[비즈한국] Những nhà sáng lập từng phát triển công ty tại châu Âu đều hiểu rõ một điều: khái niệm "châu Âu là một thị trường đơn nhất" thực tế không hoàn toàn đúng như tên gọi của nó. Người ta nói EU là một khối thống nhất, nhưng khi đi sâu vào chi tiết, bạn sẽ nhận ra vấn đề không chỉ nằm ở sự khác biệt về ngôn ngữ hay người tiêu dùng. Bạn phải đối mặt với từng quy định, chính sách hành chính riêng biệt, thậm chí rơi vào cơn ác mộng của sự quan liêu trong bộ máy châu Âu. Khi đó, bạn mới thấm thía rằng châu Âu không phải là một EU thống nhất, mà là sự kết hợp của các quốc gia bị chia cắt bởi 27 đường biên giới.
Giữa cộng đồng khởi nghiệp châu Âu, không khó để bắt gặp những câu chuyện "so kè" về việc quốc gia nào xử lý hành chính khó khăn nhất hay nơi nào phải đóng thuế cao nhất. Sau khi chịu đựng thủ tục hành chính rườm rà tại Đức để thành lập doanh nghiệp chỉ vì đó là nền kinh tế lớn nhất, bạn lại vấp phải những rào cản chính sách khác khi tiến quân sang Pháp. Khi gặp vấn đề về thuế, bạn cân nhắc chuyển trụ sở sang Luxembourg, nhưng rồi lại tự hỏi liệu London (Anh) – một khu vực nói tiếng Anh thuận lợi cho các thị trường toàn cầu khác – mới là câu trả lời cuối cùng? Thứ lãng phí trong quá trình này không chỉ là tiền bạc. Tổn thất chí mạng nhất chính là "thời gian" và "tốc độ". Từ trước đến nay, việc nói rằng "rất khó để mở rộng quy mô (scale-up) ở châu Âu" so với thị trường Mỹ cũng đồng nghĩa với việc "bức tường biên giới quá cao".
Sự hoan hỉ của hệ sinh thái khởi nghiệp châu Âu tại Diễn đàn Davos
Để giải quyết khoảng cách này, vào ngày 20 tháng 1 năm 2026 tại Diễn đàn Davos, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã chính thức công bố "EU Inc.".
Đây được gọi là "chế độ thứ 28" (28th regime). Điều này có nghĩa là EU sẽ cung cấp một "tư cách pháp nhân chung" mà các doanh nghiệp có thể lựa chọn, mà không cần đụng chạm đến hệ thống pháp luật của 27 quốc gia thành viên. Khái niệm này được đề xuất chính thức trong báo cáo "Tương lai của thị trường đơn nhất" do cựu Thủ tướng Ý Enrico Letta công bố vào tháng 4 năm 2024.
Điểm mấu chốt không phải là bãi bỏ luật công ty phức tạp của 27 quốc gia hiện tại, mà là bổ sung thêm một khuôn khổ pháp lý riêng biệt được áp dụng chung trên toàn EU. Các nhà sáng lập có thể chọn thành lập công ty theo luật nước sở tại (như GmbH ở Đức, SAS ở Pháp) hoặc chọn thành lập dưới dạng "EU Inc." chung của EU.
Các nội dung chính vô cùng đột phá. Đầu tiên, có thể thành lập với vốn điều lệ từ 1 Euro, nhằm xóa bỏ rào cản gia nhập bằng cách hạ thấp ngưỡng vốn tối thiểu. Thứ hai, mục tiêu là cho phép thành lập doanh nghiệp trong vòng 48 giờ. Nội dung cốt lõi là bỏ qua các thủ tục công chứng phức tạp và cho phép đăng ký trực tuyến 100% trong vòng hai ngày. Thứ ba, áp dụng các điều lệ tiêu chuẩn với quy tắc vận hành và cơ cấu quản trị thống nhất, được công nhận trên tất cả 27 quốc gia EU. Cuối cùng, tiêu chuẩn hóa hệ thống quyền lợi và thuế cổ phiếu ưu đãi (stock option) vốn đang khác biệt ở mỗi nước, giúp doanh nghiệp có thể tuyển dụng nhân tài trên toàn châu Âu bằng một hợp đồng duy nhất.
Thành quả từ những kiến nghị từ dưới lên
EU Inc. không phải là sản phẩm lý thuyết suông từ các quan chức. Đây là kết quả của một làn sóng kiến nghị khổng lồ bắt đầu từ năm 2024, khi các nhà sáng lập bắt đầu đội những chiếc mũ xanh dương mang biểu tượng "EU Inc." tràn ngập trên LinkedIn.
