[비즈한국] Trong buổi họp báo ngày 22, Chủ tịch Cơ quan Giám sát Tài chính Lee Chan-jin đã bày tỏ sự hối tiếc về các quỹ ETF đòn bẩy 2x đối với Samsung Electronics005930 và SK Hynix000660, cho rằng ông "đáng lẽ phải ngăn chặn chúng bằng mọi giá, kể cả khi phải nằm chặn đường". Ông cho biết hiệu quả của các sản phẩm này rất nhỏ nhưng tác dụng phụ lại trở nên quá lớn. Điều đáng nói là chính những nhà đầu tư cá nhân lại là nhóm mua bán các sản phẩm này nhiều nhất trên thị trường hiện nay. 92% nhà đầu tư vào các quỹ ETF đòn bẩy đơn cổ phiếu là cá nhân.
Các sản phẩm này được đưa vào sử dụng từ ngày 27 tháng trước với danh nghĩa chuyển hướng nhu cầu đầu tư đang đổ ra các quỹ niêm yết ở nước ngoài quay trở về thị trường trong nước, đồng thời giảm bớt động lực thoái vốn. Tuy nhiên, kết quả lại hoàn toàn trái ngược. Chỉ sau một tháng, giá trị vốn hóa thị trường đã tăng vọt lên khoảng 12 nghìn tỷ won, gấp khoảng 3 lần, và chiếm hơn 1/3 tổng giá trị giao dịch ETF trong nước.
Trong thời gian đó, thị trường đã dao động dữ dội ở cả hai chiều. Kể từ khi niêm yết, có 7 phiên giao dịch mà chỉ số KOSPI biến động hơn 5%, cơ chế Sidecar được kích hoạt 11 lần và Circuit Breaker được kích hoạt 3 lần. Vào ngày 23 vừa qua, chỉ số KOSPI giảm 9,99%, ghi nhận mức giảm lớn nhất trong lịch sử, và các sản phẩm đòn bẩy này cũng giảm trung bình khoảng 25%. "Lá chắn" dùng để giữ chân dòng vốn chảy ra nước ngoài nay đã trở thành một biến số làm chao đảo thị trường chứng khoán trong nước.
Điều đầu tiên mà nhà đầu tư cá nhân cần hiểu rõ là ý nghĩa chính xác của từ "2 lần". Sản phẩm này bám sát gấp 2 lần tỷ suất lợi nhuận "trong ngày" của tài sản cơ sở, chứ không phải gấp 2 lần tỷ suất lợi nhuận theo "kỳ hạn".
Ví dụ, hãy tưởng tượng giá cổ phiếu Samsung Electronics tăng 10% trong một ngày rồi giảm 10% vào ngày hôm sau. Tài sản cơ sở từ 100 tăng lên 110 rồi xuống 99. Đó là khoản lỗ 1%. Nhưng với đòn bẩy 2x, giá sẽ tăng từ 100 lên 120 rồi giảm xuống 96. Đó là khoản lỗ 4%. Tài sản cơ sở giảm 1% nhưng đòn bẩy lại giảm 4%, tức là gấp 4 lần chứ không phải gấp đôi. Hiện tượng lỗ chồng lỗ khi các biến động tăng giảm lặp lại liên tục được gọi là "hiệu ứng lãi kép âm".
Biến động càng lớn thì khoản lỗ này tích tụ càng nhanh, và hiện tại, sự biến động của thị trường chứng khoán Hàn Quốc đang ở mức cao nhất mọi thời đại. Chỉ số biến động KOSPI 200, được gọi là chỉ số sợ hãi, gần đây đã liên tục phá đỉnh lịch sử.
Việc sản phẩm này có phải là thủ phạm chính làm tăng biến động toàn thị trường hay không vẫn đang là chủ đề tranh luận. Các công ty quản lý quỹ phải mua thêm khi tài sản cơ sở tăng và bán đi khi tài sản giảm để duy trì tỷ lệ mục tiêu; người ta lo ngại rằng hoạt động giao dịch máy móc này làm trầm trọng thêm đà tăng trong thị trường giá lên và đà giảm trong thị trường giá xuống. Nomura Securities phân tích rằng các sản phẩm này tạo ra khoảng 9 tỷ USD giao dịch điều chỉnh mỗi khi thị trường biến động 1%, và Bloomberg mô tả đây là tình trạng "đuôi vẫy chó".
