[비즈한국] ‘Đặc khu chuyển đổi công bằng’, vốn thậm chí chưa có tiêu chuẩn chỉ định dưới thời chính phủ Yoon Suk-yeol, đang có dấu hiệu được thúc đẩy dưới thời chính phủ Lee Jae-myung. Đối với những khu vực đang đối mặt với việc đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than, việc chỉ định đặc khu được kỳ vọng sẽ giúp vực dậy nền kinh tế địa phương.
Đặc khu chuyển đổi công bằng được quy định trong Luật Cơ bản về Trung hòa Carbon ban hành năm 2021, là một cơ chế nhằm hỗ trợ các ngành công nghiệp và khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề bởi sự bất bình đẳng kinh tế - xã hội như suy giảm việc làm và đình trệ kinh tế trong quá trình chuyển đổi sang xã hội trung hòa carbon. Khi được chỉ định là đặc khu, địa phương đó sẽ nhận được các lợi ích như thành lập ‘Trung tâm hỗ trợ chuyển đổi công bằng (Trung tâm chuyển đổi)’, hỗ trợ doanh nghiệp và tiểu thương, hỗ trợ tái làm việc cho người lao động, và thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp mới. Đây được đánh giá là dự án quan trọng dành cho cư dân địa phương bị ảnh hưởng trong quá trình trung hòa carbon như đóng cửa nhà máy nhiệt điện than.
Chính phủ Yoon Suk-yeol đã không chỉ định đặc khu nào trong suốt hơn 3 năm kể từ khi Luật Cơ bản về Trung hòa Carbon có hiệu lực. Trong ‘Cuộc họp định kỳ lần thứ 2 giữa chính quyền trung ương và địa phương về trung hòa carbon’ của Ủy ban Tăng trưởng Xanh và Trung hòa Carbon 2050 tổ chức ngày 28 tháng 11 năm 2022, chính phủ đã thông báo sẽ công bố về việc chỉ định đặc khu trong nửa đầu năm 2023. Vào tháng 7 năm 2023, khi công bố ‘Định hướng chính sách kinh tế nửa cuối năm 2023’, chính phủ cho biết sẽ chỉ định khoảng hai đặc khu. Tuy nhiên, lời hứa này đã không được thực hiện và chính phủ vẫn chưa công bố các tiêu chuẩn cũng như phương pháp hỗ trợ liên quan đến việc chỉ định đặc khu.
Tình hình các Trung tâm chuyển đổi cũng tương tự. Theo Nghị định thi hành Luật Cơ bản về Trung hòa Carbon, các Trung tâm chuyển đổi tại địa phương có thể được thành lập bởi người đứng đầu các thành phố/tỉnh tại các khu vực được chỉ định là đặc khu. Đối với các cơ quan nhà nước, chúng có thể được đặt tại Viện Công nghệ và Phát triển Công nghiệp Hàn Quốc trực thuộc Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng, và Viện Thông tin Việc làm Hàn Quốc trực thuộc Bộ Việc làm và Lao động. Vì việc chỉ định đặc khu không được thực hiện nên các trung tâm chuyển đổi tại địa phương cũng không thể được thành lập.
Các trung tâm chuyển đổi được thành lập tại Viện Công nghệ và Phát triển Công nghiệp và Viện Thông tin Việc làm cũng không thể hoạt động hiệu quả. Dù được thành lập lần lượt vào năm 2023 và 2022, nhưng cho đến nay, hầu hết các dự án chỉ dừng lại ở mức nghiên cứu dịch vụ liên quan đến tiêu chuẩn chỉ định đặc khu. Đối với Viện Công nghệ và Phát triển Công nghiệp, hoạt động hiện đã bị đình chỉ do không được phân bổ ngân sách liên quan trong năm 2024 và năm nay.
