[비즈한국] Đó là một ngày Thứ Sáu Đen tối. Vào ngày 5 vừa qua, tỷ giá Won/USD trong các giao dịch đêm đã vượt ngưỡng 1.550 Won, có lúc trong phiên chạm mức 1.553,6 Won, ghi nhận mức cao nhất trong vòng 17 năm kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu tháng 3 năm 2009. Cùng ngày, chỉ số KOSPI sụt giảm 5,54% chỉ sau một ngày, rơi xuống mốc 8.160, trong khi các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt bán ròng quy mô lớn. Sau đó, tỷ giá tiếp tục xuyên thủng ngưỡng 1.560 Won, và tại các quầy đổi ngoại tệ ở sân bay, giá mua tiền mặt có lúc đã vượt quá 1.600 Won đổi 1 USD.
Trước đây, mỗi khi đồng Won suy yếu, người ta thường nói "đây là tín hiệu tốt cho các cổ phiếu xuất khẩu". Tuy nhiên, thị trường lần này đã khác. Tỷ giá tăng vọt nhưng giá cổ phiếu lại cùng nhau sụp đổ. Đồng Won mất giá không còn được coi là lớp lá chắn cho thị trường chứng khoán, mà được đọc là tín hiệu cho thấy nhà đầu tư nước ngoài đang rút chân khỏi các tài sản Hàn Quốc.
Thật khó để đổ lỗi cho đợt tăng vọt lần này hoàn toàn do "đồng USD mạnh". Mặc dù đúng là USD đã mạnh lên do chỉ số việc làm của Mỹ khả quan vào ngày hôm đó, nhưng điều đó là chưa đủ để giải thích. Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ đồng Won đã trở nên đặc biệt yếu so với các loại tiền tệ khác. Theo các chuyên gia chứng khoán, kể từ cuối tháng 2, khi xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran bắt đầu, đồng Won là đồng tiền có mức mất giá lớn nhất trong số các đồng tiền chủ chốt. Chỉ số tỷ giá hối đoái thực tế hiệu dụng (REER) phản ánh giá trị thực của đồng Won đã giảm xuống mức 2,3 độ lệch chuẩn thấp hơn mức trung bình dài hạn, thậm chí dẫn đến chẩn đoán rằng nó đang bị "định giá thấp quá mức".
Chìa khóa nằm ở chỗ dù thặng dư tài khoản vãng lai ở mức cao kỷ lục, tỷ giá vẫn không dễ dàng giảm xuống. Không phải vì USD mạnh, mà là vì đồng Won quá yếu. Giá dầu tăng vọt từ Trung Đông, hoạt động bán ròng cổ phiếu quy mô hàng nghìn tỷ Won mỗi ngày của nhà đầu tư nước ngoài, và sự phụ thuộc cao vào nhập khẩu năng lượng đang đồng loạt đè nặng lên đồng Won. Gần đây, nhiều ý kiến chỉ ra rằng không chỉ các đợt bán tháo của người nước ngoài, mà cả các giao dịch ngoài sổ sách như hợp đồng kỳ hạn (NDF) thực hiện ở nước ngoài cũng đang làm chao đảo đồng Won. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc Rhee Chang-yong đã trực tiếp chỉ ra ảnh hưởng này, và chính quyền cũng đã bắt đầu xem xét các phương án tăng tính minh bạch cho các giao dịch này.
Chúng ta vốn dĩ đã đặt cược lớn vào tỷ giá. Những người nhận lương bằng Won, giữ nhà cửa và tiền gửi chủ yếu bằng Won thực chất đã đặt toàn bộ tài sản của mình vào đồng Won mà không hề hay biết. Thế nhưng, khi nghĩ đến du lịch nước ngoài, chi phí du học của con cái, giá xăng dầu và hàng nhập khẩu, hay đầu tư vào cổ phiếu Mỹ, chúng ta thấy rằng dù ngày nào cũng cần đến USD nhưng tài sản của mình lại chỉ bị trói buộc trong đồng Won. Tiền kiếm được là Won, tiền tích lũy cũng là Won, nhưng những khoản chi tiêu trong tương lai lại ngày càng được định giá bằng USD. Sự mất cân bằng này lặng lẽ ăn mòn sức mua mỗi khi tỷ giá tăng mà không cần đụng đến số dư tài khoản ngân hàng. Vì vậy, việc nắm giữ một phần tài sản bằng USD không phải là hành vi đầu cơ tìm kiếm cơ hội đổi đời, mà giống như việc điều chỉnh lại vị thế cuộc sống vốn đã bị nghiêng quá sâu về một bên.
