[비즈한국] Anh ấy đang lặng lẽ xây nên những bức tường sách dày cộp. Đó là câu chuyện về họa sĩ Park Kun-woong. Người nghệ sĩ đã “nở hoa” từ năm 2004 này, sau khoảng hai mươi năm, đã vẽ nên “Thiên đường”. Đó là một thiên đường được hình thành từ những đóa hoa vốn là lịch sử của tầng lớp nhân dân bị đẩy vào bóng tối. Anh đã đặt những cuốn sách dày như những viên gạch để xây dựng nên tòa tháp tại mỗi góc khuất của lịch sử hiện đại Hàn Quốc: phong trào độc lập, Liên đoàn Bodo, quân du kích, vụ thảm sát Nogun-ri, sự kiện 4.3 Jeju, Đảng Cách mạng Nhân dân, các vụ dàn dựng tra tấn, thảm họa Sewol... Nơi nào tâm hồn anh hướng đến, nơi đó hoa nở.
“Tôi bận lắm. Tôi đang thực hiện hai tác phẩm cùng một lúc.”
Lời hồi đáp khi tôi ngỏ ý muốn gặp vào tháng Năm nghe đầy hơi thở gấp gáp. Tôi có thể hình dung ra hình ảnh anh đang ngồi vẽ từng khung hình trên những tờ giấy khổ A3 và cần mẫn lấp đầy chúng. Nhận tấm “giấy hẹn” sẽ gặp nhau sau khi xong kỳ hạn (deadline), tôi thấy đây đúng là nhân vật lý tưởng cho chuyên mục này. Cứ thế chờ đợi suốt một tháng, đến giữa tháng 6, tôi đã gặp họa sĩ tại một quán mì cắt (kalguksu) ở Bucheon.
Món mì cắt ngao ăn cả vào ngày cưới
Kể từ khoảng năm 2004, khi chuyển xưởng vẽ từ gần Hongdae về Bucheon, anh đã bắt đầu tìm đến quán mì cắt này, vậy là đã thành khách quen suốt hai mươi năm. Một người vốn không mấy mặn mà với món mì cắt như anh, sau khi mê mẩn hương vị của quán, đã tìm đến ít nhất vài lần mỗi tháng. Cả hai vợ chồng anh đều thích quán này từ thời còn yêu nhau, đến mức ngay cả trong ngày cưới, sau khi xong buổi lễ, họ vẫn để nguyên khuôn mặt chưa tẩy trang mà ghé thẳng đến đây để ăn mì.
Trước khi mì ra, quán sẽ phục vụ một bát cơm lúa mạch nhỏ, trộn cùng kim chi lá cải non, tương ớt và một vòng dầu mè thơm phức. Khi hương thơm béo ngậy vẫn còn vương vấn, món súp bột nặn (sujebi) nấu với tía tô đậm đà được mang ra. Họa sĩ cầm muôi, cười hiền hậu rồi múc từng bát cho mọi người. Anh bảo, khi đi ăn đông người, chia nhau từng muôi như thế này mới là cái thú. Độ đậm đà, béo ngậy của hạt tía tô thật ấn tượng.
Món mì cắt nấu với ngao đầy ắp, đúng như lời họa sĩ nói, có hương vị thanh khiết và tinh tế. Ngày trước, ngao nhiều đến nỗi chồng cao như núi, tách vỏ đến mức tay muốn chuột rút, nhưng nay dù lượng ngao có vơi đi đôi chút thì chất lượng vẫn đứng đầu. Nước dùng đậm đà, không chút xao động làm ấm cả lòng người. Người họa sĩ dành hơn hai mươi năm để tháo gỡ những nút thắt lịch sử quả thực xứng đáng là khách quen lâu năm ở đây. Cả họa sĩ và quán ăn, trong suốt hơn hai mươi năm qua, đều không bị cuốn theo thời cuộc mà vẫn giữ vững vị trí của riêng mình, có lẽ vì thế mà họ có nhiều nét tương đồng.
Từ hội họa đến truyện tranh
Họa sĩ Park Kun-woong tốt nghiệp chuyên ngành Hội họa tại Đại học Hongik. Anh từng mang trong mình cái nhìn của xã hội bấy giờ, khi coi thường truyện tranh hay minh họa và đề cao mỹ thuật thuần túy. Nhưng sự kiện sinh viên Kang Kyung-dae xảy ra khi anh là sinh viên năm nhất đã khiến anh bị sốc nặng. Kang Kyung-dae cũng bằng tuổi anh. Những câu chuyện muốn kể bắt đầu nảy mầm từ bên trong. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự, trong lúc tìm kiếm phương thức biểu đạt phù hợp với bản thân, anh đã tìm đến tác phẩm “Maus” của Art Spiegelman. Tác phẩm mà tác giả vẽ để thấu hiểu người cha sống sót sau thảm họa Holocaust thời Thế chiến II đã khắc họa chân thực sự tàn khốc của chiến tranh đã phá hủy con người như thế nào. Sau khi xem kiệt tác vượt ra khỏi câu chuyện về nạn nhân Do Thái để nói về chính bản chất con người này, anh bắt đầu vẽ truyện tranh. Đó chính là tác phẩm đầu tay “Hoa”.
