[비즈한국] Việc cấp phép lưu hành trong nước cho ‘Jointstem’, thuốc điều trị thoái hóa khớp gối bằng tế bào gốc do R-Bio, công ty liên kết của Naturecell007390 phát triển, đã thất bại. Bắt đầu từ việc thất bại trong lần nộp đơn xin cấp phép có điều kiện lên Bộ An toàn Thực phẩm và Dược phẩm (MFDS) dựa trên kết quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 thực hiện tại Hàn Quốc và Mỹ vào năm 2018, cho đến lần nỗ lực mới nhất sau khi hoàn tất thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3, sản phẩm này tiếp tục nhận "trái đắng" vào ngày 6 vừa qua, sau lần bị từ chối trước đó vào tháng 4 năm 2023.
Trong khi Jointstem đang thu hút sự kỳ vọng tại Mỹ bằng việc đạt được 3 chương trình phê duyệt nhanh của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) bao gồm RMAT (liệu pháp y học tái tạo tiên tiến), BT (liệu pháp đột phá) và EAP (chương trình sử dụng nhân đạo), thì lý do tại sao nó lại luôn bị MFDS "ghẻ lạnh" là gì? Chúng tôi đã gặp Giáo sư Lee Jang-ik tại Trường Dược thuộc Đại học Quốc gia Seoul, người từng có 11 năm đảm nhiệm vị trí chuyên gia thẩm định và trưởng nhóm dược lý lâm sàng tại FDA, để lắng nghe ý kiến của ông.
Trước hết, Giáo sư Lee chỉ ra rằng FDA và MFDS có cách nhìn nhận khác nhau về dược phẩm. Ông giải thích: "Nguyên tắc cơ bản của FDA là đánh giá lợi ích trị liệu và rủi ro của thuốc, nếu lợi ích lớn hơn thì sẽ cấp phép vì mục tiêu mang lại nhiều lựa chọn đa dạng cho bệnh nhân". Ngược lại, Giáo sư Lee cho rằng MFDS đang quá sa đà vào việc kiểm định tính an toàn và hiệu quả mà bỏ qua giá trị vốn có của dược phẩm.
Ông cũng đặt vấn đề về sự thiếu hụt "ý nghĩa lâm sàng" – lý do mà MFDS liên tục đưa ra để từ chối cấp phép cho Jointstem. Giáo sư Lee cho biết: "Ý nghĩa thống kê (significance) được xác nhận thông qua các phương pháp thống kê, còn hiệu quả (efficacy) được đánh giá thông qua thử nghiệm lâm sàng. Đặc biệt đối với các thuốc điều trị thoái hóa khớp lấy kết quả tự đánh giá của bệnh nhân (PRO) làm chỉ số đánh giá chính như WOMAC (cải thiện chức năng khớp) hay VAS (giảm đau), chúng ta không thể áp dụng 'ý nghĩa lâm sàng' (theo cách đánh giá khách quan của bác sĩ), nên FDA chỉ dựa vào ý nghĩa thống kê để quyết định cấp phép". Ông chỉ trích gay gắt: "MFDS chẳng khác nào nói 'con rắn không có chân nên không phải là rắn'. Ngay cả tiêu chuẩn đánh giá cũng không có, mà lại bắt doanh nghiệp phải giải trình xem kết quả cải thiện đến mức nào thì mới là có ý nghĩa. MFDS thậm chí còn chưa sẵn sàng để thẩm định và cấp phép cho các loại thuốc mới mang tính đổi mới".
Ngày 8, thông qua trang chủ, Naturecell cũng đã công bố ý kiến của các chuyên gia toàn cầu về nhận định của MFDS đối với ý nghĩa lâm sàng của Jointstem. John Devin Peipert, Phó giám đốc Trung tâm Khoa học Quản lý và Đổi mới tại Birmingham Health Partners (Đại học Birmingham, Anh) và Giáo sư Xiaodan Tan tại Trường Y khoa Feinberg thuộc Đại học Northwestern (Mỹ) giải thích: "Hiện nay trên thế giới không có cách tiếp cận chung và phổ quát nào về 'Sự khác biệt quan trọng về mặt lâm sàng (MCID)' để đánh giá hiệu quả điều trị. Là một tiêu chuẩn phản ánh sự thay đổi có ý nghĩa đối với bệnh nhân, MCID không phải là một con số cố định mà là một khái niệm linh hoạt thay đổi tùy theo tình huống. Ngay cả khi sử dụng cùng một chỉ số lâm sàng, kết quả đánh giá có thể khác nhau tùy theo phương pháp nghiên cứu".
Giáo sư Lee cũng đặt câu hỏi về thái độ mâu thuẫn của MFDS. Ông chỉ ra: "Khi MFDS phê duyệt kế hoạch thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 của Jointstem tại Hàn Quốc, họ đã không lấy 'ý nghĩa lâm sàng' làm tiêu chuẩn đánh giá, nhưng đến giai đoạn thẩm định cấp phép thì yếu tố này đột ngột xuất hiện. Ví dụ như trong bóng đá, trận đấu bắt đầu rồi, trọng tài tùy tiện không áp dụng luật việt vị và công nhận bàn thắng, nhưng sau đó lại bất ngờ đưa luật việt vị ra để bắt lỗi, như vậy chẳng phải là vô lý sao?"
Ông nói thêm: "MFDS tỏ ra thụ động với các liệu pháp tế bào và gen do công ty trong nước phát triển, nhưng lại dễ dàng cấp phép cho các liệu pháp tương tự của các tập đoàn dược phẩm toàn cầu đã được FDA phê duyệt. Thật khó hiểu tại sao họ lại phớt lờ kết quả thử nghiệm lâm sàng của Jointstem, thứ đã được chính FDA công nhận". Được biết, FDA thường yêu cầu từ 2 thử nghiệm lâm sàng then chốt (pivotal trial) trở lên để cấp phép thuốc mới, và kết quả thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 thực hiện tại Hàn Quốc đã được chấp nhận cho hồ sơ cấp phép Jointstem tại Mỹ.
Ngoại trừ thuốc điều trị thoái hóa khớp 'Cartilife' của Biosolution086820, được cấp phép có điều kiện vào tháng 4 năm 2019 và nhận giấy phép chính thức vào ngày 29 tháng 4 vừa qua, kể từ khi Luật về An toàn và Hỗ trợ Y học Tái tạo tiên tiến và Dược phẩm sinh học tiên tiến (Đạo luật Y học tái tạo) có hiệu lực vào tháng 8 năm 2020, chưa có liệu pháp tế bào và gen nào của doanh nghiệp trong nước được cấp phép. Ngược lại, trong cùng thời gian đó, 4 loại liệu pháp tế bào và gen của các hãng dược phẩm toàn cầu đã được FDA phê duyệt cũng đã được MFDS cấp phép và đưa ra thị trường nội địa.
Giáo sư Lee nhấn mạnh: "Trong bối cảnh bệnh nhân phải chịu chi phí cao để sang tận Nhật Bản, quốc gia được coi là tiên tiến về y học tái tạo, để tiêm Jointstem, thì việc MFDS tước đoạt cơ hội lựa chọn phương pháp điều trị của bệnh nhân là điều không thể chấp nhận được".