[비즈한국] Apple vừa tăng giá gần như tất cả các sản phẩm, từ MacBook, iPad cho đến Apple TV. Thực tế, ngoại trừ iPhone, mọi thứ đều đã tăng giá. Mức tăng đột ngột này khá gây sốc và biên độ tăng cũng không hề nhỏ.
MacBook Neo, mẫu máy được xem là lấy giá cả làm trọng tâm, đã tăng từ 990.000 won lên 1,19 triệu won (tăng 200.000 won). MacBook Air M5 phiên bản tiêu chuẩn vốn có giá 1,79 triệu won nay đã lên mức 2,19 triệu won. Chỉ trong một lần, giá đã tăng tới 400.000 won. Lý do cho đợt tăng giá này nằm rõ ràng ở linh kiện bộ nhớ. Dù người dùng có cảm giác các mẫu máy cao cấp tăng giá mạnh hơn, nhưng thực tế giá không tăng theo tỷ lệ thuận với giá trị sản phẩm mà chỉ tăng đúng bằng mức chênh lệch giá bộ nhớ. Có vẻ như Apple đang tăng khoảng 200.000 won cho mỗi 8GB bộ nhớ.
Đáng kinh ngạc nhất chính là Apple TV. Mẫu tiêu chuẩn 64GB từ 219.000 won đã tăng lên 359.000 won, tức tăng tới 140.000 won, tương đương 64%. Mẫu 128GB Ethernet từ 249.000 won nay đã là 449.000 won. Con số này thật sự khủng khiếp, mức tăng lên đến 80%. Đây là dòng sử dụng bộ nhớ DDR4, dung lượng lại thấp, nên mức tăng này có phần hơi quá đà. Có lẽ nguyên nhân là do việc sản xuất bộ nhớ DDR4 gần như đã bị đình trệ. Samsung, Hynix và Micron hiện đều không còn sản xuất DDR4, dẫn đến thiếu hụt tồn kho và tình trạng cung ứng càng trở nên trầm trọng hơn.
Chúng ta đang sống trong một thế giới thực sự kỳ lạ. Mua hàng với giá niêm yết ngay khi sản phẩm ra mắt hiện là lựa chọn tối ưu nhất. Điều này cũng không thể trách Apple. Dù việc tăng giá diễn ra đột ngột nhưng không phải là không có báo trước. Tuần trước, CEO Tim Cook đã phát đi thông điệp rằng Apple buộc phải tăng giá sản phẩm do chi phí bộ nhớ tăng cao.
Tôi từng nghĩ rằng việc tăng giá sẽ chỉ áp dụng cho thế hệ sản phẩm tiếp theo, nhưng việc Apple phải lên tiếng cảnh báo cho thấy giá cung ứng đã chạm ngưỡng chịu đựng. CEO Tim Cook vốn là chuyên gia trong lĩnh vực quản trị chuỗi cung ứng (SCM). Ông là người hiểu rõ hơn ai hết về nhà cung cấp tối ưu, sản lượng và biến động giá thành của linh kiện, đồng thời là người giỏi nhất thế giới trong việc điều tiết để đảm bảo nguồn cung ổn định.
Thế nhưng, chính CEO Tim Cook cũng phải thừa nhận rằng trong 40 năm sự nghiệp của mình, ông chưa từng thấy điều này. Ông cho biết đây là lần đầu tiên giá linh kiện tăng đến mức khó lường như vậy. Bản thân tôi cũng đã chứng kiến toàn bộ quá trình phát triển của ngành PC, đã từng thấy giá bộ nhớ hoặc vi xử lý tăng vọt, nhưng chưa bao giờ thấy tình cảnh đen tối khi giá tăng mạnh trong thời gian ngắn mà không có dấu hiệu dừng lại như hiện nay.
