[비즈한국] Sự kiện Mỹ thực hiện các cuộc không kích vào các địa điểm trọng yếu, bao gồm cả thủ đô Caracas của Venezuela, và bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro đã làm dấy lên nhiều cách giải thích khác nhau trong cộng đồng quốc tế. Dù chính phủ Mỹ đưa ra lý do thực thi pháp luật để đối phó với tội phạm ma túy và tội phạm quốc tế, các chuyên gia ngoại giao và ngành năng lượng lại đang nghiêng về phân tích cho rằng "dầu siêu nặng" (extra-heavy crude) mà Venezuela sở hữu chính là bối cảnh cốt lõi của hành động quân sự này.
Dầu siêu nặng là gì?
Dầu siêu nặng là loại dầu thô có độ nhớt cao hơn nhiều so với dầu nhẹ hay dầu nặng thông thường, đồng thời chứa hàm lượng lưu huỳnh và kim loại lớn. Vì đặc tính rất nặng, gần như không chảy ở nhiệt độ thường, việc khai thác, vận chuyển và tinh chế đều đòi hỏi công nghệ tiên tiến và đầu tư hạ tầng quy mô lớn. Chính vì vậy, từng có thời điểm loại dầu này được coi là nguồn tài nguyên có hiệu quả kinh tế thấp, nhưng cùng với sự phát triển của công nghệ lọc hóa dầu, nó đang được tái đánh giá như một nguồn tài nguyên chiến lược dài hạn.
Venezuela là quốc gia sở hữu vành đai Orinoco (Orinoco Belt), nơi có trữ lượng dầu siêu nặng khổng lồ. Theo thống kê năng lượng quốc tế, Venezuela được xếp vào nhóm quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, trong đó phần lớn là dầu siêu nặng. Nhiều đánh giá cho rằng nếu xét về trữ lượng đơn thuần, con số này còn vượt xa cả Ả Rập Xê Út.
Vấn đề nằm ở chỗ Venezuela không thể khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này. Chính sách quốc hữu hóa, sự bất ổn chính trị, các lệnh trừng phạt kéo dài của Mỹ, cùng sự rút lui của công nghệ và vốn đã khiến nguồn vốn nước ngoài và kỹ thuật tiên tiến vốn thiết yếu cho việc phát triển dầu siêu nặng gần như bị chặn đứng. Sản lượng dầu thô của Venezuela, từng đạt hơn 3 triệu thùng mỗi ngày, gần đây đã giảm mạnh xuống mức vài trăm nghìn thùng.
Giới chuyên gia năng lượng nhận định: "Venezuela có tài nguyên dầu mỏ thuộc hàng tốt nhất thế giới nhưng đã mất đi năng lực để khai thác". Phân tích cho thấy việc ai và bằng cách nào sẽ lấp đầy khoảng trống này đã trở thành biến số then chốt trong trật tự năng lượng quốc tế.
Tại sao Mỹ lại đặc biệt nhạy cảm?
Dù là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ lại nghịch lý thay vẫn duy trì sự phụ thuộc vào một loại dầu thô nhất định. Nhiều nhà máy lọc dầu lớn tập trung ở vùng duyên hải Vịnh Mexico của Mỹ được thiết kế để xử lý dầu siêu nặng. Các cơ sở này trước đây đã hoạt động ổn định nhờ nguồn cung dầu thô từ Mexico và Venezuela.
Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt kéo dài đối với Venezuela đã cắt đứt chuỗi cung ứng này, buộc các nhà máy lọc dầu của Mỹ phải chịu gánh nặng liên tục trong việc tìm kiếm nguồn dầu thay thế. Do đó, ngành năng lượng Mỹ từ lâu đã không chỉ coi Venezuela là một nước sản xuất dầu đơn thuần, mà còn là "nguồn cung cấp dầu chiến lược tương thích hoàn hảo với cơ sở hạ tầng lọc dầu của Mỹ".
Trên thực tế, các doanh nghiệp năng lượng Mỹ như Chevron hay ExxonMobil từng tham gia sâu vào ngành công nghiệp dầu mỏ của Venezuela. Sau khi bị quốc hữu hóa, các tài sản này bị tịch thu hoặc bỏ hoang, dẫn đến cái nhìn ngày càng tăng từ phía Mỹ coi đây là một tổn thất đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Điều thực sự mong muốn là 'quyền bá chủ dầu mỏ' đối đầu với Trung Quốc
Nhiều ý kiến cho rằng việc chỉ giải thích sự kiện này qua vấn đề giá dầu ngắn hạn là chưa đủ. Hiện tại, thị trường dầu thô toàn cầu đang tồn tại song song nỗi lo thừa cung và dự báo nhu cầu suy giảm, nên khó có khả năng giá dầu sẽ tăng vọt chỉ vì biến số Venezuela. Tuy nhiên, phân tích chiếm ưu thế cho rằng điều Mỹ nhắm tới không phải là giá cả, mà là quyền kiểm soát cấu trúc cung ứng dầu mỏ dài hạn, hay chính là quyền bá chủ dầu mỏ.
Đặc biệt, một lượng lớn dầu siêu nặng của Venezuela đã chảy vào Trung Quốc ngay cả trong giai đoạn chịu lệnh trừng phạt. Đối với Mỹ, khó có thể chấp nhận cấu trúc mà các tài nguyên chiến lược lại nằm dưới tầm ảnh hưởng của một đối thủ cạnh tranh. Nếu Mỹ tái thiết lập được chính quyền Venezuela và cấu trúc ngành dầu mỏ, họ sẽ một lần nữa nắm quyền chủ đạo đối với dòng chảy năng lượng tại Mỹ Latinh.
Trữ lượng dầu siêu nặng hàng đầu thế giới mà Venezuela sở hữu, kết hợp với công nghệ và vốn của Mỹ, cùng với cuộc cạnh tranh bá quyền năng lượng với Trung Quốc và Nga, đã dẫn đến kết cục va chạm chính trị và quân sự. Đây là lý do khiến phân tích cho rằng mục tiêu cuối cùng của Mỹ không phải là thay đổi chế độ đơn thuần, mà là tái sáp nhập dầu mỏ Venezuela vào "chuỗi cung ứng toàn cầu lấy Mỹ làm trung tâm".
Một chuyên gia trong ngành năng lượng cho biết: "Bản chất của sự kiện lần này vượt xa vấn đề dân chủ hay đối phó tội phạm, đó là câu hỏi 'ai sẽ kiểm soát dầu mỏ'. Có vẻ như Mỹ không chú trọng vào việc khai thác thêm dầu, mà quan trọng hơn là ai sẽ là người quyết định nguồn cung và nắm giữ dòng chảy đó."