[비즈한국] Trong khi Đảng Dân chủ đồng hành liên tục kêu gọi “cải cách tư pháp”, giới luật pháp đang đặc biệt chú ý đến chính sách mở rộng công khai các bản án. Do từ trước đến nay tòa án hiếm khi công khai bản án trừ một số vụ kiện nhất định, nên hiện đang có nhiều suy đoán khác nhau về việc "công khai cho ai và đến mức độ nào".
Hiệp hội Luật sư Hàn Quốc (KBA) giữ quan điểm rằng trước mắt chỉ nên công khai cho các luật sư để ngăn chặn các vấn đề như rò rỉ thông tin cá nhân. Ngược lại, các công ty khởi nghiệp (startup) mong muốn công khai toàn bộ bản án. Điều này là bởi nếu bản án được công khai, họ có thể sử dụng chúng làm dữ liệu để phát triển vô vàn cơ hội trong lĩnh vực công nghệ pháp lý (LegalTech).
KBA: “Trước mắt hãy chỉ công khai cho luật sư”
Sau khi thành lập Ủy ban đặc biệt về cải cách tư pháp lấy người dân làm trung tâm, Đảng Dân chủ đã thảo luận về các dự luật sau khi thu thập ý kiến trong và ngoài đảng. Vào cuối tháng trước, đảng này tuyên bố sẽ thúc đẩy các mục tiêu: △Tăng số lượng thẩm phán Tòa án Tối cao △Đa dạng hóa Ủy ban đề cử thẩm phán Tòa án Tối cao △Cải thiện hệ thống đánh giá thẩm phán △Áp dụng hệ thống thẩm định trước lệnh bắt giữ và khám xét. Cùng với đó, họ cũng đề xuất “mở rộng công khai bản án cấp sơ thẩm và phúc thẩm”. Đây chính là điểm khiến giới luật sư quan tâm nhất.
Từ trước đến nay, ngoại trừ các án lệ của Tòa án Tối cao, tòa án không công khai bản án cấp dưới cho công chúng. Do lo ngại về việc rò rỉ thông tin cá nhân, chỉ những vụ việc mang tính chất án lệ mới hoặc những vụ việc thu hút sự quan tâm của truyền thông mới được công khai một phần.
Chính vì vậy, bản án - một trong những tài liệu pháp lý quan trọng nhất - đã tự tạo ra giá trị riêng. Các công ty LegalTech như LBox đã ổn định vị thế trên thị trường nhờ mô hình kinh doanh thu thập các bản án cấp dưới mà tòa án không cung cấp, sau đó ẩn danh hóa rồi cung cấp lại cho các công ty luật lớn. Bản án đã trở thành “thông tin sinh lợi” đến mức không chỉ các công ty luật lớn mà hầu hết các luật sư đều sẵn sàng chi trả hàng chục nghìn won mỗi tháng để đăng ký dịch vụ tìm kiếm bản án.
Một luật sư đại diện tại một công ty luật lớn giải thích: “Khi tiếp nhận một vụ việc mới, thông thường chúng tôi sẽ tìm kiếm các bản án tương tự để xem xét xu hướng án lệ hoặc kết quả, từ đó tư vấn cho khách hàng cũng như soạn thảo đơn kiện hoặc văn bản ý kiến. Nếu có thể tiếp cận nhiều bản án hơn, chất lượng dịch vụ pháp lý cũng sẽ được nâng cao tương ứng”.
Đây cũng là lý do KBA yêu cầu "quyền tiếp cận ưu tiên" cho các luật sư khi Đảng Dân chủ thúc đẩy việc mở rộng phạm vi công khai bản án. KBA cho rằng cần trao quyền tiếp cận ưu tiên cho luật sư để chuẩn bị đối phó với những rủi ro có thể phát sinh.
Một quan chức của KBA lo ngại: “Dù sớm muộn gì bản án cũng sẽ được công khai cho công chúng, nhưng ngay cả khi đã ẩn danh hóa, vấn đề rò rỉ thông tin cá nhân vẫn khó tránh khỏi. Nếu bản án được công khai rộng rãi cho công chúng không phải là người trong ngành luật và bị thương mại hóa theo quy luật thị trường, giới pháp lý có thể sẽ phải khuất phục trước logic của đồng tiền”.
Các công ty LegalTech: “Công khai bản án là yếu tố thay đổi cuộc chơi”
Ngược lại, các công ty LegalTech cho rằng “công khai bản án” có thể là yếu tố thay đổi cuộc chơi (game changer) làm xoay chuyển thị trường AI pháp lý. Đây là lý do họ mong muốn bản án được công khai cho tất cả mọi người thay vì giới hạn cho các luật sư.
Nếu có thể đảm bảo số lượng bản án đủ lớn và tích lũy thành dữ liệu, họ có thể phát triển vô vàn dự án AI. Các đơn kiện hoặc văn bản ý kiến ở mức độ đơn giản có thể được soạn thảo thông qua AI mà không cần thông qua luật sư. Dù hiện tại KBA vẫn nghiêm cấm điều này, nhưng nếu dựa trên bản án để dự đoán kết quả thắng thua của phiên tòa, giới thiệu các vụ việc mới đơn giản và kết nối với luật sư, các mô hình kinh doanh này sẽ có đà phát triển mạnh mẽ.
Luật sư đại diện của một công ty luật nhỏ đang thúc đẩy thương mại hóa thông qua ứng dụng AI nhận định: “Việc suy nghĩ xem nên lập chiến lược gì với các bản án chỉ là vấn đề trong phạm vi hành nghề của luật sư. Nhưng thị trường pháp lý sẽ rung chuyển tùy thuộc vào việc họ áp dụng mô hình AI nào dựa trên các bản án được công khai để cung cấp dịch vụ cho giới luật pháp hoặc khách hàng tương lai. Việc công khai bao nhiêu bản án cấp dưới và mức độ công khai cho luật sư, báo chí hay công chúng sẽ là yếu tố thay đổi cuộc chơi, làm thay đổi toàn bộ dòng chảy của thị trường pháp lý trong tương lai”.