Ngược lại, Korea Investment & Securities cho rằng sau khi niêm yết, biên độ tăng của độ lệch lý thuyết hợp đồng tương lai chỉ dừng lại ở mức 0,3% điểm nên bằng chứng về sự bóp méo giá là hạn chế, và giới quản lý quỹ phản bác rằng các nhà đầu tư đòn bẩy có xu hướng mua khi giá giảm và chốt lời khi giá tăng, nên thực chất cũng có hiệu ứng phòng vệ. Dù chưa có kết luận cuối cùng về việc đây có phải thủ phạm gây chao đảo thị trường hay không, nhưng có một điều rõ ràng: càng nhiều dòng vốn đầu cơ đổ vào các cổ phiếu top 1 và top 2 về vốn hóa, thì ngay cả khi bạn không đụng đến sản phẩm đó, sự trồi sụt của cổ phiếu Samsung Electronics mà bạn đang sở hữu cũng sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.
Vậy liệu các cá nhân đang "cưỡi" trên con sóng sản phẩm này có đang kiếm được tiền không? Theo dữ liệu từ một công ty quản lý quỹ, tính đến cuối tháng 6, khoảng 60% nhà đầu tư có lãi, nhiều hơn số người bị lỗ. Tuy nhiên, không nên lấy con số này làm cơ sở để an tâm. Bởi lẽ, những người đã bán và rời đi không được tính vào, và lợi nhuận cho đến nay là kết quả của một thị trường có xu hướng chung là tăng giá đối với hai cổ phiếu này.
Hiệu ứng lãi kép âm không bộc lộ rõ rệt trong thị trường có xu hướng đi lên một chiều, mà sẽ thực sự gây lỗ trong thị trường biến động với sự trồi sụt lặp đi lặp lại. Sự sụt giảm ngày 23 vừa qua gần như là dấu hiệu báo trước cho điều đó. Việc đang có lãi hiện tại không có nghĩa là sản phẩm này an toàn.
Trong bối cảnh biến động dữ dội, bên thực sự kiếm được lợi nhuận là một nhóm khác. Tỷ lệ vòng quay giao dịch trung bình hàng ngày của các sản phẩm này vượt xa 100%. Điều này có nghĩa là chúng được mua đi bán lại vài lần trong ngày, và vòng quay càng nhanh thì phí giao dịch tích lũy cho công ty chứng khoán càng lớn. Đó là lý do Chủ tịch Lee Chan-jin ví von rằng "giống như kiểu những người thu tiền phế trong sòng bạc là những kẻ kiếm được tiền".
Nhà đầu tư dành cả ngày dán mắt vào bảng giá để lướt sóng, nhưng thực tế thu lợi không bao nhiêu mà lại dễ gánh chịu cú sốc từ biến động. Mặc dù các nhà chức trách đang muộn màng xem xét hạn chế giao dịch ký quỹ (margin) và thắt chặt điều kiện tham gia của nhà đầu tư, nhưng nhiều ý kiến cho rằng như vậy vẫn là chưa đủ để hạ nhiệt cơn sốt này.
Cuối cùng, nhà đầu tư cá nhân cần ghi nhớ rằng các sản phẩm đòn bẩy hàng ngày (daily leverage) không phải là sản phẩm để nắm giữ lâu dài. Đặc biệt trong thị trường đầy biến động, do hiệu ứng lãi kép âm, tỷ suất lợi nhuận tích lũy theo thời gian có thể chệch xa khỏi mức 2 lần so với tài sản cơ sở.
Điều thú vị là chính giới quản lý quỹ tạo ra sản phẩm này cũng đưa ra cảnh báo tương tự. Một lãnh đạo của công ty quản lý quỹ lớn khẳng định: "Chúng tôi tuyệt đối không khuyến khích đầu tư dài hạn vào bất kỳ sản phẩm đòn bẩy nào. Đây là những sản phẩm chỉ dành để tiếp cận ngắn hạn trong bối cảnh thị trường biến động mạnh". Cả bên tạo ra và bên giám sát đều cùng một thông điệp: "Đừng giữ lâu".
Một sản phẩm hứa hẹn lợi nhuận gấp đôi cũng đồng nghĩa với việc hứa hẹn khoản lỗ gấp đôi. Tuy nhiên, cơn khát của thị trường đang lan rộng đến các tỷ lệ cao hơn, thậm chí trên các sàn giao dịch nước ngoài đã xuất hiện sản phẩm đặt cược gấp 50 lần vào hai cổ phiếu này. Sự cám dỗ càng lớn thì cái bẫy càng sâu. Đòn bẩy không phải là công cụ mang lại sự tự tin, mà là công cụ biến thời gian và sự biến động thành kẻ thù thay vì đồng minh của bạn.
Ngay cả khi đang có lãi, lá chắn an toàn chắc chắn nhất để bảo vệ nhà đầu tư cá nhân chỉ đơn giản là hiểu rõ cấu trúc của sản phẩm đó.