[비즈한국] Trong bối cảnh cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang ngày càng khốc liệt, chính phủ Hàn Quốc cũng đang thúc đẩy xây dựng Trung tâm điện toán AI với quy mô 2 nghìn tỷ won. Tuy nhiên, dự án này lại không thể thu hút được sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân. Sau hai lần đấu thầu bất thành, dự án xây dựng Trung tâm điện toán AI quốc gia dự kiến sẽ sớm được tái khởi động với các yêu cầu mời thầu được nới lỏng đáng kể. Việc không có lấy một doanh nghiệp tư nhân nào đăng ký tham gia trong hai lần đấu thầu trước là một thực tế gây đau đầu cho chính phủ. Những rào cản chính được cho là nằm ở gánh nặng đầu tư ban đầu, hạn chế quyền tự chủ trong quản trị và cấu trúc lợi nhuận không rõ ràng. Bài viết này sẽ phân tích bối cảnh thất bại của các đợt mời thầu vừa qua và những nhiệm vụ cần cải thiện.
Tái khởi động sau hai lần thất bại
Dự án xây dựng và vận hành Trung tâm điện toán AI quốc gia, vốn bị trôi dạt do không tìm được doanh nghiệp tham gia, nay bắt đầu khởi động lại. Theo thông tin từ chính phủ và ngành công nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ Thông tin đang điều chỉnh các yêu cầu mời thầu Trung tâm điện toán AI quốc gia và dự kiến sẽ công bố sớm nhất vào cuối tháng này. Trước khi đẩy mạnh dự án, các cơ quan chức năng đang xem xét lại các tiêu chuẩn chi tiết dựa trên kế hoạch thực hiện đã công bố vào tháng 1 vừa qua.
Dự án này là kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu AI tích hợp các GPU (bộ xử lý đồ họa) tiên tiến nhằm đảm bảo hạ tầng AI ở cấp độ quốc gia. Mục tiêu của dự án là tự chủ về công nghệ, mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực tính toán, kích hoạt thị trường bán dẫn trong nước và thiết lập hệ thống hợp tác công - tư. Với khoản đầu tư lên tới 2,5 nghìn tỷ won, dự án đặt mục tiêu xây dựng một trung tâm dữ liệu AI có hiệu năng trên 1 exaflop (EF) tại khu vực ngoài thủ đô vào năm 2027, cung cấp tài nguyên tính toán hiệu năng cao để các doanh nghiệp vừa và nhỏ, startup và giới học thuật có thể dễ dàng khai thác.
GPU là nguồn lực thiết yếu cho việc học và tính toán AI. Đó là lý do tại sao dự án xây dựng trung tâm dữ liệu AI được thúc đẩy như một dự án quốc gia lớn nhằm đưa Hàn Quốc trở thành "một trong ba cường quốc AI". Khác với các trung tâm dữ liệu truyền thống tập trung vào tính phổ quát, trung tâm dữ liệu AI cung cấp hạ tầng tối ưu cho tính toán với môi trường điện toán có mật độ và hiệu suất cao, đồng thời trang bị hệ thống điện, làm mát và mạng lưới hiệu năng cao.
Dự án sẽ được vận hành bởi một công ty mục đích đặc biệt (SPC) hợp tác công - tư. Kim Kyung-man, Giám đốc Chính sách AI của Bộ Khoa học và Công nghệ, phát biểu tại hội nghị 'K-AI Community Summit 2025' diễn ra tại Quốc hội tháng trước: "Hàn Quốc đang trong tình trạng thiếu hụt trầm trọng GPU. Phương án mà chúng tôi đã trăn trở và thúc đẩy lâu nhất chính là thành lập Trung tâm điện toán AI quốc gia dưới hình thức SPC và thu hút vốn tư nhân để đảm bảo nguồn cung GPU". Ông cho biết thêm: "Phải đến tháng 11 năm 2027 thì trung tâm dữ liệu vật lý mới hoàn thành. Hiện tại, chúng tôi đã tiến hành các công việc để đảm bảo khoảng 10.000 đơn vị GPU thông qua ngân sách bổ sung đợt 1".
Theo kế hoạch ban đầu, việc thẩm định diễn ra trong tháng 6-7 để chọn đơn vị tư nhân cuối cùng vào cuối tháng 8, và hoàn tất thành lập SPC vào tháng 10. Tuy nhiên, do hai đợt mời thầu vào tháng 5 và tháng 6 đều bất thành, khả năng cao thời điểm khai trương trung tâm sẽ bị trì hoãn sang khoảng năm 2028.
Sửa đổi điều khoản 'cổ phần và mua lại', chỉ ra những thách thức về cấu trúc
Ban đầu chính phủ dự kiến nắm giữ 51% cổ phần, nhưng vì cơ cấu cổ phần SPC được coi là nguyên nhân chính khiến sự tham gia của khối tư nhân thấp, nên nhiều khả năng nó sẽ được sửa đổi trong đợt mời thầu thứ 3. Được biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xem xét điều chỉnh cơ cấu quản trị theo hướng giảm tỷ lệ cổ phần của chính phủ trong pháp nhân mới từ 51% xuống dưới 49%. Trong một buổi họp báo ngày 4 vừa qua, Giám đốc Kim cho biết: "Chúng tôi biết rõ việc đấu thầu thất bại một phần do hạn chế quyền tự chủ của tư nhân, nên đang tiếp tục thảo luận với các bộ ngành liên quan để nới lỏng các quy định".