Hơn 13.000 nhà đổi mới, bao gồm các lãnh đạo của những công ty kỳ lân hàng đầu châu Âu như Hanno Renner (Personio, Đức), Jarek Kutylowski (DeepL), hay Anton Osika (Lovable, startup đang hot nhất tại châu Âu hiện nay), đã tham gia ký tên. EU đã đáp lại sự phẫn nộ từ thực tế bằng việc "cải cách hệ thống", giải đáp câu hỏi: "Mỹ có bang Delaware, tại sao châu Âu lại phải bắt đầu lại từ đầu đến 27 lần?"
EU Inc. sẽ thay đổi điều gì?
Đối với các startup, 48 giờ không chỉ đơn thuần là việc xử lý giấy tờ nhanh hơn. Đó là khoảng thời gian để chiến lược mở rộng có thể được thực thi ngay lập tức. Cho đến nay, việc mở rộng trong nội bộ châu Âu còn mất nhiều thời gian hơn cả "ra mắt sản phẩm đầu tiên". Do sự khác biệt về loại hình doanh nghiệp, luật công ty và luật lao động giữa các quốc gia, dù đã kiểm chứng thành công ở một nước, doanh nghiệp vẫn phải bắt đầu lại từ đầu ở nước tiếp theo.
Khi EU Inc. được áp dụng, mô hình câu hỏi sẽ thay đổi. Các nhà sáng lập sẽ không còn phải lãng phí thời gian để suy nghĩ "luật pháp nước nào có lợi hơn" mà thay vào đó tập trung vào việc "nên chinh phục thị trường nào trước". Thời đại mà địa lý pháp nhân cản trở địa lý chiến lược đang dần kết thúc.
Còn một lý do nữa khiến giới startup châu Âu vô cùng phấn khích: sự thống nhất về "ngôn ngữ đầu tư". Trước đây, các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) châu Âu luôn coi "trụ sở pháp lý" là rủi ro chính khi xem xét đầu tư. Những tranh luận về "sự khép kín của pháp nhân Đức" hay "sự phức tạp của pháp nhân Pháp" thường làm chậm tiến độ chốt thỏa thuận. Nhưng khi khuôn khổ chung EU Inc. đi vào ổn định, các nhà đầu tư có thể tập trung vào các câu hỏi cốt lõi như sản phẩm, thị trường và khả năng thực thi. Đặc biệt, khi các quy định về cổ phiếu ưu đãi được tiêu chuẩn hóa, việc thu hút nhân tài xuyên biên giới trở nên dễ dàng hơn nhiều. Đây chính là vũ khí mạnh mẽ để châu Âu lấy lại tốc độ về vốn và nhân tài nhằm đối trọng với Thung lũng Silicon của Mỹ.
Các startup Hàn Quốc cũng cần chuyển từ "đánh lẻ" sang "chinh phục tổng thể"
Đây cũng là tin vui cho các startup Hàn Quốc đang mơ về việc tiến vào thị trường châu Âu. Giờ đây, bước đầu tiên không còn là "pháp nhân ở quốc gia nào có lợi hơn" mà cốt lõi là "liệu có nên áp dụng ngay từ đầu một cấu trúc mở rộng bao quát toàn bộ EU hay không".
Sự thay đổi này vừa là cơ hội, vừa là thử thách. Các rào cản hành chính phức tạp của 27 quốc gia được rút gọn thành một, giúp đơn giản hóa chiến lược thâm nhập. Giờ đây, đó sẽ là kỷ nguyên của việc vượt qua các quy định một cách minh bạch và khẳng định năng lực bằng thực lực.
Dự luật EU Inc. dự kiến sẽ được cụ thể hóa trong quý 1 năm 2026. Vì vậy, các doanh nghiệp muốn tiến vào châu Âu cần cân nhắc cụ thể cách ứng phó với sự thay đổi này. Nếu bạn có kế hoạch vận hành đồng thời từ 2 quốc gia trở lên tại châu Âu, có ý định huy động vốn toàn cầu từ các VC châu Âu, hay tích cực sử dụng cổ phiếu ưu đãi cho nhân tài chủ chốt tại địa phương, thì EU Inc. là tin tức cực kỳ đáng chú ý. Châu Âu hiện đang lắng nghe tiếng nói của các nhà sáng lập để tạo ra một "sân chơi kỹ thuật số đơn nhất" khổng lồ. Đã đến lúc các doanh nghiệp của chúng ta cần nhìn châu Âu không phải là mục tiêu để "đánh lẻ" mà là một "thị trường khổng lồ thống nhất" để hoạch định lại chiến lược.
Tác giả Lee Eun-seo từng học chuyên ngành luật tại Hàn Quốc và nghiên cứu sân khấu tại Berlin. Cô đang dẫn dắt 123factory, một tổ chức kết nối hệ sinh thái startup giữa Hàn Quốc và Đức, đặt trụ sở tại Berlin - thành phố nghệ thuật và cũng là trung tâm startup của châu Âu, nơi cô đang cùng phát triển với thành phố này.