Apple chắc hẳn đã dự đoán được phần nào và có sự chuẩn bị, nhưng trong thời gian đó, Micron cũng đã ngừng sản xuất bộ nhớ PC. Đây không phải vấn đề có thể giải quyết trong năm nay hay năm tới, mà là giai đoạn khó khăn kéo dài vài năm, thậm chí giá có thể sẽ không bao giờ quay về mức cũ nữa. Việc phản ánh mức tăng giá bộ nhớ cần được thực hiện nhanh chóng, và đợt tăng giá này không chỉ dành cho hiện tại mà còn phải tính toán an toàn cho vài năm tới. Bởi lẽ, hơn ai hết, họ hiểu rằng việc liên tục thay đổi giá sản phẩm sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp và sản phẩm.
Đó là lý do CEO Tim Cook quyết định chốt hạ vấn đề này. Vào mùa thu tới, tân CEO John Ternus sẽ tiếp quản vị trí. Nếu ngay sau khi nhậm chức mà phải tăng giá thì chắc chắn sẽ không tránh khỏi những lời phàn nàn từ thị trường. Thay vào đó, việc CEO Tim Cook – một chuyên gia chuỗi cung ứng – đứng ra giải thích tình hình có thể giúp thị trường thấu hiểu hơn và giảm bớt gánh nặng đáng kể cho người kế nhiệm. Thị trường cũng không oán trách Apple về đợt tăng giá này mà coi đó là "điều gì đến cũng đã đến". Thực tế, họ đã trụ vững được rất lâu rồi.
Vấn đề là tình trạng này sẽ không sớm kết thúc. Nó bắt nguồn từ sự thiếu hụt nguồn cung trầm trọng, và vì thế giới đã chọn AI làm nền tảng tiếp theo nên họ không còn nhìn trước ngó sau nữa. Một cuộc chiến không ai có thể ngăn cản đã bắt đầu, và kẻ thắng cuộc sẽ là bên sở hữu nhiều GPU và bộ nhớ nhất. Nguồn cung bộ nhớ cho đến năm sau đã được ký kết xong xuôi, và năm 2028 cũng chưa chắc đã dễ thở hơn. Chúng ta buộc phải chấp nhận đây là điều hiển nhiên.
Ở đây, có hai góc nhìn đan xen. Từ quan điểm của cổ đông Samsung Electronics005930 và Hynix, họ hẳn hy vọng tình trạng thiếu hụt này sẽ không bao giờ kết thúc. Thành tích đáng kinh ngạc hiện nay của hai công ty không phải do sản lượng tăng hay có sản phẩm đột phá, mà đơn giản là do giá thị trường của chính chip DRAM đã tăng cao. Chỉ mới đầu năm ngoái, lý thuyết về khủng hoảng bộ nhớ vẫn còn được nhắc đến, và cả hai công ty đều đang chật vật đối phó với tình trạng cung vượt cầu. Các cụm bán dẫn mới ở Pyeongtaek hay Yongin vốn đang rất được quan tâm, thực chất cách đây không lâu vẫn còn phải làm chậm tiến độ thi công, thậm chí vào năm 2023, 2024 đã phải tạm dừng xây dựng.
Tuy nhiên, khi xu hướng các doanh nghiệp tự xây dựng trung tâm dữ liệu AI thay vì dựa vào OpenAI, Google hay Anthropic trở nên phổ biến, nhu cầu về bộ nhớ đã bùng nổ. Không chỉ doanh nghiệp, các quốc gia cũng bắt đầu thực hiện cái gọi là "AI chủ quyền" để đảm bảo tính độc lập trong công nghệ trí tuệ nhân tạo. Thế nhưng, nguồn cung HBM đã được ấn định. Dù Micron bắt đầu cung ứng nhưng đó cũng chỉ là "cách giải quyết tạm thời như tè vào chân mùa đông".
Sản phẩm từ các nhà máy mới sẽ dần xuất hiện từ nửa cuối năm sau, và đến năm 2028 quy mô sản xuất có thể tăng lên. Nhưng bộ nhớ là linh kiện nhạy cảm nhất với quan hệ cung - cầu, nên giá sẽ không giảm ngay lập tức, và cũng chưa biết họ sẽ dành bao nhiêu phần trăm sản lượng cho bộ nhớ tiêu dùng phổ thông. Hiện nay, hy vọng duy nhất được nhắc đến là việc các công ty Trung Quốc, vốn chưa thể chen chân vào thị trường HBM toàn cầu, sẽ sản xuất thành công bộ nhớ DDR5.
