[비즈한국] Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP) đã chính thức chọn huyện Yeongdeok, tỉnh Gyeongsangbuk-do làm địa điểm xây dựng 2 nhà máy điện hạt nhân cỡ lớn mới theo Kế hoạch cung cầu điện lần thứ 11, đồng thời chọn quận Gijang, Busan làm địa điểm xây dựng lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) đầu tiên của Hàn Quốc. Đây là lần đầu tiên sau 15 năm kể từ năm 2011, địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân cỡ lớn mới được công bố. Trong khi kỳ vọng về sự phục hồi kinh tế địa phương nhờ đầu tư vốn quy mô lớn và tạo việc làm đang dâng cao, thì sự phản đối từ xã hội dân sự và một số cư dân lo ngại về các vấn đề môi trường và an toàn cũng đang gia tăng mạnh mẽ, dự báo quá trình triển khai dự án sẽ gặp không ít khó khăn.
Theo công bố của Ủy ban đánh giá lựa chọn địa điểm xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới của KHNP vào ngày 16 tháng 6, huyện Yeongdeok, tỉnh Gyeongsangbuk-do đã vượt qua quận Ulju, thành phố Ulsan (82,63 điểm) để được chọn làm địa điểm cuối cùng với số điểm 91,01 trong đánh giá tổng hợp. Đối với địa điểm xây dựng lò phản ứng trình diễn SMR, quận Gijang, Busan đã vượt qua thành phố Gyeongju, tỉnh Gyeongsangbuk-do (84,56 điểm) với số điểm 87,11.
Tỷ lệ ủng hộ 86,18% của người dân Yeongdeok đóng vai trò quyết định
Hạng mục “Sự chấp thuận của người dân”, được phân bổ tổng cộng 25 điểm, đóng vai trò quyết định nhất trong đánh giá địa điểm lần này. Huyện Yeongdeok đã vượt qua các khu vực cạnh tranh về khát vọng thu hút dự án của cộng đồng địa phương khi ghi nhận tỷ lệ ủng hộ lên tới 86,18% trong cuộc thăm dò dư luận nội bộ được thực hiện với người dân vào đầu năm nay.
Diện tích khu đất do Yeongdeok đề xuất là 3,24 triệu m², gấp hơn 3 lần diện tích cần thiết mà chính phủ yêu cầu ban đầu (1,041 triệu m²), yếu tố này cũng được đánh giá tích cực nhờ có khả năng “mở rộng” để xây dựng thêm 2 nhà máy điện hạt nhân trong tương lai. Chính phủ có kế hoạch triển khai dự án với mục tiêu hoàn thành nhà máy điện hạt nhân cỡ lớn vào năm 2037 và 2038, và SMR vào năm 2035, thông qua các thủ tục cấp phép tiếp theo như đánh giá tác động môi trường.
Cộng đồng địa phương nơi được xác định xây dựng nhà máy điện hạt nhân mới đang bày tỏ sự hoan nghênh, kỳ vọng vào hiệu quả kinh tế to lớn. Đối với huyện Yeongdeok, họ kỳ vọng rằng trong thời gian xây dựng, việc thu hút nhân lực sẽ làm sống dậy các khu thương mại địa phương đang bị đình trệ, đồng thời các khoản hỗ trợ pháp lý từ việc vận hành nhà máy điện hạt nhân sẽ trở thành động lực tăng trưởng để vượt qua nguy cơ địa phương bị xóa sổ. Ông Jo Ju-hong, người đắc cử chức Quận trưởng Yeongdeok, đã thể hiện quyết tâm tập trung mọi nguồn lực hành chính để thúc đẩy dự án thuận lợi, giúp giải quyết vấn đề sinh kế của người dân và tạo việc làm cho thanh niên.
Quận Gijang, Busan, nơi đón nhận lò phản ứng trình diễn SMR đầu tiên của quốc gia, cũng đang trong không khí đầy phấn khởi. Họ thậm chí còn đưa ra bản kế hoạch kết nối công nghiệp, tận dụng việc thu hút SMR làm tiền đề để lôi kéo các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) cần lượng điện năng khổng lồ về địa phương. Ông Woo Seong-bin, người đắc cử chức Quận trưởng Gijang, cho biết ông có thể kết nối cam kết tranh cử chính là thu hút trung tâm dữ liệu AI với dự án SMR lần này, đồng thời tuyên bố sẽ tích cực thuyết phục và bao dung cả những cư dân còn phản đối hoặc lo ngại về việc thu hút nhà máy điện hạt nhân.