Theo hồ sơ dự án trước đây, các bên tham gia công và tư mỗi bên đóng góp tối đa khoảng 200 tỷ won trong vòng 6 năm, đồng thời vay thêm vốn từ tín dụng chính sách và ngân hàng thương mại để triển khai dự án. Dù quy định ghi rõ "các vấn đề liên quan đến kinh doanh được vận hành lấy tư nhân làm trung tâm", nhưng cấu trúc quyền lực nghiêng về phía chính phủ được các doanh nghiệp coi là một điều kiện bất lợi.
Ngoài ra, cũng có những phàn nàn về điều khoản mua lại (buy-back) yêu cầu doanh nghiệp phải mua lại cổ phần của chính phủ khi phía công yêu cầu, hoặc lo ngại rằng SPC có thể bị chỉ định là cơ quan công quyền vì có sự tham gia của ngân sách nhà nước. Một đại diện ngành cho biết: "Cần phải đổ vào hàng trăm tỷ won, nếu dự án thất bại giữa chừng thì việc thu hồi vốn là rất khó. Đây là cấu trúc mà doanh nghiệp có thể phải gánh thêm những khoản nợ bổ sung". Ông nói tiếp: "Việc vận hành thực tế có thể sẽ do chính phủ nắm quyền vì giữ quá bán số cổ phần, với những điều kiện như vậy, doanh nghiệp rất khó để tự tin tham gia".
Điều khoản mua lại là một gánh nặng rủi ro tài chính, đẩy doanh nghiệp vào thế phải chịu lỗ. Một chuyên gia chiến lược tài chính doanh nghiệp chỉ ra: "Trong tình trạng đã đầu tư nhiều, nếu nghĩa vụ mua lại phát sinh, doanh nghiệp có thể bị áp lực thanh khoản khẩn cấp". Ông giải thích thêm: "Các dự án công - tư vốn đã có rủi ro về lợi nhuận, và nếu lợi ích công được đặt lên hàng đầu, tỷ lệ hoàn vốn đầu tư có thể thấp hoặc thu nhập thấp hơn dự kiến. Trong trường hợp này, nếu điều khoản mua lại được kích hoạt, doanh nghiệp có thể phải mua lại cổ phiếu với giá cao hơn nhiều so với giá thị trường". Điều này làm tăng tính bất định trong kế hoạch tài chính của doanh nghiệp.
Có thông tin cho rằng chính phủ cũng đang xem xét nới lỏng điều khoản mua lại này. Khả năng loại bỏ điều kiện cũ, yêu cầu mở rộng tỷ lệ chip AI nội địa (chủ yếu là NPU) lên tới 50% tổng số chip cấu thành trung tâm điện toán vào năm 2030, cũng đang được cân nhắc.
Trong khi dư luận chú ý liệu dự án tái đấu thầu có thu hút được sự tham gia của tư nhân hay không, một số ý kiến cho rằng việc nới lỏng điều kiện hay điều chỉnh cấu trúc cổ phần chỉ là giải pháp hạn chế. Có ý kiến chỉ ra rằng việc dự án Trung tâm điện toán AI quốc gia gặp khó khăn không đơn thuần chỉ do các điều kiện bất lợi, mà vì nó đang đối mặt với những vấn đề mang tính cấu trúc khó triển khai ngay từ đầu. Kinh nghiệm vận hành trung tâm dữ liệu và điện toán hiệu năng cao của các doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, và khoảng cách giữa mô hình kinh doanh/cấu trúc vận hành mà chính phủ đặt ra với thực tế tại các doanh nghiệp và hiện trường nghiên cứu là khó có thể bỏ qua.
Baek Eun-kyung, Giáo sư tại Trường Đại học AI, Đại học Nữ sinh Ewha, chỉ rõ: "Hàn Quốc đang thiếu hụt đội ngũ nhân lực và công nghệ nền tảng, hệ thống và hạ tầng liên quan đến trung tâm dữ liệu hoặc trung tâm điện toán. Ngay cả trong lĩnh vực AI, trong khi các nghiên cứu ứng dụng mang lại lợi nhuận và kết quả ngay lập tức diễn ra sôi nổi, thì các công nghệ hệ thống lại khó khăn và đòi hỏi đầu tư dài hạn nên nhân lực nghiên cứu không nhiều. Những yếu điểm về công nghệ nền tảng này ảnh hưởng trực tiếp đến việc vận hành Trung tâm điện toán AI quốc gia". Bà nhấn mạnh: "Suy cho cùng, cần có sự hỗ trợ từ góc độ dài hạn như đầu tư liên tục vào công nghệ nền tảng và phát hiện các nhà nghiên cứu tài năng".