[비즈한국] Trong 3 năm qua, quốc phòng là một trong những lĩnh vực thay đổi nhanh chóng nhất trong hệ sinh thái khởi nghiệp. Chỉ vài năm trước, việc các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) châu Âu công khai nhắc đến việc đầu tư vào các startup quốc phòng vẫn còn là điều thận trọng. Tuy nhiên, nối tiếp drone, AI chiến trường, vệ tinh và an ninh mạng, gần đây, các 'startup tên lửa' đang nổi lên như một chủ đề đầu tư mới trên toàn cầu.
Sifted, tờ báo chuyên về startup của châu Âu, đưa tin: "Gần đây, các startup liên quan đến tên lửa đã bắt đầu gọi vốn từ các VC châu Âu". Đặc biệt, một số startup đang đưa ra ý tưởng sản xuất các giải pháp thay thế rẻ hơn tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk của Mỹ. Jack Wang, đối tác tại Project A, một quỹ VC có trụ sở tại Berlin (Đức), cho biết trong 3 tháng qua, ông đã gặp nhiều startup muốn phát triển tên lửa và nhận định: "Mọi người đang tiến xa hơn một bước từ drone".
Đằng sau sự thay đổi này là một khoảng trống an ninh rõ rệt. Tháng 5 năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ rút 5.000 quân Mỹ đồn trú tại Đức. Động thái này được hiểu là việc đưa quy mô quân đội Mỹ tại châu Âu, vốn đã được mở rộng sau khi Nga xâm lược Ukraine, trở về mức gần với thời điểm trước năm 2022. Tổng thống Trump từ lâu đã gây áp lực buộc các quốc gia thành viên NATO, bao gồm Đức, phải chi trả nhiều hơn cho việc phòng thủ quốc gia. Động thái này càng làm gia tăng lo ngại rằng an ninh châu Âu không còn có thể duy trì ổn định nếu tách rời khỏi các quyết định chính trị của Mỹ.
Trong bầu không khí đó, châu Âu bắt đầu đặt ra câu hỏi: "Liệu Mỹ có luôn bảo vệ châu Âu hay không?". Năm 2024, Mỹ và Đức công bố kế hoạch luân chuyển các hệ thống hỏa lực tầm xa tại Đức từ năm 2026. Kế hoạch ban đầu bao gồm tên lửa SM-6, Tomahawk và các loại vũ khí siêu thanh đang trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, cùng với thông báo cắt giảm quân số của Mỹ, sự không chắc chắn về tính bền vững của kế hoạch triển khai tên lửa tầm xa càng lớn hơn. Dù Bộ Quốc phòng Đức khẳng định kế hoạch này "chưa bị hủy bỏ hoàn toàn", nhưng đồng thời họ cũng đang thúc đẩy trở lại việc mua sắm tên lửa Tomahawk và hệ thống phóng mặt đất Typhon từ Mỹ. Điều này cho thấy châu Âu bắt đầu nhận ra rằng việc chỉ chờ đợi các quyết định triển khai từ phía Mỹ là không đủ.
Từ góc độ châu Âu, nỗi lo rằng chiến lược an ninh có thể bị lung lay tùy theo sự thay đổi tình hình chính trị của Mỹ đang ngày càng lớn. Vấn đề là châu Âu khó có thể chỉ dựa vào vũ khí của Mỹ trong ngắn hạn. Châu Âu hiện đang thúc đẩy ELSA (European Long-Range Strike Approach - Phương pháp tiếp cận tấn công tầm xa của châu Âu) nhằm đảm bảo năng lực tấn công tầm xa độc lập. Pháp, Đức, Ý, Ba Lan, Thụy Điển và Anh đã chính thức hóa sự hợp tác phát triển năng lực tấn công tầm xa. Đây không còn đơn thuần là việc mua sắm vũ khí mà đã mở rộng thành vấn đề về chủ quyền quốc phòng của châu Âu.
Tên lửa giá rẻ và khả năng sản xuất hàng loạt
Từ khóa cốt lõi của các startup tên lửa châu Âu không phải là hiệu suất cao. Thay vào đó, những từ quan trọng hơn là 'chi phí thấp' và 'sản xuất hàng loạt'. Chiến tranh Ukraine đã làm thay đổi cấu trúc chi phí của chiến tranh hiện đại. Việc sử dụng các loại tên lửa đánh chặn đắt đỏ để đối phó với drone giá rẻ đã cho thấy sự không bền vững. Vì vậy, thay vì cố gắng tinh vi hóa các loại vũ khí đắt tiền, các startup châu Âu đề xuất các hệ thống có hiệu suất đủ tốt, có thể sản xuất nhanh và với số lượng lớn.
