[비즈한국] Thuốc điều trị béo phì đang trở thành tia hy vọng mới trong thị trường viêm gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASH). Các dữ liệu lâm sàng liên tiếp cho thấy loại thuốc này không chỉ giúp giảm cân đáng kể mà còn có khả năng cải thiện đáng kể tình trạng xơ hóa – khi gan dần trở nên cứng. Khi nguyên nhân cốt lõi của bệnh gan được xác định lại là do các rối loạn chuyển hóa như béo phì và tiểu đường, các loại thuốc nhóm GLP-1 có tác dụng điều hòa chuyển hóa toàn thân đang thu hút sự chú ý như một "nhân tố thay đổi cuộc chơi" (game changer) mạnh mẽ trong lĩnh vực bệnh gan.
'Gan nhiễm mỡ' đã trở thành bệnh toàn thân… Ranh giới điều trị giữa khoa gan mật, tiểu đường và thận đang dần biến mất
Nếu như trước đây giới y khoa thường tìm nguyên nhân gây bệnh gan từ virus hoặc rượu bia, thì giờ đây họ đang tập trung vào sự sụp đổ của hệ thống chuyển hóa toàn thân như béo phì, tiểu đường và cao huyết áp.
Với sự thay đổi trong cái nhìn về nguyên nhân gốc rễ của bệnh, khung cảnh khám chữa bệnh tại các bệnh viện cũng đang dần thay đổi.
Giáo sư Song Myung-jun, khoa Tiêu hóa tại Bệnh viện Đại học Công giáo Daejeon St. Mary (Giám đốc truyền thông Hiệp hội Nghiên cứu Gan Hàn Quốc), chia sẻ về sự thay đổi thực tế: “Trước đây khi điều trị bệnh gan do virus, bác sĩ chuyên khoa gan chỉ cần kê đơn thuốc kháng virus là xong. Nhưng hiện nay, khi số lượng bệnh nhân gan nhiễm mỡ tăng mạnh, khoa Tiêu hóa không thể tự mình quản lý bệnh nhân được nữa. Vì bệnh nhân thường mắc kèm các bệnh lý khác và phải đi khám tại khoa Tim mạch, khoa Thận, khoa Nội tiết, nên ranh giới giữa các chuyên khoa đã chồng lấn lên nhau với bệnh nhân là trung tâm”.
Ranh giới giữa các chuyên khoa trở nên mơ hồ đồng nghĩa với việc nhu cầu hội chẩn tổng hợp ngày càng tăng. Tuy nhiên, dù lĩnh vực điều trị đã giao thoa, các hướng dẫn rõ ràng để quản lý tổng hợp bệnh nhân vẫn còn thiếu. Giáo sư Song giải thích: “Nếu khoa Nội tiết tập trung vào chỉ số HbA1c (đường huyết), thì khoa Tiêu hóa lại nhìn nhận bệnh nhân qua việc bình thường hóa chỉ số gan hoặc ngăn ngừa xơ gan. Bệnh nhân giai đoạn đầu không thành vấn đề vì khoa nào cũng có thể quản lý được, nhưng câu hỏi lớn nhất của lâm sàng hiện nay là làm thế nào để chăm sóc những bệnh nhân chuyển biến nặng”. Do đó, tại hội thảo học thuật diễn ra vào tháng 11 tới, Hiệp hội Nghiên cứu Gan Hàn Quốc dự kiến sẽ cập nhật và công bố các nội dung cùng tiêu chuẩn mới nhất liên quan đến hiệu quả điều trị bệnh gan của các loại thuốc chuyển hóa nhóm tiểu đường và béo phì.
‘Wegovy’ làm rung chuyển hội gan mật… Mấu chốt là “ngăn ngừa mất cơ”
Với việc các bệnh chuyển hóa toàn thân như béo phì và tiểu đường được coi là nguyên nhân cốt lõi của MASH, thuốc trị béo phì Wegovy đang thu hút sự chú ý. Tại 'The Liver Week 2026' do Hiệp hội Nghiên cứu Gan Hàn Quốc tổ chức tại khách sạn Conrad Seoul (Yeongdeungpo-gu, Seoul) từ ngày 11 đến 13 vừa qua, Novo Nordisk đã thu hút sự chú ý khi thiết lập gian hàng triển lãm cho Wegovy (thành phần Semaglutide).
Wegovy đã được FDA Hoa Kỳ cấp phép điều trị MASH vào tháng 8 năm ngoái. Vì đây là sự chấp thuận nhanh (accelerated approval) chứ không phải phê duyệt chính thức, các thử nghiệm lâm sàng xác nhận dài hạn (Giai đoạn 3, phần 2) hiện vẫn đang được tiến hành. Theo kết quả phần 1 của thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3 toàn cầu (nghiên cứu ESSENCE) của Novo Nordisk, tại tuần thứ 72, 37% nhóm dùng Wegovy đã cải thiện xơ hóa gan ít nhất 1 giai đoạn mà không làm tình trạng MASH xấu đi. Con số này cao hơn 14,5% so với nhóm dùng giả dược (22,5%). Ngoài ra, tỷ lệ bệnh nhân biến mất hoàn toàn triệu chứng MASH mà không bị xơ hóa gan tiến triển ở nhóm dùng Wegovy là 62,9%, gấp đôi so với nhóm dùng giả dược (34,1%).
