[비즈한국] Luật cơ bản về trí tuệ nhân tạo (AI), văn bản điều chỉnh các vấn đề liên quan đến phát triển và an toàn AI, đã chính thức có hiệu lực từ ngày 22. Luật này hướng tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh AI trong nước, đồng thời thiết lập các cơ chế bảo vệ như bắt buộc gắn nhãn watermark cho các sản phẩm AI, từ đó tạo nền tảng tin cậy cho việc sử dụng công nghệ này. Trong bối cảnh AI tạo sinh đang dần len lỏi vào đời sống thường nhật, một khung pháp lý bao quát toàn bộ ngành công nghiệp đã bắt đầu vận hành. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều ý kiến cho rằng các tiêu chí cụ thể để đánh giá 'AI tác động cao'—trọng tâm của quy định—vẫn còn mơ hồ và phương thức thực hiện nghĩa vụ đảm bảo tính minh bạch trên thực tế vẫn đang trong quá trình thảo luận. Dù khung pháp lý đã được thiết lập, nhiều người chỉ ra rằng các tiêu chuẩn thực thi và hệ thống chứng minh còn chưa rõ ràng, để lại không ít bài toán cần giải quyết.
Phân định thật giả... Bắt buộc hiển thị sản phẩm do AI tạo ra
Thay đổi lớn mà người dùng sẽ cảm nhận được khi Luật cơ bản về AI có hiệu lực chính là việc áp dụng 'nghĩa vụ minh bạch'. Khi các đơn vị kinh doanh AI phân phối hoặc cung cấp nội dung như hình ảnh, video, âm thanh... sử dụng AI tạo sinh, họ phải đảm bảo người dùng có thể nhận biết rõ ràng rằng nội dung đó được tạo ra bởi AI. Đây chính là cái gọi là 'Watermark AI'.
Chính phủ cho biết sẽ linh hoạt trong phương thức hiển thị để phù hợp với khả năng tiếp nhận công nghệ. Tùy thuộc vào đặc điểm của nội dung, cả phương thức hữu hình (nhìn thấy được) hoặc phương thức vô hình (nhúng mã vào dữ liệu để máy có thể đọc được) đều được cho phép. Đặc biệt, đối với các kết quả deepfake vốn gây lo ngại về tác động xã hội và khó phân biệt với thực tế, đơn vị cung cấp phải thông báo hoặc hiển thị rõ ràng để người dùng nhận thức được rằng sản phẩm này được tạo bởi AI.
Nghĩa vụ đảm bảo tính minh bạch này chỉ áp dụng đối với các đơn vị kinh doanh cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ AI. Điều này bao gồm cả các đơn vị nước ngoài cung cấp dịch vụ AI cho người dùng trong nước. Đối tượng chịu trách nhiệm là đơn vị cuối cùng cung cấp dịch vụ AI cho người dùng. Ví dụ, nếu doanh nghiệp B lấy mô hình AI do doanh nghiệp A phát triển về tích hợp dưới dạng API để sử dụng cho dịch vụ của mình, thì nghĩa vụ minh bạch sẽ thuộc về doanh nghiệp B. Trong trường hợp các công ty như OpenAI, Google, Naver035420 trực tiếp phát triển mô hình và cung cấp dịch vụ, họ sẽ là đối tượng chịu trách nhiệm về tính minh bạch.
Các 'người dùng cá nhân' đơn thuần sử dụng công cụ AI để tiêu thụ nội dung hoặc đăng tải lên mạng xã hội cá nhân sẽ nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của quy định này. Về phương thức watermark cho từng dịch vụ, người dùng có thể tham khảo hướng dẫn minh bạch của Bộ Khoa học và CNTT.
Phân loại 10 lĩnh vực 'AI tác động cao' ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng và an toàn
Một điểm cốt lõi khác của bộ luật là chế độ 'AI tác động cao'. Theo nghị định thi hành, AI được sử dụng trong 10 lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tính mạng, sự an toàn và quyền cơ bản (năng lượng, nước uống, y tế, năng lượng hạt nhân, điều tra tội phạm, tuyển dụng, thẩm định cho vay, giao thông, dịch vụ công, giáo dục) sẽ được phân loại là AI tác động cao.