Ví dụ điển hình là startup quốc phòng Frankenburg Technologies của Estonia. Được thành lập vào năm 2024, đây là startup chuyên về phòng thủ chống drone và tên lửa, tuyên bố phát triển các hệ thống phòng thủ tên lửa giá rẻ và có thể sản xuất hàng loạt. Tháng 2 năm 2026, công ty đã huy động thành công 30 triệu Euro (khoảng 51 tỷ Won) trong vòng gọi vốn Series A. Theo Reuters, Frankenburg đang hợp tác với tập đoàn quốc phòng quốc doanh PGZ của Ba Lan để xây dựng cơ sở sản xuất tên lửa phòng thủ chống drone, với mục tiêu sản xuất tối đa 10.000 tên lửa MARK I mỗi năm.
Một ví dụ khác là Hypersonica, startup quốc phòng về vũ khí siêu thanh có trụ sở tại Anh và Đức. Với mục tiêu tạo ra năng lực tấn công siêu thanh độc lập đầu tiên tại châu Âu, công ty đã huy động được 23,3 triệu Euro (khoảng 39,6 tỷ Won) trong vòng gọi vốn Series A vào tháng 2 năm 2026. Các nhà đầu tư tham gia bao gồm quỹ Project A của Đức, cơ quan đổi mới sáng tạo SPRIND của chính phủ Đức và quỹ General Catalyst của Mỹ.
Destinus, startup về quốc phòng và hàng không siêu thanh có trụ sở tại Thụy Sĩ và Pháp, là minh chứng cho sự kết hợp giữa các tập đoàn quốc phòng lớn và startup. Tháng 4 năm 2026, tập đoàn quốc phòng hàng đầu của Đức là Rheinmetall và Destinus đã quyết định thành lập một liên doanh có tên "Rheinmetall Destinus Strike Systems". Liên doanh này nhắm tới việc sản xuất và bán tên lửa hành trình cùng hệ thống pháo tên lửa đạn đạo, với cơ cấu cổ phần 51% thuộc về Rheinmetall và 49% thuộc về Destinus.
Startup tên lửa, liệu có khả thi?
Tên lửa vốn là lĩnh vực truyền thống của các tập đoàn quốc phòng lớn. Các nhà sản xuất tên lửa tiêu biểu của châu Âu như MBDA, tập đoàn quốc phòng khổng lồ Rheinmetall của Đức, tập đoàn quốc phòng và điện tử Thales của Pháp, và tập đoàn hàng không vũ trụ ArianeGroup của Pháp-châu Âu đã thống trị thị trường dựa trên các hợp đồng mua sắm nhà nước và hoạt động nghiên cứu phát triển dài hạn.
Trên thực tế, Thales và ArianeGroup đã thông báo về việc phóng thử thành công tên lửa đạn đạo tầm xa FLP-t 150 tại Pháp vào tháng 5 năm 2026. Điều này được coi là một phần trong xu thế đảm bảo năng lực tấn công tầm xa tại châu Âu.
Mặc dù vậy, lý do các startup xuất hiện chính là tốc độ trên chiến trường. Việc mua sắm quốc phòng truyền thống vốn chậm chạp, yêu cầu của từng quốc gia lại phức tạp và năng lực sản xuất bị hạn chế. Ngược lại, chiến tranh Ukraine đã cho thấy việc cập nhật phần mềm, sử dụng phần cứng giá rẻ và chuyển đổi sản xuất nhanh chóng quan trọng như thế nào trên chiến trường thực tế.
Tờ The Guardian của Anh phân tích rằng châu Âu đang gấp rút sản xuất vũ khí giá rẻ - công nghệ cao, và hình thức chiến tranh lấy drone và trang thiết bị tiêu hao làm trung tâm đang tạo ra cơ hội cho các startup quốc phòng.
Môi trường đầu tư cũng đang thay đổi nhanh chóng. Theo Sifted, các startup quốc phòng châu Âu đã huy động được 2,3 tỷ Euro (khoảng 3,91 nghìn tỷ Won) vào năm 2025, tăng hơn gấp đôi so với năm trước. Liên minh châu Âu (EU) cũng đã thông qua chương trình làm việc trị giá 1,5 tỷ Euro (khoảng 2,55 nghìn tỷ Won) cho EDIP (European Defence Industry Programme - Chương trình Công nghiệp Quốc phòng châu Âu) giai đoạn 2026-2027 nhằm hỗ trợ tăng cường năng lực sản xuất và kỹ thuật quốc phòng.
Đặc biệt, các VC quốc phòng châu Âu gần đây đang quan tâm đến các hệ thống tấn công tầm xa thay vì chỉ là drone đơn thuần. Điều này gắn liền với nhận thức rằng châu Âu cần đảm bảo khả năng răn đe độc lập thay vì chỉ phòng thủ.
Tuy nhiên, liệu startup tên lửa có thực sự phù hợp với đầu tư mạo hiểm hay không lại là một vấn đề khác. Tên lửa phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt hơn nhiều so với drone về quy định, kiểm soát xuất khẩu, chứng nhận và phụ thuộc vào đơn đặt hàng của chính phủ. Khách hàng phần lớn là nhà nước, chu kỳ bán hàng kéo dài và việc triển khai thực chiến đòi hỏi sự phê duyệt về chính trị cũng như kiểm chứng quân sự.