Việc giải ngân ngân sách cũng cho thấy sự yếu kém. Năm 2023, dù ban đầu được phân bổ 1,6 tỷ won nhưng sau khi thay đổi kế hoạch, chỉ có 400 triệu won được giải ngân. Năm 2024, toàn bộ kinh phí dự án khoảng 2,4 tỷ won đã bị bỏ không. Cuối cùng, năm nay, ngân sách đã bị cắt giảm xuống còn 220 triệu won khi được gộp vào ngân sách của dự án tương tự là ‘Trung tâm phân tích chuyển đổi công nghiệp và việc làm’. Lee Sung-hyun, nghiên cứu viên chính tại Viện Nghiên cứu Đời sống Quốc gia, phân tích: “Việc giải ngân ngân sách trì trệ với cùng một lý do là chưa có tiêu chuẩn chỉ định đặc khu trong suốt nhiều năm. Tôi nghi ngờ ý chí thúc đẩy dự án một cách tích cực của chính phủ”.
Tuy nhiên, khi chính phủ Lee Jae-myung ra mắt, luồng gió liên quan đến các dự án chuyển đổi công bằng đã thay đổi. Nghị sĩ Đảng Dân chủ Park Ji-hye, đặc phái viên của Tiểu ban Kinh tế 2 thuộc Ủy ban Kế hoạch Quốc gia, cho biết: “Cần phải tiến hành chỉ định đặc khu và thành lập trung tâm chuyển đổi đúng với tinh thần của luật. Chúng tôi dự định thúc đẩy chuyển đổi công bằng tập trung vào hệ thống pháp luật mới liên quan đến hỗ trợ các khu vực đóng cửa nhà máy điện than trong tương lai”.
Viện Công nghệ và Phát triển Công nghiệp đã đưa ngân sách cho Trung tâm chuyển đổi vào dự thảo ngân sách năm 2026. Một quan chức của Viện cho biết: “Vì các nhà máy nhiệt điện than cũ dự kiến sẽ đóng cửa bắt đầu từ năm nay, chúng tôi đang xem xét việc chỉ định đặc khu từ năm sau. Chúng tôi đã đệ trình phương án có tính đến cả ngân sách khi việc chỉ định đặc khu được thực hiện”.
Bộ Việc làm và Lao động cũng đang chuẩn bị các dự án liên quan. Viện Thông tin Việc làm cũng cho biết họ có kế hoạch hoạt động bổ sung cho việc chỉ định đặc khu. Một quan chức Bộ Việc làm và Lao động chia sẻ: “Chúng tôi dự định thúc đẩy nghiên cứu dịch vụ để đưa vào các tiêu chuẩn, quy trình và phương pháp chỉ định đặc khu. Có vẻ như công việc đã bắt đầu khởi sắc hơn dưới chính phủ mới”.
Các địa phương như Chungnam và Gyeongnam, nơi đang đối mặt với việc đóng cửa hàng loạt các nhà máy nhiệt điện than, đang thúc giục việc chỉ định đặc khu nhanh chóng. Chungnam, nơi tập trung 14 trong số 28 máy phát điện than dự kiến đóng cửa, đã liên tục yêu cầu chỉ định đặc khu với Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng và Ủy ban Môi trường và Lao động Quốc hội cấp tỉnh.
Tại Gyeongnam, nơi có 12 nhà máy dự kiến đóng cửa, Hội đồng tỉnh cũng đã thông qua kiến nghị gửi Chính phủ về việc thúc giục chỉ định đặc khu vào tháng 1 năm nay. Nghị sĩ Kim Gu-yeon của Đảng Quyền lực Quốc dân cho biết: “Thật đáng tiếc và thất vọng khi chính phủ vẫn chưa thiết lập được các tiêu chuẩn chỉ định đặc khu cụ thể. Tôi hy vọng chính phủ mới sẽ thể hiện ý chí mạnh mẽ trong việc ứng phó với khủng hoảng khí hậu và hiện thực hóa trung hòa carbon”.