Ví dụ cụ thể là 'xe tự lái cấp độ 4 trở lên (hệ thống tự động hóa cao không cần sự can thiệp của con người)'. Ngay cả trong các lĩnh vực như y tế, tuyển dụng, thẩm định cho vay vốn có ảnh hưởng lớn đến quyền lợi và tính mạng con người, doanh nghiệp cũng phải thực hiện các biện pháp đảm bảo tin cậy tăng cường, bao gồm thiết lập hệ thống quản lý rủi ro và xây dựng kế hoạch bảo vệ người dùng.
Việc một AI có thuộc diện 'tác động cao' hay không phải do chính doanh nghiệp tự đánh giá. Nếu doanh nghiệp AI không chắc chắn, họ có thể yêu cầu Bộ Khoa học và CNTT xác nhận. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về việc mức độ công nghệ hay dịch vụ nào sẽ nằm trong diện quản lý. Trong và ngoài ngành đang tồn tại luồng ý kiến trái chiều: một bên cho rằng chỉ nên coi là AI tác động cao khi con người không can thiệp vào quyết định cuối cùng như trường hợp xe tự lái cấp độ 4, bên còn lại cho rằng cần bao gồm tất cả các thuật toán có nguy cơ xâm phạm quyền cơ bản.
Trong bối cảnh thiếu vắng các tiêu chuẩn cụ thể để áp dụng thực tế, chính phủ dự định sẽ tập trung vào việc ổn định chế độ thay vì xử phạt nghiêm ngặt nhằm tránh gây xáo trộn cho ngành. Dù mức phạt vi phạm lên đến 30 triệu won, chính phủ sẽ tạm hoãn thi hành quy định trong ít nhất 1 năm để giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp.
Đồng thời, chính phủ đã quyết định thành lập 'Bàn hỗ trợ Luật cơ bản về AI' để giải đáp các thắc mắc của doanh nghiệp. Ngoài ra, bắt đầu từ tháng tới, một 'Nhóm nghiên cứu cải thiện chế độ' bao gồm đại diện ngành, tổ chức dân sự và giới học thuật sẽ được vận hành để tìm kiếm các điểm cần cải thiện.
Chính phủ 'ân hạn 1 năm'... Các nền tảng và ngành viễn thông phản ứng chủ động
Các tập đoàn nền tảng và công ty viễn thông lớn trong nước đang điều chỉnh lại chính sách và quản trị nội bộ khi trách nhiệm xã hội liên quan đến công nghệ AI được nhấn mạnh qua Luật cơ bản về AI.
Kakao035720 đã cụ thể hóa nội dung 'Bao gồm dịch vụ dựa trên AI và nghĩa vụ thông báo' trong điều khoản dịch vụ áp dụng từ ngày 4 tháng 2 tới. Naver cũng sẽ tăng cường chính sách sử dụng nội dung dựa trên AI từ ngày 7 tháng sau. Cuối năm ngoái, Naver đã giới thiệu tính năng 'Gắn nhãn nội dung do AI tạo ra' trên các nền tảng nội dung người dùng như Blog, Cafe và Clip.
Ngành viễn thông đang tập trung tăng cường hệ thống quản trị trên toàn doanh nghiệp. SK Telecom017670 triển khai chiến dịch 'AI tốt' cho nhân viên và nâng cấp 'Cổng thông tin quản trị AI' để kiểm tra rủi ro ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. KT030200 bắt tay vào xây dựng hệ sinh thái AI an toàn và tin cậy thông qua tổ chức chuyên trách 'Trung tâm AI có trách nhiệm (RAIC)'.
Chính phủ cho biết sẽ áp dụng luật với cả các đơn vị kinh doanh AI nước ngoài có ảnh hưởng đến người dân trong nước để tránh tình trạng phân biệt đối xử ngược với doanh nghiệp nội địa. Đồng thời, chính phủ cũng để ngỏ khả năng gia hạn thời gian ân hạn dựa trên xu hướng quốc tế như quy định của EU (năm 2027).
Kim Kyung-man, Cục trưởng Cục Chính sách Trí tuệ nhân tạo thuộc Bộ Khoa học và CNTT nhấn mạnh: "80-90% nội dung của Luật cơ bản về AI là về thúc đẩy công nghiệp. Trong giai đoạn đầu, chúng tôi sẽ tập trung vào việc hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với chế độ thay vì thực thi quy định. Quy định của EU áp dụng mức phạt lên tới 35 triệu Euro (khoảng 67 tỷ Won) hoặc 7% tổng doanh thu, trong khi mức phạt của luật trong nước chỉ là 30 triệu Won. Đây là quy định tối thiểu không gây cản trở đổi mới sáng tạo."