Thời điểm đó, khi còn đang bỡ ngỡ về hình thức biểu đạt, cuốn “Understanding Comics” của Scott McCloud đã giúp ích cho anh rất nhiều. Với giải thích rằng truyện tranh chính là sự liên tục giữa các khung hình, anh nhận ra rằng sự liên tục của hội họa mà anh vốn quen thuộc cũng có thể trở thành truyện tranh. Vì vậy, anh đã tạo nên truyện tranh bằng cách nối tiếp những bức tranh không lời (đối thoại). Đó chính là tập đầu tiên của “Hoa”, mang đậm phong cách tranh khắc gỗ của mỹ thuật nhân dân những năm 1980. Anh đã không quên sự giác ngộ của những ngày ấy. Sau này, anh còn đăng nhiều kỳ truyện tranh trên blog “Giữa các khung hình” của báo Kyunghyang Shinmun.
Từ chứng nhân lịch sử đến chứng minh bằng truyện tranh
“Hoa” là tác phẩm nhìn lại thời kỳ từ thời thuộc địa Nhật Bản đến trước và sau Chiến tranh Triều Tiên thông qua cuộc đời của nhân vật chính Jang-cho. Đúng như lời phê bình của thầy Shin Young-bok: “Tác phẩm đã khai quật được sự thật bị chôn vùi trong bóng tối sâu thẳm của sự che đậy và lãng quên”, họa sĩ Park Kun-woong đã làm chứng cho lịch sử bị quyền lực che giấu và thế gian lãng quên.
Không chỉ riêng “Hoa”. Từ “Câu chuyện Nogun-ri” ghi lại vụ thảm sát thời Chiến tranh Triều Tiên, “Câu chuyện Hong-i” về sự kiện 4.3 Jeju, “Cuộc đời một nhà cách mạng 1920-2010” về cuộc đời của tù nhân chính trị không chuyển hướng Heo Young-chul, “Thời đại của loài thú” ghi lại những đòn tra tấn mà cựu nghị sĩ dân chủ Kim Geun-tae phải chịu tại Namyeong-dong, “Mùa xuân năm ấy” kể về tám tử tù của vụ án Đảng Cách mạng Nhân dân, cho đến các tác phẩm về nhà hoạt động độc lập như “Câu chuyện Jesse”, “Bài ca Diên An”, “Arirang”... Họa sĩ đã luôn đối mặt trực diện với sự lãng quên bất công, như thể anh chưa từng quên đi mùa xuân năm hai mươi tuổi của mình. Làm chứng dường như là sứ mệnh của anh.
Thế nhưng, anh đã thay đổi. Thay vì chỉ chứng thực sự kiện lịch sử như vốn có, anh chuyển sang cách thức tái cấu trúc lịch sử dưới góc nhìn truyện tranh để chứng minh hàm ý của sự thật. “Người dân Hwang-geum-dong” giải quyết câu chuyện thảm sát dân thường qua lăng kính giả tưởng, và “Thiên đường” - tác phẩm đề cập đến những bản chất con người như ký ức, sự lãng quên, tính thời gian, tình yêu của cha mẹ trong bối cảnh vũ trụ, đồng thời ẩn ý về thảm họa Sewol - chính là minh chứng cho sự thay đổi đó.
Khi giải thích về hướng đi của mình, họa sĩ lấy ví dụ về bộ phim “The Zone of Interest”. Tác phẩm mô tả sự bình yên giả tạo của Rudolf Höss, chỉ huy trại tập trung Auschwitz, đã khắc họa gia đình quân đội Đức sống hạnh phúc rực rỡ bên kia bức tường trại tập trung. Thông qua sự đối lập này, bộ phim khiến người xem cảm nhận được bản chất của bạo lực mà không cần phải trực tiếp phô bày bạo lực đó.
Trong một cuộc phỏng vấn từ lâu, họa sĩ từng nói: “Truyện tranh có sức mạnh làm cho những điều vô hình trở nên hữu hình”, nhưng giờ đây, anh lại nói về truyện tranh theo cách “khiến người ta nhìn thấy rõ hơn bằng cách làm cho nó trở nên vô hình”. Tôi cảm nhận được chiều sâu trong nhận thức của người họa sĩ, một bước tiến từ chứng nhân lịch sử sang chứng minh bằng truyện tranh.
Đôi bàn tay của người lao động
“Tôi vẫn cảm thấy bất an nếu tay mình không dính mực.”
Nhìn đôi bàn tay anh cầm đũa, tôi thấy mực đen đã thấm sâu vào da thịt. Khi nhắc đến đôi bàn tay, họa sĩ ngượng ngùng nói thêm rằng anh cảm thấy bất an nếu vài ngày không làm việc, vết mực trên tay bị nhạt đi. Nghe vậy, tôi nhớ đến câu nói mà Bộ trưởng Giáo dục Pháp đã nói khi nắm lấy tay nhà côn trùng học Fabre: “Bàn tay của người lao động không bao giờ bẩn. Đây chắc chắn là đôi bàn tay làm việc”. Sự kiên trì của anh, người dường như đã xuất bản mỗi năm một cuốn sách suốt hai mươi năm qua, đã in dấu đen trên đôi bàn tay ấy. Đôi bàn tay nhuốm màu đen ấy đang tỏa sáng rực rỡ.
