[비즈한국] Ngày 26 tháng 4 vừa qua, Kim Jong-un đã tham dự lễ khánh thành nhà tưởng niệm các binh sĩ Triều Tiên tử trận tại mặt trận Ukraine, tổ chức ở Bình Nhưỡng. Tham dự sự kiện này không chỉ có gia đình các nạn nhân mà còn có cả Bộ trưởng Quốc phòng và Chủ tịch Hạ viện Nga. Tại đây, Kim Jong-un đã ca ngợi những người hùng đã chọn cách tự sát và tấn công cảm tử một cách kiên định trên chiến trường, đồng thời gọi đó là 'đỉnh cao lòng trung thành của quân đội chúng ta'.
Phát biểu này có thể coi là lần đầu tiên Triều Tiên công khai thừa nhận cái gọi là 'chỉ thị tự sát cho binh sĩ Triều Tiên', điều mà các cơ quan tình báo Ukraine, Hàn Quốc và Mỹ đã theo dõi từ lâu.
Phát biểu của Kim Jong-un gợi nhớ đến lời khai chấn động của một tù binh Triều Tiên xuất hiện trong chương trình 'Chiến tranh Nga-Ukraine và quân đội Triều Tiên' do một đài truyền hình phát sóng ngày 20 tháng 1 vừa qua. Khi đó, tù binh này làm chứng rằng khi bị địch tấn công và không còn khả năng chiến thắng, đồng đội của anh ta đã chọn cách tự sát, thậm chí quân đội Nga và Triều Tiên còn trực tiếp bắn chết các thương binh có nguy cơ bị bắt làm tù binh. Lời khai vốn khó tin này nay đã được xác nhận thực tế qua phát biểu của Kim Jong-un.
Sự việc lần này không chỉ đơn thuần cho thấy tinh thần chiến đấu bền bỉ của quân đội Triều Tiên. Nó còn là minh chứng cho thấy 'hàng rào nhận thức sợ hãi' mà chính quyền Bình Nhưỡng gieo rắc vào tâm trí binh sĩ kiên cố đến mức nào. Những cuộc tấn công tự sát 'Gyokusai' (Ngọc toái) của quân đội Nhật Bản trong Thế chiến Thái Bình Dương đang được tái hiện trên vùng đất xa lạ Ukraine, nhưng kết hợp với công nghệ hiện đại.
Cơ sở cho hành vi tự sát mà các đơn vị quân đội Triều Tiên phái đi thể hiện chính là sự giáo dục tẩy não cực đoan nhân danh 'tinh thần bất khuất'. Ngay cả trước khi phái đi, Triều Tiên đã gieo rắc nỗi sợ hãi cho binh sĩ rằng 'nếu bị bắt làm tù binh, các anh sẽ bị tra tấn dã man rồi giết chết, hoặc gia đình ở quê nhà sẽ bị đưa đến các trại tù chính trị'. Kết quả là, đối với binh sĩ, tự sát không còn là lựa chọn, mà biến thành 'nghĩa vụ quân sự' cuối cùng để bảo vệ gia đình đang ở lại.
Hiện tượng này có cấu trúc tương đồng với việc quân đội Nhật Bản đế quốc trước đây cưỡng ép binh sĩ 'không được nhục nhã vì bị bắt làm tù binh' thông qua 'Senjinkun' (Huấn lệnh chiến trường). Điểm khác biệt là quân đội Triều Tiên hiện nay đang trải qua sự kiểm soát nhận thức thời trung cổ này giữa lòng cuộc chiến hiện đại, nơi điện thoại thông minh và máy bay không người lái (drone) tràn lan. Đây chính là lý do các chuyên gia quân sự phương Tây, bao gồm cả Mỹ, phải kinh ngạc và gọi đây là 'mìn người (Human Landmine)'.
Vậy chúng ta nên giải mã hành vi này của quân đội Triều Tiên như thế nào? Dưới góc độ 'Chiến tranh nhận thức (Cognitive Warfare)' - lĩnh vực mới nổi của chiến tranh hiện đại, thì đây là trận chiến mà chính quyền Bình Nhưỡng đã giành chiến thắng. Mục tiêu của chiến tranh nhận thức là biến bộ não của đối phương thành chiến trường để làm lu mờ khả năng phán đoán hoặc cưỡng ép thực hiện các hành động cụ thể. Triều Tiên đã cấy thành công thuật toán 'Tù binh = Diệt vong' vào não bộ của binh sĩ nước mình.
Trên thực tế, ngay cả khi drone trên chiến trường Ukraine gửi thông điệp kêu gọi đầu hàng, việc binh sĩ Triều Tiên từ chối và chọn cách tự sát cho thấy hệ thống nhận thức của họ đã bị đóng kín, không thể tiếp nhận 'sự thật' từ bên ngoài. Đây là trạng thái mà lớp lá chắn nhận thức (Cognitive Shield) đang hoạt động, vượt xa mức độ của tâm lý chiến (PsyOps) thông thường.
Thế nhưng, không có phương án nào thỏa đáng để đối phó với 'lá chắn nhận thức cực đoan' này của kẻ thù. Hành vi của quân đội Triều Tiên không phải là giáo dục đơn thuần mà là sản phẩm của quá trình kiểm soát hệ tư tưởng suốt đời (Lifetime Ideological Control) được thiết kế trong nhiều thập kỷ, vì vậy nó cực kỳ kiên cố. Ngoài ra, hệ thống giám sát đồng đội (Peer Surveillance) cũng rất mạnh mẽ, tạo ra áp lực nhóm đáng kể. Hơn nữa, chiến lược tâm lý chiến của chúng ta cho đến nay vẫn tách biệt với khái niệm chiến tranh nhận thức. Chúng ta không có phương tiện nào để thay đổi căn bản hệ thống nhận thức và nhận thức của kẻ thù, mà chỉ dừng lại ở mức độ truyền tải lời kêu gọi đầu hàng hoặc các lợi ích khi bị bắt giữ thông qua truyền đơn hoặc loa phóng thanh - những phương tiện truyền thống.