Ngay cả khi không có các khoản chi tiêu lớn ở nước ngoài thì cũng vậy. Mỗi khi đổ xăng tại trạm, mua thực phẩm nhập khẩu tại siêu thị, đổi điện thoại, đăng ký dịch vụ phát trực tuyến nước ngoài hay đi nghỉ hè ở nước ngoài, chúng ta đều trả tiền bằng USD. Khi tỷ giá tăng từ 1.200 Won lên 1.550 Won, chúng ta phải bỏ ra nhiều hơn gần 30% số tiền Won cho cùng một mức tiêu dùng. Bản thân chúng ta không làm gì sai cả, nhưng gánh nặng lại tự nhiên tăng lên.
Vấn đề là niềm tin lâu đời rằng tỷ giá chắc chắn sẽ giảm. Ý nghĩ rằng "trên 1.400 Won là đắt, trên 1.500 Won rồi sẽ sớm quay về bình thường" đã trở nên cố hữu từ kinh nghiệm của hơn 10 năm qua. Thực tế, mỗi lần như vậy, tỷ giá đều quay trở lại. Tuy nhiên, lần này, ngay cả khi các yếu tố tiêu cực ngắn hạn như khủng hoảng Trung Đông hay đợt bán tháo của nhà đầu tư nước ngoài biến mất, vẫn còn những biến số cấu trúc đang đè nặng lên đồng Won. Đó chính là cam kết đầu tư vào Mỹ. Các doanh nghiệp xuất khẩu đã cam kết đầu tư quy mô lớn vào Mỹ không có lý do gì để đổi USD kiếm được sang Won mang về, và khi việc đầu tư đi vào giai đoạn chính thức, họ thậm chí còn phải mua thêm USD. Nhiều phân tích cho rằng điểm chung của các nước Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan - những nơi có nền tảng kinh tế ổn định nhưng tiền tệ lại yếu - chính là "sự phụ thuộc vào xuất khẩu sang Mỹ" và "các thỏa thuận đầu tư quy mô lớn vào Mỹ".
Không thể khẳng định 1.500 Won là trạng thái bình thường mới vĩnh viễn. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào một giả định duy nhất rằng "rồi tỷ giá sẽ sớm quay lại mức 1.300 Won" để bố trí tài sản thì cái giá phải trả khi giả định đó sai lệch là quá lớn. Giống như các doanh nghiệp quản lý USD theo kế hoạch đầu tư, các hộ gia đình cũng cần phân bổ tiền tệ theo kế hoạch cuộc sống như du học, du lịch và giá cả hàng nhập khẩu.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là bảo bạn hãy đổ xô đi mua USD ngay bây giờ. Vì tỷ giá đã ở mức cao nhất trong 17 năm, việc mua gom tất cả ở đỉnh điểm cũng là một dạng đặt cược khác. Các chuyên gia chứng khoán cũng cho rằng đồng Won có thể bị định giá thấp quá mức trong ngắn hạn và có thể xuất hiện một số sự điều chỉnh ngược lại. Vì vậy, vấn đề không phải là "thời điểm" mà là "tỷ trọng". Thay vì đổi toàn bộ số tiền lớn cùng một lúc, việc chia nhỏ ra mua theo định kỳ hàng tháng hoặc chỉ đảm bảo đủ số lượng cần thiết cho các khoản chi tiêu nước ngoài đã định trước là cách tiếp cận thực tế hơn. Có nhiều lựa chọn như tiền gửi tiết kiệm USD, các quỹ ETF nước ngoài không phòng hộ tỷ giá, hay đổi tiền theo từng đợt, nhưng điều quan trọng không phải là sản phẩm cụ thể nào, mà là việc cân đối cấu trúc tiền tệ giữa tài sản và cuộc sống của bản thân.
Cuối cùng, tỷ giá không phải là mục tiêu để dự đoán, mà là vị thế cần quản lý. Không ai có thể chắc chắn tỷ giá tháng sau là 1.400 Won hay 1.600 Won. Tuy nhiên, bạn có thể kiểm tra ngay bây giờ xem tài sản của mình đang nghiêng về đồng tiền nào. Đây không phải là bảo bạn đặt cược vào dự báo. Ý tôi là đừng coi việc gần như không có tài sản bằng USD, hoặc ngược lại, quá tập trung vào cổ phiếu Mỹ là điều đương nhiên. Bí quyết quản lý tài chính trong thời đại tỷ giá cao là phân bổ tiền tệ để cuộc sống của bạn không bị chao đảo bất kể tỷ giá biến động theo hướng nào. Câu hỏi mà ngày Thứ Sáu Đen tối này đặt ra không phải là "Tỷ giá sẽ tăng đến bao nhiêu?" mà là "Tôi đã đặt tất cả vào đồng tiền nào rồi?"