Kể từ khi Wegovy xuất hiện, các tập đoàn dược phẩm lớn toàn cầu cũng đang thách thức thị trường thuốc trị MASH dựa trên các loại thuốc nhóm GLP-1. Thuốc tác động kép GLP-1/Glucagon 'Survodutide' mà Boehringer Ingelheim mua lại từ Yuhan Corporation đã chứng minh hiệu quả giúp 83% bệnh nhân cải thiện MASH trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 gần đây. Eli Lilly cũng thu được kết quả trong thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 của 'Zepbound (thành phần Tirzepatide)' rằng có tới 73,3% bệnh nhân đã giải quyết được MASH mà không làm xơ hóa gan tiến triển. Có vẻ như các chế phẩm GLP-1 đang định vị mình là liệu pháp tiêu chuẩn thế hệ mới, không chỉ dừng lại ở giảm béo mà còn bình thường hóa hệ thống chuyển hóa để chữa lành gan.
Tuy nhiên, Giáo sư Song chỉ ra rằng các loại thuốc nhóm GLP-1 vẫn khó có thể coi là lời giải hoàn hảo. Ông nhấn mạnh rủi ro mất cơ bắp đằng sau quá trình giảm cân ngoạn mục của Wegovy. Ông cho biết: “Việc có thể giảm cân đột phá từ 15-30% thông qua thuốc trị béo phì và thiết lập cột mốc chắc chắn về cải thiện xơ hóa gan là đúng. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ trong quá trình này, không chỉ mỡ mà cả cơ bắp cũng bị mất đi một lượng lớn”. Ông nói thêm: “Đối với bệnh nhân gan, mất cơ là một tác dụng phụ chí mạng làm giảm khả năng chuyển hóa toàn thân, và cơ bắp một khi đã mất đi thì rất khó để phục hồi”.
Cuối cùng, phân tích cho thấy thị trường thuốc MASH trong tương lai sẽ do những loại thuốc bảo tồn cơ bắp an toàn dẫn dắt, bên cạnh việc chứng minh hiệu quả cải thiện xơ hóa gan như Wegovy đã làm.
Cuộc phản công của K-Bio: Dong-A ST, D&D Pharmatech, Olix
Trong khi các tập đoàn dược phẩm lớn toàn cầu đang dẫn đầu thị trường với GLP-1, các công ty dược phẩm và công nghệ sinh học trong nước cũng đang dồn toàn lực vào việc phát triển thuốc điều trị MASH.
Dong-A ST đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 toàn cầu cho ứng viên thuốc MASH mới 'Vanoglifer (DA-1241)' thông qua công ty con Metabia. Tại Hội nghị Hiệp hội Tiểu đường Hoa Kỳ (ADA 2026) diễn ra từ ngày 5 đến 8 vừa qua, hãng đã thu hút sự chú ý khi công bố dữ liệu tiền lâm sàng về việc dùng kết hợp với 'Rezdiffra' trên mô hình chuột MASH. Rezdiffra là thuốc trị MASH đầu tiên được FDA Hoa Kỳ phê duyệt. Nhóm dùng kết hợp 'Rezdiffra và DA-1241' giảm 23,6% trọng lượng cơ thể so với nhóm đối chứng, đồng thời lượng mỡ cơ thể và mỡ nội tạng cũng giảm lần lượt 43,5% và 42,1%. Ngoài ra, ALT (alanine aminotransferase) - chỉ số tổn thương gan - cũng giảm 83,5%, đồng thời xác nhận hiệu quả cải thiện các dấu ấn sinh học liên quan đến tích tụ mỡ, viêm và xơ hóa gan.
D&D Pharmatech cũng đã công bố kết quả hàng đầu (topline) của thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 toàn cầu cho 'DD01', một loại thuốc tác động kép dựa trên peptide hoạt động đồng thời trên thụ thể GLP-1 và Glucagon. Trong đánh giá sinh thiết mô tuần thứ 48, loại thuốc này đã xác nhận ý nghĩa thống kê ở tất cả các chỉ số đánh giá chính như: cải thiện xơ hóa mà không làm MASH xấu đi, giải quyết MASH mà không làm xơ hóa tiến triển, và giải quyết MASH kèm cải thiện xơ hóa, từ đó nâng cao kỳ vọng vào một loại thuốc MASH thế hệ mới. Ngoài ra, Olix, công ty sở hữu nền tảng công nghệ can thiệp RNA (RNAi), cũng đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 toàn cầu cho 'OLX702A' tại Úc.
Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng các doanh nghiệp K-Bio cần có chiến lược sàng lọc bệnh nhân tinh vi để thành công trên thị trường toàn cầu. Giáo sư Song khuyến cáo: “Mặc dù có khá nhiều bệnh nhân nặng chuyển từ gan nhiễm mỡ sang xơ gan, nhưng họ thường không được phát hiện tốt trên lâm sàng, và các loại thuốc cũ đã thất bại nhiều lần ở giai đoạn này. Trong bối cảnh các thiết bị chẩn đoán không xâm lấn còn thiếu ở các cơ sở y tế tuyến đầu, việc các công ty phát triển thuốc sàng lọc chính xác bao nhiêu bệnh nhân mục tiêu thực sự có thể hưởng lợi lâm sàng trong số đông bệnh nhân sẽ là chìa khóa quyết định sự thành công của thuốc”.