị hoặc các hướng dẫn trung và dài hạn.
Đồng thời, cần tăng cường hỗ trợ cho các hộ kinh doanh cá thể và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Phải chia sẻ gánh nặng thông qua các công cụ chính sách thiết thực như hỗ trợ phí bảo hiểm xã hội, miễn giảm thuế, tư vấn quản trị. Các chính sách nhằm thu hẹp khoảng cách lương giữa nhân viên chính thức và không chính thức, giữa các tập đoàn lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng cần được triển khai song song.
Chẳng phải chúng ta nên trở thành một "quốc gia nơi ngay cả một người lao động cũng có thể sống trong phẩm giá" hay sao? Dù người đó là nhân viên bán thời gian tại cửa hàng tiện lợi, hộ lý, nhân viên giao đồ ăn, hay nhân viên vệ sinh thì cũng không quan trọng. Thiết kế tiền lương và hệ thống để khi họ làm việc chăm chỉ 8 tiếng một ngày, 40 tiếng một tuần, họ có thể sống một mình và duy trì phẩm giá của mình – đó mới chính là phong thái của một quốc gia phát triển và là trách nhiệm của nhà nước.