[비즈한국] Các cửa hàng không người trực (unmanned store) luôn sáng đèn 24/24 trong mọi con hẻm nội đô giờ đây đã trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống thường nhật. Kể từ cuối năm 2022, chính phủ đã đưa các mô hình như quán cà phê không người, cửa hàng bán kem, tiệm chụp ảnh tự động vào phạm vi “cơ sở kinh doanh tập trung đông người”, đồng thời liên tục thắt chặt lưới an toàn như đánh giá nguy cơ hỏa hoạn và bắt buộc lắp đặt hệ thống liên động cửa tự động khi có cháy. Tuy nhiên, các cửa hàng nhỏ ở tầng 1 – nơi người dân ra vào thường xuyên – lại nằm ngoài vùng quản lý do vướng phải các quy định ngoại lệ về diện tích và số tầng. Phóng viên đã trực tiếp đến hiện trường để xác minh các cửa hàng không người trong hẻm, nơi việc ứng phó cháy nổ ban đầu trở nên khó khăn trên thực tế do thiếu người quản lý, và nhận thấy chúng đang bị bỏ mặc một cách “hợp pháp”.
Kết quả khảo sát 5 quán cà phê không người tại quận Dongjak cho thấy, có 3 nơi không trang bị bình chữa cháy. Tình trạng tại các cửa hàng kem không người trực nằm xen kẽ giữa các quán cà phê cũng không khá hơn. Tại 2 cửa hàng kem được kiểm tra ở cùng quận này, cả hai nơi đều không có bình chữa cháy.
Tại quận Seocho, tình trạng nguy hiểm tương tự cũng diễn ra. Trong số 3 quán cà phê không người được khảo sát, có 1 quán không có bình chữa cháy, và 1 quán khác có bình nhưng lại đặt ở vị trí khó tiếp cận. Một nửa không gian bên trong cửa hàng này bị chặn lại bởi một tấm cửa cuốn sắt. Chỉ khi có người được cho là chủ cửa hàng xuất hiện để mở cửa cuốn, thì chiếc máy tính xách tay, bàn ghế và bình chữa cháy bên trong mới lộ diện. Nếu cửa cuốn hạ xuống khi không có nhân viên, thì khi xảy ra hỏa hoạn, khách hàng hoàn toàn không có cách nào chạm tới bình chữa cháy. Tiền đề pháp lý cho rằng việc nằm ở tầng 1 giúp dễ dàng sơ tán đang bị hiểu sai, trở thành tín hiệu cho thấy “không cần trang bị cả những thiết bị an toàn tối thiểu”.
Nền tảng của việc các nguyên tắc tại hiện trường bị phá vỡ chính là quy định ngoại lệ về “cửa hàng nhỏ ở tầng 1”. Các cửa hàng có tổng diện tích sàn dưới 33 mét vuông và nằm ở tầng 1 – nơi việc di tản dễ dàng – được miễn trừ phần lớn các nghĩa vụ lắp đặt thiết bị phòng cháy. Với lý do dễ di tản khi có cháy, các cửa hàng này được miễn nghĩa vụ treo biển hướng dẫn phòng cháy, trình chiếu video hướng dẫn sơ tán, v.v. Tuy nhiên, trong luật không có bất kỳ điều khoản nào cho phép miễn trừ việc bố trí bình chữa cháy.
Các chính quyền địa phương hay trụ sở chính của các chuỗi nhượng quyền cũng không có hướng dẫn nào liên quan đến an toàn cháy nổ. Các chủ cửa hàng cà phê không người trực mà phóng viên gặp gỡ đều cho biết họ chưa từng nhận được bất kỳ chương trình đào tạo hay thông báo về nghĩa vụ phòng cháy nào. Một chủ quán cà phê không người trực (yêu cầu giấu tên) chia sẻ: “Tôi chưa từng được chính quyền hay trụ sở chính đào tạo về hỏa hoạn. Chiếc bình chữa cháy đang có đây là do bạn tôi tặng nhân ngày khai trương vì họ bảo ‘nên có một cái thì hơn’”. Một chủ quán khác thì nói: “Tôi có mua bảo hiểm hỏa hoạn, nhưng cứ để bình chữa cháy phòng hờ thôi. Vì khi có cháy xảy ra, còn vấn đề trách nhiệm nữa. Dù bảo hiểm có bồi thường phần lớn nhưng cứ cẩn thận vẫn hơn”. Những biện pháp an toàn tối thiểu không được thực hiện bởi hệ thống mà phụ thuộc hoàn toàn vào lương tâm cá nhân của chủ cửa hàng.
Sự khác biệt giữa nhận thức của khách hàng và an toàn thực tế là rất lớn. Qua phỏng vấn 6 khách hàng từ 30 đến 70 tuổi, không ai biết rằng các quy định phòng cháy cho cửa hàng không người trực đã được tăng cường. 4 khách hàng ngoài 70 tuổi thường xuyên ghé quán tỏ ra vô cùng ngạc nhiên khi biết không có bình chữa cháy. Họ nói: “Tôi cứ nghĩ đương nhiên là phải an toàn chứ. Đi đâu bây giờ cũng thấy có bình chữa cháy, nên tôi nghĩ chắc chắn ở đây cũng phải có”.
Kết quả điều tra tại một văn phòng quận ở Seoul cho thấy, tùy vào mặt hàng mà chủ thể quản lý và thủ tục báo cáo của các cửa hàng không người trực là khác nhau. Các cửa hàng kem bán sản phẩm đóng gói sẵn chỉ cần đăng ký với cơ quan thuế là có thể kinh doanh, trong khi quán cà phê tự pha chế đồ uống lại phải đăng ký với văn phòng quận dưới danh nghĩa “doanh nghiệp bán hàng tự động thực phẩm” hoặc “quán ăn nghỉ ngơi”. Dù văn phòng quận nắm giữ dữ liệu cấp phép, họ lại không chia sẻ điều này với cơ quan phòng cháy chữa cháy. Một quan chức quận cho biết: “Ngay cả khi việc đăng ký kinh doanh mới được thụ lý, chúng tôi cũng không có thủ tục hay căn cứ pháp lý nào để chia sẻ với trạm cứu hỏa khu vực, hoặc cử người đi kiểm tra phòng cháy chữa cháy riêng biệt đối với các cửa hàng không người trực”.
Theo dữ liệu nhượng quyền thương mại của Ủy ban Thương mại Công bằng, tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2025, có tới 675 quán cà phê không người trực tại Seoul. Nếu cộng thêm các cửa hàng cá nhân khó tìm thấy trong dữ liệu quốc gia do ngành nghề bị phân mảnh, con số này còn tăng cao hơn nhiều. Nếu tính thêm các dịch vụ không người trực khác như cửa hàng kem, quán cafe học tập, tiệm chụp ảnh, tiệm giặt ủi, thì việc nói rằng có hơn 10.000 không gian không được quản lý chỉ riêng tại Seoul cũng không phải là điều vô lý.