[비즈한국] Việc có bắt giữ ông Kim Byung-ju, Chủ tịch MBK Partners, một 'ông lớn' trong ngành quỹ đầu tư tư nhân (PEF), hay không sẽ được quyết định vào ngày 13. Vào ngày 7, Phòng Điều tra Chống Tham nhũng số 3 thuộc Viện Kiểm sát quận Trung tâm Seoul (Trưởng phòng Lee Jun-hee) đã xin lệnh bắt giữ đối với 4 nhà quản lý chủ chốt, bao gồm Chủ tịch Kim Byung-ju và Phó Chủ tịch Kim Gwang-il (CEO Homeplus), với các cáo buộc lừa đảo theo Luật trừng phạt tăng nặng các tội phạm kinh tế cụ thể và vi phạm Luật thị trường vốn.
Việc 'đồng loạt xin lệnh bắt giữ các nhà quản lý chủ chốt' được xem là quân bài cuối cùng của cuộc điều tra từ phía Viện Kiểm sát, đồng thời phản ánh ý định chỉ xin lệnh bắt giữ một lần duy nhất. Giới phân tích cho rằng, việc không xin lệnh theo cấp bậc hay vị trí mà dồn lại cùng một lúc cho thấy chính Viện Kiểm sát cũng nhận thức rõ rằng vụ án này vẫn còn 'nhiều điểm gây tranh cãi'.
Xin lệnh bắt giữ sau khi cáo buộc thêm tội danh gian lận kế toán
Viện Kiểm sát đã áp dụng các cáo buộc lừa đảo theo Luật trừng phạt tăng nặng các tội phạm kinh tế cụ thể và vi phạm Luật thị trường vốn đối với 4 người, trong đó có Chủ tịch Kim Byung-ju. Theo đánh giá của Viện Kiểm sát, MBK - công ty quản lý quỹ PEF là cổ đông lớn của Homeplus, đã phát hành và bán các trái phiếu ngắn hạn trị giá 82 tỷ won vào tháng 2 năm ngoái dù biết rõ xếp hạng tín nhiệm sẽ bị hạ, gây thiệt hại cho các nhà cung cấp và nhà đầu tư. Họ cũng cho rằng việc bán các sản phẩm tài chính mà không công khai đầy đủ về tình hình tài chính của doanh nghiệp và khả năng thay đổi xếp hạng tín nhiệm cho nhà đầu tư là vi phạm Luật thị trường vốn.
Đáng chú ý, ngoài cáo buộc giao dịch bất chính lừa đảo trước đó, phía công tố được cho là đã bổ sung thêm cáo buộc gian lận kế toán trị giá 1 nghìn tỷ won. Tội danh này được áp dụng dựa trên cáo buộc lừa đảo trong tái thiết doanh nghiệp theo Luật tái thiết và phá sản. Họ cho rằng các đối tượng đã bóp méo báo cáo tài chính và thổi phồng giá trị tài sản bằng cách xử lý các khoản nợ của Homeplus thành vốn chủ sở hữu. Ngay trước khi nộp đơn xin tái thiết doanh nghiệp cho Homeplus, MBK đã chuyển đổi chủ thể quyền hoàn trả các cổ phiếu ưu đãi chuyển đổi hoàn lại (RCPS) trị giá 1,1 nghìn tỷ won từ Korea Retail Investment (một pháp nhân mục đích đặc biệt - SPC) sang Homeplus, biến khoản nợ thành vốn và điều này trở thành tâm điểm của vụ việc.
Tội danh lừa đảo tái thiết được thành lập nếu quá trình bắt đầu tái thiết được thông qua nhờ vào việc lập hoặc thao túng sai lệch sổ sách, báo cáo tài chính đệ trình lên tòa án. Nếu bị kết tội, hình phạt có thể lên tới 10 năm tù hoặc phạt tiền tới 100 triệu won. Tuy nhiên, cáo buộc này không được áp dụng đối với Chủ tịch MBK Kim Byung-ju.
'4 người' cùng lúc và 'nhiều điểm gây tranh cãi'
Trong giới luật pháp, việc Viện Kiểm sát đưa cùng lúc 4 nhà quản lý chủ chốt lên bàn cân thẩm định lệnh bắt giữ đang gây ra những luồng ý kiến trái chiều. Thông thường, việc xin lệnh bắt giữ hơn 4 cấp cao quản lý cùng lúc trong một vụ án đơn lẻ được xem là một 'nước đi mạnh tay' hiếm thấy và là thế cùng đường, nhưng ngược lại, đây cũng thường là chiến thuật được sử dụng khi trách nhiệm cá nhân không rõ ràng.
Một luật sư từng là công tố viên với nhiều kinh nghiệm trong các vụ án doanh nghiệp nhận định: "Việc xin lệnh bắt giữ đồng loạt 4 người, bao gồm cả những nhân vật đứng đầu vụ án vào cuối cuộc điều tra thay vì bắt từng người trong quá trình điều tra, cho thấy ý định muốn buộc tất cả họ vào quan hệ đồng phạm". Tuy nhiên, ông cũng dự đoán: "Đối với tòa án, họ buộc phải xem xét nghiêm ngặt mức độ liên quan của từng cá nhân. Khi đó, vì trách nhiệm trở nên mơ hồ nên chắc chắn sẽ xảy ra các trường hợp lệnh bắt giữ bị bác bỏ".