Dù vậy, lý do các VC quan tâm nằm ở tính cấp bách của thị trường. Châu Âu đang cùng lúc chịu ba áp lực: mối đe dọa từ Nga, sự không chắc chắn của cam kết an ninh từ Mỹ và tình trạng thiếu hụt năng lực sản xuất quốc phòng. Trong tình hình này, "hệ thống vũ khí rẻ hơn, nhanh hơn và có thể sản xuất ngay tại châu Âu" được đánh giá không phải là một sản phẩm đơn thuần mà là một tài sản chiến lược.
Đặc biệt, sự ưu ái dành cho các startup tên lửa dựa trên cơ sở: ngân sách quốc phòng của các quốc gia châu Âu đang tăng lên về mặt cấu trúc, tồn tại nhu cầu rõ ràng đối với các hệ thống tấn công tầm xa và phòng thủ chống drone, và các tập đoàn quốc phòng truyền thống khó có thể đáp ứng hết nhu cầu nên khả năng hợp tác hoặc mua lại startup đang tăng lên. Dự báo cho rằng dù khởi đầu có thể nhỏ bé, nhưng những cơ hội hợp tác và sáp nhập với các công ty quốc phòng hiện có sẽ tạo ra một dòng chảy mới cho thị trường.
Cơn sốt quốc phòng châu Âu không phải chuyện người khác
Đối với Hàn Quốc, xu thế này không phải là chuyện xa lạ. Hàn Quốc vốn đã có nền tảng công nghiệp vững mạnh trong các lĩnh vực tên lửa, phòng không, tác chiến điện tử, drone, thông tin liên lạc quân sự, vệ tinh và giám sát trinh sát dựa trên AI. Tuy nhiên, tại thị trường châu Âu, quan hệ đối tác địa phương, cùng phát triển, đáp ứng tiêu chuẩn NATO và quản lý kiểm soát xuất khẩu quan trọng hơn là chỉ xuất khẩu thành phẩm.
Sự trỗi dậy của các startup quốc phòng châu Âu tạo ra hai cơ hội cho các doanh nghiệp Hàn Quốc. Một là hợp tác về công nghệ và linh kiện với các startup châu Âu. Động cơ đẩy, cảm biến, dẫn đường, vật liệu, pin, module truyền tin, tự động hóa sản xuất... là những lĩnh vực mà các startup khó có thể tự mình giải quyết. Hai là tham gia vào các dự án sản xuất và mua sắm chung tại châu Âu. Các chương trình như EDIP, ELSA và các chương trình mua sắm quốc phòng của từng quốc gia có khả năng cao sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp công nghệ tư nhân hơn trong tương lai.
Tuy nhiên, lĩnh vực này khác với việc các startup thông thường vươn ra nước ngoài. Quan trọng hơn năng lực kỹ thuật là sự tin tưởng, tuân thủ quy định và hiểu biết về cấu trúc liên minh an ninh. Doanh nghiệp Hàn Quốc muốn tiếp cận thị trường quốc phòng châu Âu cần đưa ra thông điệp về việc "có thể lấp đầy khoảng trống nào của hệ sinh thái an ninh châu Âu, với đối tác nào và trong hệ thống quy định nào" thay vì chỉ khẳng định "chúng tôi có kỹ thuật tốt".
Hệ sinh thái startup châu Âu giờ đây không còn quay lưng với chiến tranh. Ngôn ngữ đầu tư vốn lấy Climate-tech, Fintech và SaaS làm trung tâm nay đã mở rộng sang các từ khóa như quốc phòng, khả năng phục hồi và chủ quyền công nghệ. Trong đó, các startup tên lửa là lĩnh vực gây tranh cãi nhất, nhưng đồng thời cũng là lĩnh vực phản ánh rõ nét nhất thực trạng của châu Âu.
Nếu drone đã thay đổi cấu trúc chi phí của chiến tranh hiện đại, thì các startup tên lửa đang cố gắng thay đổi cấu trúc công nghiệp an ninh của châu Âu. Những thay đổi đang diễn ra ở châu Âu hiện nay không đơn thuần là cuộc đua phát triển vũ khí mới. Đó là một cuộc thử nghiệm công nghiệp xoay quanh việc giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ và khả năng tự châu Âu sản xuất năng lực răn đe. Và tại tiền tuyến của cuộc thử nghiệm đó, các startup đã bắt đầu xuất hiện.
Tác giả Lee Eun-seo tốt nghiệp chuyên ngành Luật tại Hàn Quốc và nghiên cứu sân khấu tại Berlin. Cô đang dẫn dắt 123 Factory, nơi kết nối hệ sinh thái startup giữa Hàn Quốc và Đức, đặt trụ sở tại Berlin - thành phố nghệ thuật và là trung tâm startup của châu Âu, phát triển cùng với thành phố này.