Cần song hành thảo luận và cân nhắc kỹ lưỡng thay vì chỉ thăm dò dư luận đơn thuần
Trái ngược với viễn cảnh tươi sáng này, cũng có những tiếng nói lo ngại mạnh mẽ. Đặc biệt, vì Yeongdeok từng có trải nghiệm thất bại trong việc thu hút nhà máy điện hạt nhân do sự phản đối gay gắt của cư dân trong quá khứ, xã hội dân sự chỉ trích rằng quyết định lần này thiếu tính chính đáng về mặt quy trình. Khu vực Cheonji tại Yeongdeok từng được chỉ định làm khu vực dự kiến xây dựng nhà máy điện hạt nhân vào năm 2012, nhưng trong cuộc trưng cầu dân ý năm 2015, kết quả phản đối áp đảo lên tới 92% do dư chấn từ thảm họa hạt nhân Fukushima. Cuối cùng, chỉ định này đã bị hủy bỏ vào năm 2021 theo chính sách loại bỏ điện hạt nhân của chính quyền cựu Tổng thống Moon Jae-in.
Ông Park Soo-hong, Trưởng phòng tình huống của Tổ chức hành động khẩn cấp quốc gia ngăn chặn nhà máy điện hạt nhân mới, cho biết: “Yeongdeok là khu vực đã từng xác nhận sự phản đối áp đảo trong cuộc trưng cầu dân ý của người dân 11 năm trước. Vì là khu vực từng bị đổ vỡ một lần do sự phản đối, nên cần phải có quy trình xác nhận dân chủ thận trọng, bao gồm thảo luận và cân nhắc nghiêm túc chứ không chỉ là thăm dò dư luận đơn thuần”.
Sự bất an về địa điểm SMR tại quận Gijang cũng không hề nhỏ. Do SMR là công nghệ chưa có trường hợp nào được thương mại hóa trên toàn thế giới, nhiều ý kiến cho rằng ý tưởng thí nghiệm SMR chưa được kiểm chứng độ an toàn tại khu vực gần thành phố lớn với 3,4 triệu dân cư trú là một sự mạo hiểm. Ông Kim Jong-hak, Chủ tịch Ủy ban đối phó thiệt hại ngư nghiệp quận Gijang, bày tỏ lo ngại: “Dù đã đổi tên thành SMR nhưng thực chất chỉ là thu nhỏ quy mô, đối với người dân thì đó vẫn là việc thêm các tổ máy mới vào nhà máy điện hạt nhân Kori. Hiện tại, việc ứng phó với thiệt hại do nước thải nhiệt từ nhà máy điện hạt nhân Kori cũ gây ra vẫn chưa được thực hiện thỏa đáng”.
Mâu thuẫn mang tính cấu trúc về sự “bất bình đẳng điện năng” dưới góc nhìn vĩ mô cũng đã được đặt lên bàn cân. Các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) và cụm bán dẫn - những nguyên nhân chính gây ra nhu cầu điện năng tăng vọt trong tương lai - đều tập trung tại các khu vực như Yongin thuộc vùng thủ đô. Tuy nhiên, các nhà máy điện để đáp ứng nhu cầu này lại tiếp tục tập trung ở các khu vực ven biển vùng Yeongnam. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí xây dựng lưới điện truyền tải quy mô lớn đường dài để đưa điện về thủ đô và những xung đột xã hội kéo theo sẽ bị trút hết lên đầu cư dân địa phương. Ông Lee Heon-seok, Ủy viên chính sách của Action for Energy Justice, chỉ trích: “Dù có khu công nghiệp Ulsan và nhà máy thép Pohang, nhưng khi gộp chung các khu vực Busan, Ulsan và Gyeongsang, tỷ lệ tự cung tự cấp điện đã gần 200%. Có lo ngại rằng sự bất bình đẳng về điện năng sẽ càng trầm trọng hơn”.
Ngoài ra, vấn đề an toàn do mật độ nhà máy điện hạt nhân dày đặc ở bờ biển phía Đông cũng được chỉ ra, vì nguy cơ xảy ra sự cố dây chuyền đang ngày càng lớn. Ủy viên Lee Heon-seok cho biết: “Nếu tập trung nhiều nhà máy điện tại một khu vực nhất định, nó sẽ tạo ra cấu trúc dễ bị tổn thương, nơi toàn bộ mạng lưới điện quốc gia có thể bị tê liệt khi xảy ra thảm họa khí hậu hoặc sự cố lớn như các trường hợp bão trong quá khứ”.