[비즈한국] Jang Yoon-ki, kẻ vung dao vào nữ sinh trung học đang đi trên đường, Cho Jae-bok, kẻ hành hung và sát hại mẹ vợ… Chúng ta đang sống trong thời đại phải đối mặt với những tội phạm nghiêm trọng mỗi ngày. Đôi khi tôi tự hỏi: những kẻ giết cha mẹ, người yêu hoặc người khác thường lấy lý do như bị cha mẹ ngược đãi, bị người yêu bỏ rơi, hay chỉ đơn giản là vì tức giận. Tuy nhiên, không phải ai trong những hoàn cảnh đó cũng trở thành sát nhân. Trong khi một số người vượt qua nỗi đau, thì những người khác lại sử dụng bạo lực. Sự khác biệt giữa hai kiểu người này là gì? Những dạng người nào sẽ trở thành tội phạm?
Một cuốn sách có thể mang lại câu trả lời cho những câu hỏi này vừa được ra mắt. Cuốn sách mới 'Dark Factor' (tạm dịch: Nhân tố bóng tối) là tổng hợp kết quả nghiên cứu trong 10 năm trên 2,5 triệu người trên toàn thế giới của các nhà tâm lý học người Đức: Benjamin E. Hilbig, Morten Moshagen và Ingo Zettler. Dựa trên những nghiên cứu tâm lý học hành vi mới nhất, cuốn sách khám phá 'bản chất của cái ác'.
Ở Đức có câu tục ngữ: 'Cơ hội tạo nên kẻ trộm'. Để kiểm chứng điều này, họ đã thực hiện một thí nghiệm: tung xúc xắc, nếu ra số 6 thì được nhận tiền, số khác thì không. Người tham gia nếu muốn thì có thể nói dối để nhận tiền. Kết quả thí nghiệm thú vị ở chỗ, chỉ có khoảng 20~35% người tham gia nói dối. Ngay cả khi thay đổi lợi ích như tăng số tiền hoặc miễn trừ nhiệm vụ, tỷ lệ này vẫn tương đương.
Đáng chú ý, những người đã nói dối một lần thì khả năng lặp lại hành vi đó trong tương lai là rất cao. Điều đó có nghĩa là, không phải cứ có cơ hội là ai cũng trở thành kẻ trộm, nhưng những kẻ đã từng nói dối một lần thì xác suất tiếp tục nói dối là rất lớn. Như vậy, những hành vi xấu thường có tính lặp lại và tính cách ác độc sẽ bộc lộ ra ở nhiều phương diện.
Cuốn sách bắt đầu từ những 'cái ác nhỏ' mà chúng ta thường gặp trong cuộc sống hằng ngày như nói dối, trộm cắp, phát ngôn thù ghét, bắt nạt, để đào sâu vào cốt lõi của cái ác trong bản chất con người – 'Dark Factor' (nhân tố bóng tối). Dark Factor gọi các đặc điểm tính cách dễ dẫn đến hành vi ác độc là D-factor (nhân tố D) và định lượng hóa chúng. Những người có D-factor cao thường đặt lợi ích cá nhân lên trên người khác và coi nỗi đau của người khác là điều phụ hoặc vô nghĩa. Mấu chốt là họ thực hiện 'những hành vi gây hại cho người khác', dù là cố ý hay vô thức. Khuynh hướng này thể hiện qua các niềm tin nhằm hợp thức hóa hành vi của chính mình như: 'cảm giác ưu việt' cho rằng mình giỏi hơn người khác, 'sự ngờ vực' tin rằng thế giới là nơi nguy hiểm, và 'ý thức về thứ bậc' cho rằng mình phải đứng trên người khác trong cuộc cạnh tranh sinh tồn.
Các tác giả xem xét cách đo lường và so sánh D-factor, cũng như mối quan hệ của nó với các đặc điểm khác như giới tính, trình độ học vấn hay trí thông minh. Cuốn sách cũng bàn về việc nó thay đổi như thế nào theo độ tuổi, có yếu tố di truyền hay không và môi trường xã hội ảnh hưởng ra sao. Về căn bản, sách còn khám phá xem việc sống ác liệu có thực sự mang lại lợi ích, và nó có dẫn đến hạnh phúc hay sự thỏa mãn hay không.
Một điểm đặc biệt thú vị là kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt về môi trường xã hội như sự bất ổn và bất bình đẳng có thể làm gia tăng D-factor. Ví dụ, trong môi trường thiếu hụt các nguồn lực thiết yếu như lương thực và nước uống, nơi mà chỉ khi người khác hy sinh thì sự sinh tồn của mình mới được đảm bảo, thì D-factor càng cao càng có lợi cho sự sinh tồn. Nếu tình trạng này kéo dài, hành vi xấu sẽ bị coi là hữu ích hoặc tất yếu, và cái ác sẽ lan tràn khắp xã hội.
Nhìn ngược lại, nếu chúng ta xây dựng được các cơ chế thể chế nhằm giải quyết sự bất ổn và bất bình đẳng xã hội cũng như giảm thiểu tác động của chúng, chúng ta có thể làm giảm D-factor của toàn xã hội. Dù khó thay đổi tính cách và hành vi của từng cá nhân, nhưng việc xây dựng hệ thống và lưới an sinh xã hội tốt là điều hoàn toàn khả thi. Đây có lẽ là giải pháp mạnh mẽ và nhanh chóng nhất để giảm bớt cái ác trong toàn xã hội.
Chúng ta thường thấy những kẻ nói dối, phớt lờ nỗi đau của người khác và bằng mọi cách leo lên cao. Đôi khi ta cũng tự hỏi liệu phải làm như vậy mới thành công được hay sao. Vậy liệu họ có hạnh phúc, có thỏa mãn không?
'Rất may là' theo kết quả nghiên cứu, những người có Dark Factor càng cao thì khả năng hài lòng với cuộc sống tổng thể lại càng thấp. Lợi ích đạt được bằng cách hy sinh người khác về lâu dài không đóng góp vào hạnh phúc cá nhân. Thành công có được thông qua cái ác không trực tiếp dẫn đến hạnh phúc. Vì vậy, hãy thành công một cách tử tế và cùng nhau trở nên hạnh phúc nhé.
À, nếu bạn tò mò về chỉ số Dark Factor của chính mình, bạn có thể tự kiểm tra trên trang web khảo sát của các tác giả. Nếu đã chuẩn bị tinh thần, hãy thử sức xem sao.