Dưới góc độ cổ đông, siêu chu kỳ này mang lại lợi nhuận trong tình cảnh đầy rủi ro nên đó là điều tốt. Thực tế, hiện nay cả nước đang tự hào và ủng hộ thành tích kỷ lục của hai công ty này. Việc doanh nghiệp Hàn Quốc chiếm lĩnh mắt xích quan trọng nhất của thị trường AI rõ ràng là điều đáng mừng. Nhiều người cũng đã gặt hái được thành quả lớn trên thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, ở một góc nhìn khác, những người hưởng lợi từ thành quả của ngành bộ nhớ này chỉ là một thiểu số. Quan trọng hơn, vì thành tích này đến từ sự thiếu hụt cung ứng hoàn toàn, nên nó đang làm lung lay cấu trúc giá của toàn bộ hệ sinh thái hiện có. Sony đã tăng giá PlayStation 5 vô số lần, và gần đây mức tăng còn mạnh hơn. Microsoft cũng vừa tăng giá máy chơi game Xbox dù doanh số không cao. Giá PC và điện thoại thông minh đang phản ánh trực tiếp mức giá bộ nhớ đã tăng hơn 5 lần. Điều này không chỉ liên quan đến AI mà còn ảnh hưởng đến chi phí vận hành các trung tâm dữ liệu thông thường, kéo theo giá dịch vụ và phí đăng ký cũng tăng theo. Không có thiết bị nào không cần bộ nhớ, vì vậy dư chấn này sẽ sớm lan sang cả ô tô, đồ gia dụng, và thậm chí là ngành xây dựng.
Đợt tăng giá của Apple giống như một tín hiệu cho thấy không ai có thể trụ vững được nữa. Thực tế, bây giờ chúng ta cần suy ngẫm một cách nghiêm túc. Sự tiện lợi và đổi mới của AI rất đáng hoan nghênh, sự tăng trưởng của các doanh nghiệp nước ta trong lĩnh vực này cũng rất đáng mừng. Nhưng ở khía cạnh khác, lần đầu tiên trong lịch sử 50 năm của PC, chúng ta đang đối mặt với sự thụt lùi về hiệu năng. Đây là bức tường khổng lồ mà hệ sinh thái vốn tăng trưởng dựa trên bộ vi xử lý nhanh hơn, nhiều bộ nhớ và dung lượng lưu trữ hơn lần đầu tiên phải trải nghiệm.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thật khó dự đoán rằng những chiếc điện thoại thông minh trên tay, máy tính trên bàn làm việc hay máy chơi game ở phòng khách hiện tại sẽ còn phải sử dụng được bao nhiêu năm nữa. Nếu cần thứ gì, mua ngay bây giờ là rẻ nhất. Việc ra mắt sản phẩm mới sẽ ngày càng thu hẹp, và người tiêu dùng có lẽ phải nhìn sự phong phú đã qua như một kỷ niệm đẹp.
Sự tăng trưởng của Samsung Electronics và Hynix không đơn thuần là một lễ hội. Trên thực tế, đó là thành quả được tạo ra bằng sự hy sinh đời sống thường nhật của tất cả mọi người trên toàn cầu. Dù không phải là lỗi của họ, nhưng cách chúng ta tiếp nhận dòng chảy xa lạ này là sự đan xen của nhiều quan điểm và cái nhìn khác nhau. Tất cả các doanh nghiệp ở trung tâm này phải hiểu rằng đó là con đường tăng trưởng nặng nề đi kèm với trách nhiệm.
Như mọi tài nguyên trên thế giới, tất cả tài nguyên máy tính cũng đều hữu hạn. Có lẽ sức mạnh tính toán mà chúng ta tạo ra bằng công nghệ hiện nay vẫn chưa đạt đến lý tưởng của AI. Cuối cùng, chúng ta đã dồn toàn lực vào một phía và đang đánh đổi sự tiện lợi của AI bằng trải nghiệm kỹ thuật số hàng ngày. Kỷ nguyên IT phong phú mà ai cũng mặc nhiên được tận hưởng đã kết thúc. Hóa đơn cho điều đó đang dần gửi đến từng người một.