Trên thực tế, đã có không ít trường hợp trong quá khứ Viện Kiểm sát phải nhận 'trái đắng' sau khi xin lệnh bắt giữ nhiều người trong các vụ án kinh tế lớn. Chẳng hạn như vụ xin lệnh bắt giữ hàng loạt các nhân vật cấp cao của Oxy trong vụ 'nước sát khuẩn máy tạo ẩm', hay gần đây là vụ 'nghi vấn hỗ trợ bất chính của Tập đoàn SPC', nơi Viện Kiểm sát nhắm vào nhiều quản lý cùng lúc nhưng tòa án đã phân định chủ mưu và người tham gia để bác bỏ một số lệnh bắt giữ.
Gian lận kế toán? Giới luật sư: "Nhiều điểm gây tranh cãi lớn"
Đặc biệt, cáo buộc 'gian lận kế toán trị giá 1 nghìn tỷ won' mà Viện Kiểm sát áp đặt lên Chủ tịch Kim Byung-ju cũng đang là tâm điểm bàn tán. Lý do là gần đây có rất nhiều vụ án về sai phạm kế toán kết thúc bằng thất bại của Viện Kiểm sát. Ví dụ điển hình nhất là vụ gian lận kế toán của Samsung Biologics207940, vụ án mà Tòa án Tối cao đã tuyên vô tội cuối cùng. Khi đó, Viện Kiểm sát cho rằng Samsung Biologics đã thổi phồng giá trị 4,5 nghìn tỷ won thông qua việc thay đổi quyền kiểm soát công ty con, nhưng tòa án lại đánh giá đó là "một phần của quyết định kinh doanh hợp lý sau khi thảo luận với các chuyên gia bên ngoài".
Cách MBK phân loại nợ thành vốn hoặc đánh giá tài sản cũng được cho là có thể giải thích theo khía cạnh pháp lý rằng 'điều đó là khả thi nếu xét theo tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IFRS)' tương tự như vụ Samsung Biologics. Một luật sư từng là Viện trưởng Viện Kiểm sát hé lộ: "Để Viện Kiểm sát chứng minh được một lĩnh vực mà ngay cả các chuyên gia cũng có ý kiến trái chiều là 'tội phạm', thì ngoài việc méo mó số liệu đơn thuần, họ còn phải chứng minh được 'ý định lừa dối' của ban quản lý bằng bằng chứng. Việc xin lệnh bắt giữ 4 người cùng lúc vào cuối cuộc điều tra, nhìn theo hướng ngược lại, cũng có nghĩa là rất khó để quy kết 'ý định cố ý' rõ ràng cho một cá nhân cụ thể".
Chính giới và các tổ chức dân sự là 'biến số nhỏ'
Giới luật pháp cho rằng tiếng nói của chính giới và các tổ chức dân sự có thể trở thành một biến số nhỏ. Đảng Dân chủ và Đảng Quyền lực Quốc dân đang gây sức ép lên tòa án yêu cầu phải bắt giữ họ, trong khi Công đoàn Homeplus và các tổ chức dân sự cũng thúc giục trừng phạt nghiêm khắc với tuyên bố: "Lòng tham của quỹ đầu tư tư nhân mang tính cướp bóc đã phá hủy doanh nghiệp".
Vì lý do này, có quan sát cho rằng vụ việc đã được phân loại là 'vụ án nhạy cảm' đối với thẩm phán phụ trách lệnh bắt giữ và có thể ảnh hưởng đến kết quả. Một thẩm phán từng làm công tác lệnh bắt giữ chia sẻ: "Dù sức ép của chính giới không ảnh hưởng trực tiếp đến phán quyết, nhưng những vụ án nhạy cảm đến mức lên cả mặt báo thường có xu hướng được xem xét kỹ lưỡng hơn. Vì vụ án này gây phẫn nộ trong xã hội, nên việc các bị cáo như Chủ tịch Kim Byung-ju đưa ra giải pháp có trách nhiệm cũng sẽ là một yếu tố tác động".
Viện Kiểm sát đã áp dụng các tiêu chuẩn pháp lý nghiêm ngặt như gian lận kế toán trị giá 1 nghìn tỷ won, lừa đảo theo Luật trừng phạt tăng nặng các tội phạm kinh tế cụ thể và vi phạm Luật thị trường vốn, nhưng nếu ngay cả một lệnh bắt giữ bị bác bỏ, giới phân tích cho rằng đây có thể trở thành một 'cuộc điều tra thất bại'.
Vị thẩm phán kể trên giải thích: "Vì đã xin lệnh bắt giữ 4 người cùng lúc, nên nếu có lệnh được phê chuẩn thì sẽ mất khá nhiều thời gian để xem xét phê chuẩn đến đâu và bác bỏ những ai. Tuy nhiên, vì quyết định phê chuẩn và bác bỏ diễn ra trong quá trình xét xử, nếu tất cả đều bị bác bỏ thì liệu có thể hiểu rằng 'cuộc điều tra của Viện Kiểm sát đã quá liều lĩnh' hay không?"