[비즈한국] Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và làn sóng cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI), ngành công nghiệp công nghệ Hàn Quốc đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Dù đã vươn lên thành cơ sở sản xuất chủ chốt của thị trường thế giới nhờ vào hạ tầng bán dẫn và sản xuất, nhưng trong giai đoạn chuyển đổi mô hình công nghệ nhanh chóng hiện nay, khả năng cạnh tranh hiện tại của Hàn Quốc liệu còn giữ được bao lâu vẫn là một dấu hỏi lớn. Nhân dịp năm mới, Bizhankook đã cùng nhìn lại hiện trạng và các nhiệm vụ then chốt trong tương lai của ngành công nghiệp công nghệ Hàn Quốc thông qua đánh giá từ Giáo sư Heo Jeong, Khoa Kinh tế Đại học Sogang, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Quốc tế Hàn Quốc và Phó giáo sư Jeong Dae-young, Khoa Kinh tế Đại học Yonsei, cựu chuyên gia Viện Nghiên cứu Kinh tế Ngân hàng Hàn Quốc.
Ý nghĩa của điểm số ‘7 điểm’ về năng lực cạnh tranh công nghệ Hàn Quốc
Năm 2025, xuất khẩu bán dẫn vượt mốc 173,4 tỷ USD, ghi nhận mức doanh thu cao nhất từ trước đến nay. Sự kết hợp giữa việc mở rộng đầu tư vào máy chủ AI và nhu cầu tăng vọt đối với bộ nhớ băng thông cao (HBM) đã giúp ngành bán dẫn Hàn Quốc tận hưởng thời kỳ hoàng kim chưa từng có. Kỷ lục xuất khẩu bán dẫn đã kéo theo đà tăng trưởng chung, giúp tổng kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc lần đầu tiên trong lịch sử chạm ngưỡng 700 tỷ USD. Tuy nhiên, bất chấp những thành quả đó, vẫn có những cái nhìn hoài nghi về việc liệu điều này có dẫn đến giai đoạn tạo ra các mô hình công nghệ vượt trội hơn hay không. Vấn đề đặt ra là liệu đây chỉ là sự mở rộng quy mô xuất khẩu dựa trên nền tảng cạnh tranh sản xuất và bộ nhớ cũ, hay thực sự là điểm chuyển đổi làm thay đổi trật tự thị trường và hệ sinh thái công nghệ.
Thang điểm đánh giá của hai chuyên gia dành cho ngành công nghiệp công nghệ Hàn Quốc tính đến cuối năm 2025 đều thống nhất ở mức 7 trên 10 điểm. Giáo sư Heo định nghĩa cốt lõi năng lực cạnh tranh công nghệ của Hàn Quốc là ‘nền tảng sản xuất’ (manufacturing platform). Ông giải thích rằng khả năng vận hành quy trình và hiệu suất sản xuất được tích lũy trong các lĩnh vực như bộ nhớ bán dẫn, pin và sản xuất chính xác vẫn ở đẳng cấp thế giới, đồng thời là nền tảng vững chắc cho vị thế của Hàn Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông nhấn mạnh: “Ngay cả khi phải nhập khẩu công nghệ gốc, trang thiết bị cốt lõi hoặc các tiêu chuẩn từ bên ngoài, khả năng chuyển hóa chúng thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao chính là thế mạnh rõ ràng của Hàn Quốc”.
Tuy nhiên, không thể cho rằng thế mạnh này sẽ trực tiếp dẫn đến năng lực cạnh tranh công nghệ trong tương lai. Nếu Mỹ mạnh về công nghệ gốc, còn Trung Quốc mạnh về thương mại hóa quy mô lớn, thì Hàn Quốc lại đang nghiêng về năng lực sản xuất ở giữa. Trong các lĩnh vực công nghệ thế hệ mới như AI, sinh học, lượng tử, khoảng cách với các quốc gia dẫn đầu là rất rõ ràng, và đặc biệt là năng lực thiết kế mô hình công nghệ để dẫn dắt tiêu chuẩn hiện vẫn đang trong giai đoạn tích lũy.
Phó giáo sư Jeong cũng có nhận định tương tự: “Hàn Quốc là quốc gia chiếm giữ phần ‘trung gian tinh xảo’ trong chuỗi giá trị công nghệ. Chúng ta có năng lực tuyệt vời trong việc đi theo tấm bản đồ do người khác vẽ, học hỏi và hấp thụ rất nhanh, nhưng khả năng tự vẽ nên tấm bản đồ mới vẫn đang trong quá trình phát triển”.