Trong quá trình ra mắt hơn 20 cuốn sách, anh cho biết chỉ riêng số tranh gốc vẽ trên khổ giấy Sajeolji (394×545mm) và A3 (420×594mm) đã lên tới 30.000~40.000 tờ. Anh dự định sau khi tổ chức một triển lãm tranh gốc quy mô lớn để tổng kết các tác phẩm đến nay, anh sẽ quay lại với hội họa. Tôi vừa mong chờ triển lãm của anh, nhưng mặt khác, cũng thầm hy vọng anh sẽ tiếp tục giữ vững vị trí của mình.
Trước lời than phiền rằng thể lực không còn được như xưa, tôi đáp lại bằng câu chuyện về những thầy Jo Gwan-je, Lee Doo-ho vẫn cầm bút dù đã ngoài tám mươi. Một người đã đặt ra quy tắc chỉ làm việc trong giờ hành chính và không thức đêm để đảm bảo tính liên tục của sáng tạo như anh, sẽ khó có thể từ bỏ truyện tranh. Tôi mong chờ khung hình tiếp theo từ một họa sĩ vẫn còn rất nhiều câu chuyện muốn kể.
Họa sĩ Park Kun-woong sinh năm 1972 tại Seoul. Anh tốt nghiệp chuyên ngành Hội họa phương Tây tại Đại học Mỹ thuật Hongik. Chịu ảnh hưởng của mỹ thuật nhân dân, anh thể hiện phong cách vẽ độc đáo với chất liệu tranh khắc gỗ, kiên trì theo đuổi hình thức tiểu thuyết đồ họa (graphic novel) dựa trên nền tảng vật chất của sách và là một phương tiện thị giác mạnh mẽ mang tính văn học. Dù có người gọi Park Kun-woong là “họa sĩ truyện tranh mang tính tác giả”, nhưng anh vẫn liên tục kể về những chủ đề mang tính thời đại đến với công chúng.
Anh đã nhận Giải thưởng Truyện tranh hôm nay năm 2011 cho “Câu chuyện Nogun-ri”, Giải thưởng lớn tại Giải thưởng Truyện tranh Bucheon lần thứ 11 năm 2014 cho “Thời đại của loài thú”, và Giải đặc biệt tại Giải thưởng Sách tranh Hàn Quốc 2024 cùng giải Táo vàng tại Biennale Minh họa Bratislava lần thứ 30 năm 2025 cho “Thời gian 1994-2014”.
Vào thời điểm các cựu Tổng thống Roh Moo-hyun và Kim Dae-jung qua đời, họa sĩ Park Kun-woong đã cùng đồng nghiệp thực hiện các bức tranh treo tường lớn tại quảng trường, thể hiện hành động mà nghệ thuật truyện tranh có thể làm trong lòng nhân dân. Gần đây, anh vẫn tận dụng thời gian bận rộn để đăng các bức biếm họa lên Instagram nhằm giải quyết các vấn đề xã hội hiện tại.
Anh từng đồng tổ chức triển lãm kỷ niệm 100 năm truyện tranh Hàn Quốc năm 2009 với chủ đề “Truyện tranh (漫畫), Vạn thoại (萬話) - Câu chuyện không hồi kết” cùng họa sĩ Kim Han-jo, tác giả của “Dậy đi Kang Gwi-chan” và “Cậu bé bí ẩn Seo-dong”.
Tác giả Seo Chan-hwi là một nhà phê bình truyện tranh, người đã nghiên cứu và tổng hợp các luồng và mối liên kết của truyện tranh cùng văn hóa xung quanh trong bối cảnh lịch sử. Từ năm 1998, anh điều hành cộng đồng thông tin truyện tranh “Manhwain” và viết bài cho nhiều phương tiện truyền thông như báo Hankyoreh, Ilyo Shinmun, Incheon Ilbo, Kookbang Ilbo. Tác giả Song Ha-won là đại diện của UR Art, trung tâm phát triển văn hóa công cộng, và đang điều hành hiệu sách chuyên về truyện tranh thay thế “Homtong”. Cô là nhà hoạch định văn hóa, nhà nghiên cứu truyện tranh, đồng thời đảm nhận vai trò giáo sư thỉnh giảng tại Khoa Báo chí và Phát thanh Truyền hình Đại học Sungkonghoe, thành viên hội đồng quản trị Quỹ Văn hóa Geumcheon. Trong chuyên mục “Món ăn tâm hồn của họa sĩ truyện tranh”, hai người muốn cùng nhìn vào cuộc đời và thế giới tác phẩm của các họa sĩ truyện tranh tiêu biểu Hàn Quốc thông qua những món ăn mà họ yêu thích.