[비즈한국] Năm 2007, 1 triệu hình ảnh thiên hà đã được công bố trên một trang web. Kevin Schawinski, một nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành thiên văn học tại Đại học Oxford, đã đăng tải dữ liệu quan sát từ SDSS (Sloan Digital Sky Survey), cho phép bất kỳ ai cũng có thể xem hình ảnh các thiên hà và phân loại xem đó là thiên hà hình đĩa hay thiên hà hình elip.
Dự án mang tên "Galaxy Zoo" (Vườn thú Thiên hà) này được coi là một ví dụ xuất sắc về khoa học công dân. Đây là lần đầu tiên dữ liệu quan sát vốn chỉ dành cho các nhà thiên văn học được công khai cho công chúng. Các nhà thiên văn học đã từng hoài nghi rằng liệu có ai quan tâm đến công việc nhàm chán và vô ích này không, nhưng kết quả thực tế lại gây kinh ngạc. Chỉ trong 175 ngày, hơn 100.000 người từ khắp nơi trên thế giới đã truy cập và phân loại hình thái của hơn 40 triệu thiên hà.
Đây là câu chuyện được kể trong cuốn sách mới "Chúng ta đều sinh ra là những nhà thiên văn học" của Ji Woong-bae, một nhà thiên văn học kiêm YouTuber nổi tiếng với nghệ danh 'Ujumunji' (Bụi Vũ trụ).
Có nhiều người ngưỡng mộ vũ trụ hơn chúng ta tưởng, ngay cả khi họ không hiểu những kiến thức vật lý phức tạp. Chắc hẳn không chỉ riêng phóng viên mới có cảm giác bị cuốn hút một cách mơ hồ khi nhìn lên những vì sao trên bầu trời đêm và tự hỏi điều gì đang tồn tại ngoài kia. Phải chăng, con người ai cũng là một 'nhà thiên văn học' bẩm sinh? Điều đó thể hiện rõ qua vô số tiểu thuyết và phim khoa học viễn tưởng được sản xuất, cũng như ý chí kiên định của nhân loại khi cứ mãi hướng ra vũ trụ dù vấp phải nhiều thất bại.
Tác giả Ji Woong-bae thực tế đã 'thú nhận' rằng thiên văn học là một ngành học khá vô dụng. Ông đặt câu hỏi: liệu việc đếm những mảnh đá va chạm ở rìa hệ mặt trời hay tính toán tỷ lệ vật chất tối của các thiên hà cách xa hàng trăm triệu năm ánh sáng có giúp ích gì cho cuộc sống mưu sinh hằng ngày của chúng ta? Tuy nhiên, chính ở điểm đó, ông khẳng định thiên văn học là ngành học mang tính 'nhân văn' nhất. Suy cho cùng, con người không chỉ làm những việc hữu ích. Thực tế là làm những việc vô bổ lại thường thú vị hơn nhiều. Tác giả cho rằng con người là thực thể duy nhất và tươi đẹp nhất trong vũ trụ này biết nhìn lên các vì sao và cảm nhận được sự thú vị từ hành động đó.
'Chúng ta đều sinh ra là những nhà thiên văn học' không chỉ nhắc lại dự án Galaxy Zoo mà còn kể câu chuyện về nhiều người đã giúp nhân loại có thể tiếp tục nhìn lên bầu trời sao. Cuốn sách bắt đầu bằng câu chuyện lãng mạn về việc liệu 'doanh nhân đếm sao' trong 'Hoàng tử bé' có phải thực chất là một nhà thiên văn học, rồi dẫn dắt đến chuyện 100 năm trước, khi chưa có máy ảnh kỹ thuật số, ánh sáng sao in trên tấm kính trông như những vết nấm mốc, hay chuyện các đài thiên văn tại Đại học Harvard từng thuê những phụ nữ trẻ với chi phí thấp để phân tích dữ liệu quan sát khổng lồ, và những người này được gọi là 'Computer' (máy tính) với ý nghĩa là 'người tính toán'. Giờ đây, thiên văn học đã phát triển vượt bậc đến mức sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tìm kiếm các thiên hà lùn, theo dõi chuyển động của các tiểu hành tinh và bảo vệ Trái đất.
'Chúng ta đều sinh ra là những nhà thiên văn học' cũng đề cập đến những bí ẩn vũ trụ chưa được giải đáp và giới hạn của thiên văn học. Vật chất tối chiếm phần lớn vũ trụ đã hình thành nên diện mạo của vũ trụ hiện nay nhưng bản chất của nó vẫn là một dấu hỏi lớn. Để truy đuổi 'bóng ma' vật chất tối không phát sáng, không hấp thụ cũng không thể nhìn thấy này, các nhà thiên văn học đang tìm kiếm khắp nơi, từ bầu trời cho đến cả lòng đất. Tuy nhiên, chúng ta thậm chí còn chưa biết liệu vật chất tối có thực sự là vật chất hay chỉ đơn giản là lực hấp dẫn. Nhân loại chỉ là một khoảnh khắc nhỏ nhoi so với thời gian của vũ trụ, và ngay cả diện mạo vũ trụ mà chúng ta biết cũng có thể không phải là sự thật. Dù vậy, tác giả cho rằng tâm thế thừa nhận những điều mình chưa biết – thay vì nghĩ mình đã biết hết – chính là tâm thế của một nhà thiên văn học, và thiên văn học chính là ngành học giúp con người trở nên khiêm nhường.
Tác giả Ji Woong-bae là một trong những nhà sáng tạo nội dung khoa học năng nổ nhất, hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Trong khi giảng dạy thiên văn học tại Đại học Sejong, ông còn điều hành kênh YouTube 'Ujumunji-ui Hyeonja Times' với 260.000 người đăng ký và hơn 40 triệu lượt xem tích lũy, nỗ lực truyền bá kiến thức vũ trụ đến công chúng. Nhờ khả năng giải thích các câu chuyện thiên văn khó nhằn một cách dễ dàng và thú vị, ông rất được lòng cộng đồng yêu thích thiên văn học.
Sau khi khép lại cuốn sách, ánh nhìn của bạn sẽ tự nhiên hướng về bầu trời đêm. Dù những gì bạn thấy có thể chỉ là vệ tinh nhân tạo đang quay quanh quỹ đạo Trái đất, nhưng con mắt tâm hồn của bạn hẳn đã nhìn thấy ai đó ở tận phía xa xôi của vũ trụ.