[비즈한국] Ngày 9 vừa qua, tại một khu phố sầm uất ở quận Seodaemun, Seoul. Chỉ cách một trường tiểu học vỏn vẹn 3 phút đi bộ, một cửa hàng thuốc lá điện tử không người lái đang hoạt động. Bên trong cửa hàng được trang bị các máy bán hàng tự động bán máy hút thuốc lá điện tử, tinh dầu và các sản phẩm dùng một lần, nhưng hoàn toàn không có nhân viên túc trực. Khi phóng viên đặt một tấm giấy in sẵn giả dạng chứng minh nhân dân mang tên 'Hong Gil-dong' lên máy quét của máy bán hàng, màn hình hiển thị dòng thông báo: “Đang quét, vui lòng không di chuyển”. Không hề có quy trình đối chiếu khuôn mặt theo thời gian thực hay các bước xác thực bổ sung nào khác. Chỉ một lát sau, màn hình chuyển sang bước thanh toán.
Cùng ngày, tại một cửa hàng thuốc lá điện tử không người lái ở quận Mapo, Seoul, tình trạng cũng không khác biệt. Mặc dù trên tường có dán thông báo 'Không bán thuốc lá điện tử cho thanh thiếu niên dưới 19 tuổi', nhưng quy trình xác thực người lớn chỉ mang tính hình thức. Thậm chí, cửa hàng này còn cung cấp dịch vụ giao hàng thông qua ứng dụng riêng.
Tình trạng thanh thiếu niên tiếp cận thuốc lá điện tử gia tăng, quy định không theo kịp
Những lo ngại về việc thuốc lá điện tử đang trở nên quá dễ tiếp cận đối với thanh thiếu niên ngày càng lớn. Theo kết quả khảo sát của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại 57 quốc gia, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên tại 31 quốc gia (bao gồm cả Hàn Quốc) đã vượt qua tỷ lệ hút thuốc lá điếu truyền thống. Ước tính có ít nhất 15 triệu thanh thiếu niên trên toàn thế giới đang sử dụng thuốc lá điện tử.
Vấn đề nằm ở chỗ các phương thức bán thuốc lá điện tử đang phát triển nhanh chóng trong khi các quy định lại không theo kịp. Việc các cửa hàng không người lái và bán hàng trực tuyến gia tăng khiến nhiều ý kiến cho rằng các cơ chế ngăn chặn thanh thiếu niên tiếp cận đang hoạt động không hiệu quả.
Chỉ riêng tại khu vực quận Mapo, nơi tập trung nhiều trường đại học và đông đảo người trẻ, đã có tổng cộng 9 cửa hàng thuốc lá điện tử không người lái hoạt động 24/24. Tuy nhiên, quy trình xác thực người lớn hầu hết chỉ dựa vào các bước kiểm tra đơn giản như quét chứng minh thư.
Trên thực tế, chính khách hàng cũng tìm đến các cửa hàng không người lái vì sự tiện lợi này. Anh A, một nam thanh niên 20 tuổi gặp tại cửa hàng, chia sẻ: “Máy bán hàng tự động không khác biệt nhiều so với cửa hàng thông thường. Tôi đến đây vì có thể thoải mái chọn lựa mà không cần phải để ý đến ánh mắt của nhân viên”.
Xác minh danh tính bằng 'Thẻ bảo hiểm y tế'... Quy trình xác thực lỏng lẻo
Tại các cửa hàng có nhân viên túc trực, tình hình cũng không khả quan hơn. Khi phóng viên đến một cửa hàng thuốc lá điện tử gần đó và hỏi liệu có nhất thiết phải có chứng minh thư mới mua được không, nhân viên trả lời: “Vì sợ phiền hà nên chúng tôi có kiểm tra, nhưng khách có thể đưa thẻ bảo hiểm y tế thay vì chứng minh nhân dân”. Thẻ bảo hiểm y tế không phải là phương tiện xác thực người lớn hợp pháp theo quy định, vì nó không có ảnh nên rất dễ bị giả mạo bằng giấy tờ của người khác. Do quy định lỏng lẻo, khâu kiểm tra độ tuổi bị bỏ ngỏ, tạo điều kiện cho thanh thiếu niên dễ dàng mua được thuốc lá điện tử.