Công nghệ mạnh nhưng kinh doanh yếu? Lời chỉ trích về việc thiếu hụt chiến lược
Lời đánh giá lặp đi lặp lại rằng ngành công nghiệp công nghệ Hàn Quốc “yếu về thiết kế kinh doanh” được chẩn đoán là một vấn đề mang tính cấu trúc hơn là do thiếu hụt năng lực đơn thuần. Hàn Quốc đã cho thấy thế mạnh trong việc tích lũy công nghệ dựa trên năng lực thực thi sản xuất và vận hành quy trình, nhưng kinh nghiệm trong thiết kế kinh doanh nền tảng toàn cầu và đảm bảo khả năng mở rộng lại tương đối hạn chế.
Giáo sư Heo đã chỉ ra ba nguyên nhân dẫn đến yếu điểm mang tính cấu trúc này: △Cấu trúc mạng lưới tập trung vào các tập đoàn lớn khiến sự liên kết đổi mới với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, startup còn yếu kém; △Thiếu chiến lược nền tảng toàn cầu dẫn đến tụt hậu trong cuộc đua giành quy mô thị trường; △Các ưu đãi về giáo dục và nghiên cứu bị lệch sang hướng ứng dụng và áp dụng thay vì nghiên cứu cơ bản. Ông cho rằng: “Cấu trúc này có thể có lợi cho việc ‘đổi mới sản xuất’ nhưng về lâu dài lại dẫn đến sự đình trệ tương đối trong ‘đổi mới kinh doanh và tổ chức’ – yếu tố quyết định mô hình lợi nhuận”.
Trên thực tế, dù các doanh nghiệp Hàn Quốc đi trước về độ hoàn thiện công nghệ hoặc tốc độ áp dụng, họ lại cho thấy những hạn chế trong chiến lược thiết kế hệ sinh thái để giành quyền kiểm soát thị trường. Giáo sư Heo nhận định: “Ngành công nghiệp AI toàn cầu dựa trên sự kết hợp vòng lặp giữa người dùng, dữ liệu và nhà phát triển, trong đó năng lực tập trung vào một nền tảng cụ thể. Chúng ta đã không đầu tư đủ vào việc tiên phong tiêu chuẩn hoặc xây dựng hệ sinh thái mở. Kết quả là, dù công nghệ riêng lẻ có xuất sắc, vòng lặp luẩn quẩn vẫn tiếp diễn khi Hàn Quốc chỉ dừng lại ở vị thế các cấu phần nhỏ hoặc cơ sở gia công cho các nền tảng khổng lồ trên thị trường thế giới”.
Phó giáo sư Jeong nhìn nhận nguyên nhân của khoảng trống chiến lược từ góc độ kinh tế học hành vi: “Văn hóa công nghiệp Hàn Quốc có xu hướng mạnh mẽ trong việc tránh né rủi ro, và cơ cấu ưu đãi coi thất bại là điểm trừ đã trở nên cố hữu. Vì muốn kiểm tra chính xác 100% câu trả lời rồi mới hành động, nên chúng ta không theo kịp tốc độ của thị trường toàn cầu – nơi mà các doanh nghiệp nhanh chóng gia nhập thị trường với 70% độ hoàn thiện rồi liên tục sửa đổi”.
Sự yếu kém trong chiến lược danh mục đầu tư sở hữu trí tuệ (IP) cũng được đề cập là một nhiệm vụ cần giải quyết. Hàn Quốc giữ vị trí thứ 4 thế giới về đơn đăng ký bằng sáng chế quốc tế (PCT), cho thấy quyết tâm đảm bảo công nghệ rất cao, nhưng so với số lượng bằng sáng chế thì doanh thu phí bản quyền, cấp phép toàn cầu hoặc tạo lợi nhuận trực tiếp thông qua đầu tư vốn cổ phần vẫn còn thấp so với các nước lớn. Giáo sư Heo cho rằng: “Dù Hàn Quốc đảm nhận khâu sản xuất và đầu tư, nhưng lợi nhuận cao dựa trên tiêu chuẩn công nghệ hoặc giấy phép lại thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài, điều này tạo ra rào cản lớn trong việc chuyển dịch lên phần trên của chuỗi giá trị”.
‘AI sản xuất’, nhân tài và hợp tác toàn cầu… Điều kiện để tạo bước nhảy vọt
Dự báo cho rằng thành bại trong 5 năm tới không nằm ở cuộc đua “đuổi theo AI đa năng” mà nằm ở “năng lực tái thiết kế công nghiệp bằng AI”. Thay vì phân tán nguồn lực vào cuộc cạnh tranh LLM (mô hình ngôn ngữ lớn) vốn đã bị tụt hậu, việc hấp thụ AI vào các ngành công nghiệp mà Hàn Quốc có thế mạnh như sản xuất, y tế, tài chính để làm “hệ điều hành (OS)” thực tế hơn. Giáo sư Heo cho rằng “AI sản xuất” kết hợp giữa dữ liệu sản xuất, kinh nghiệm tự động hóa và năng lực vận hành tại hiện trường có thể trở thành cơ hội chiến lược trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