Vấn đề lớn hơn là nếu binh sĩ chúng ta tận mắt chứng kiến những hành vi phi đạo đức như tấn công tự sát hoặc bắn giết thương binh của quân đội Triều Tiên trong thực chiến, điều này có thể dẫn đến suy giảm sức chiến đấu do bị ảnh hưởng bởi cú sốc và sự căng thẳng của thực địa. Ngay cả Đại học Chiến tranh Lục quân Mỹ (Army War College) cũng chỉ ra rằng tư duy phản biện và xu hướng cá nhân chủ nghĩa của giới trẻ thế hệ hiện nay đang đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với công tác giáo dục chính trị truyền thống.
Vậy chúng ta nên làm gì? May mắn thay, công nghệ và kinh nghiệm đang mang đến những cơ hội mới.
Cơ hội đầu tiên là khả năng xuyên thủng 'lá chắn nhận thức' của quân đội Triều Tiên đang mở ra. Trái với định kiến thông thường, điện thoại thông minh đã phổ biến ở Triều Tiên, và trong cuộc chiến Ukraine, sự thật đã được làm sáng tỏ là quân đội Triều Tiên cũng mô phỏng quân Nga, sử dụng Telegram để điều hành chỉ huy hoặc liên lạc qua điện thoại thông minh. Cần cân nhắc công nghệ 'tấn công nhận thức chính xác', sử dụng 'chiến tranh nhận thức đa miền' kết hợp giữa chiến tranh nhận thức, tâm lý chiến và chiến tranh mạng để xâm nhập vào điện thoại cá nhân và truyền tải thông tin tùy chỉnh. Nếu phát huy năng lực 'chiến tranh nhận thức mạng dựa trên AI' - nơi phân tích và sử dụng các giao thức công khai như 'Airdrop' hoặc 'Quick Share' để thu thập thông tin cá nhân của mục tiêu, sau đó tiêm nhiễm các tài liệu tùy chỉnh đã qua xử lý bằng AI, nó sẽ phát huy hiệu quả đáng kể.
Cơ hội thứ hai là rút ra bài học từ trường hợp của Mỹ, quốc gia đã đối đầu với những kẻ thù tương tự. Mỹ từng chịu thiệt hại nặng nề trước những kẻ thù có hành vi phi lý trí như cuộc tấn công tự sát của quân Nhật trong Thế chiến II, 'chiến thuật biển người' của quân đội Trung Quốc trong Chiến tranh Triều Tiên, hay 'tấn công cảm tử' trong Chiến tranh Việt Nam và cuộc chiến chống khủng bố. Trong quá trình đó, quân đội Mỹ đã liên tục nghiên cứu các khuôn mẫu (frame) để binh sĩ ứng phó tâm lý với những kẻ thù như vậy.
Khuôn mẫu cốt lõi mà quân đội Mỹ đúc kết được trong lịch sử cho đến nay là 'khả năng kiểm soát chiến thuật (Tactical Manageability)'. Đó là việc giáo dục rằng kẻ thù thực hiện các hành vi phi lý trí, cuồng tín đến mức tự tước đoạt mạng sống không phải là thực thể vô định, mà là hành vi chiến thuật có thể dự đoán được, cũng như có thể ứng phó bằng hỏa lực và tác chiến.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu tâm lý xã hội của quân đội Mỹ cho thấy, việc làm cho binh sĩ nhận thức một cách logic rằng các cuộc tấn công tự sát của kẻ thù không phải là 'hành vi cao cả' mà là bằng chứng của sự tuyệt vọng và bóc lột của chế độ, đồng thời áp dụng khái niệm gắn kết đơn vị (Unit Cohesion), là phương pháp hiệu quả để đối phó với kẻ thù như vậy. Sự ổn định và cảm giác thuộc về bắt nguồn từ mối quan hệ tin tưởng, nơi đồng đội cần mình và mình cần đồng đội, sẽ tiếp thêm sức mạnh để trụ vững trước những hành động gây sốc, đáng sợ của kẻ thù hay trong các tình huống khủng hoảng. Điều này có thể được hiện thực hóa thông qua việc 'cải thiện văn hóa tổ chức' như đảm bảo tính hợp lý trong vận hành đơn vị, xác định nhanh chóng các vấn đề trong đơn vị và giải quyết minh bạch, ngay cả trong thời bình chứ không chỉ trong thời chiến.
Khi chính trị khủng bố của Bình Nhưỡng đang dàn dựng 'show diễn tự sát' tại Ukraine bằng mạng sống của binh sĩ, thì việc chúng ta cần làm đã rõ ràng. Cần có một con dao mổ tinh vi để khoét bỏ sự điên rồ đã được cấy vào não bộ kẻ thù, cũng giống như tấm khiên ngăn chặn gươm giáo của kẻ thù. Lịch sử chiến tranh trong quá khứ và công nghệ trong tương lai đang gợi mở khả năng tạo ra loại vũ khí mới mang tên 'sự kết hợp giữa tâm lý chiến và chiến tranh nhận thức'. Nếu quân đội chúng ta thúc đẩy điều này ngay từ bây giờ, nó sẽ trở thành lực lượng mạnh mẽ không kém gì tên lửa siêu thanh hay tàu ngầm hạt nhân.