Việc bán hàng trực tuyến cũng được coi là một vùng trắng. Hầu hết các nền tảng thương mại điện tử từ năm 2023 đã hạn chế phân phối thuốc lá điện tử nicotine tổng hợp và chỉ cho phép bán tinh dầu không chứa nicotine. Tuy nhiên, trong thực tế lưu thông, quy định này thường xuyên bị vi phạm.
Anh B (25 tuổi), một người từng mua thuốc lá điện tử qua mạng, cho biết: “Tôi tin vào thông báo là sản phẩm không chứa nicotine nên đã mua, nhưng thực tế sản phẩm giao đến lại có chứa nicotine”. Anh nói thêm: “Xem ảnh đánh giá của những người mua khác, hầu hết đều là sản phẩm nicotine tổng hợp. Khi tôi liên hệ với người bán, họ từ chối đổi hàng và chỉ đề nghị hoàn tiền”.
Mở rộng quy định chưa phải là giải pháp vạn năng
Trước đây, khác với thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử không chịu sự điều chỉnh của Luật Kinh doanh thuốc lá và Luật Tăng cường sức khỏe quốc dân. Để bán lẻ thuốc lá trực tiếp cho người tiêu dùng, người bán cần được cấp phép làm đại lý bán lẻ thuốc lá từ thị trưởng, quận trưởng hoặc người đứng đầu đơn vị hành chính địa phương nơi đặt cơ sở kinh doanh. Tuy nhiên, do thuốc lá điện tử không cần cấp phép đại lý bán lẻ, nên việc vận hành máy bán hàng tự động 24/24 vẫn có thể thực hiện được.
Trước tình hình đó, vào ngày 26 tháng trước, dự thảo sửa đổi Luật Kinh doanh thuốc lá nhằm đưa thuốc lá điện tử dạng tinh dầu vào danh mục thuốc lá đã được Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Quốc hội thông qua sau 9 năm chờ đợi. Kể từ ngày 24 tháng 4 tới, khi định nghĩa về thuốc lá được mở rộng, các quy định tương tự như thuốc lá thông thường sẽ được áp dụng cho cả thuốc lá điện tử nicotine tổng hợp vốn nằm trong vùng trắng pháp lý trước đây. Cụ thể, các biện pháp bao gồm: hạn chế quảng cáo, hạn chế bán hàng trực tuyến, cấm sử dụng máy bán hàng tự động và áp dụng các loại phí tài chính.
Tuy nhiên, những lo ngại vẫn dấy lên rằng việc mở rộng quy định thôi là chưa đủ để giải quyết vấn đề tiếp cận của thanh thiếu niên. Nhiều ý kiến cho rằng nếu việc cấp phép đại lý bán lẻ trở nên dễ dàng, số lượng cửa hàng có thể tăng lên, dẫn đến khả năng tiếp cận càng rộng rãi hơn.
Park Eun-hee, chuyên viên cao cấp tại Bộ phận Kế hoạch Chính sách Cai thuốc lá thuộc Viện Phát triển Sức khỏe Hàn Quốc, cho biết: “Nếu việc cấp phép bán lẻ cho người kinh doanh thuốc lá điện tử nicotine tổng hợp được cho phép, việc gia tăng số lượng cửa hàng có thể kéo theo khả năng tiếp cận dễ dàng hơn. Cần phải chuẩn bị cho cả những tình huống mà các quy định hiện hành không thể đáp ứng kịp thời với những biến động của thị trường”.
Bà nhấn mạnh thêm: “Quy trình xác minh độ tuổi đối với thanh thiếu niên, hoạt động giám sát thường xuyên đối với hành vi bán hàng, và việc thực thi nghĩa vụ công khai thành phần sản phẩm là những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của các quy định. Những điều này cần được ưu tiên tăng cường trong quá trình thực thi tại hiện trường”.