Món ăn linh hồn của họa sĩ truyện tranh
‘Gà rán’ – hương vị độc lập chinh phục họa sĩ Choi In-sun, người theo đuổi phong cách “khác biệt”

[비즈한국] Một họa sĩ luôn tạo ra những khía cạnh lạ lẫm nhất cho cuộc sống hàng ngày lại chọn gà rán làm món ăn linh hồn của mình. Vì là Choi In-sun – người biến cuộc sống thường nhật và ngay cả hình thức truyện tranh trở nên xa lạ bằng trí tưởng tượng và khả năng biểu đạt độc đáo – nên câu trả lời có phần bình thường này của ông lại trở nên lạ lẫm. Cũng phải thôi, bởi lẽ kể từ năm 1997, gà rán chưa bao giờ rời khỏi vị trí số 1 trong các thực đơn ăn ngoài, hay như lời của Jeong Eun-jeong, tác giả cuốn “Đại Hàn Dân Quốc Gà chiến”, chẳng phải nó đã là “món ăn linh hồn của người Hàn Quốc” rồi sao? Câu chuyện về gà rán của Choi In-sun, một họa sĩ nổi tiếng với phong cách “tác giả” (auteur) – người luôn kiên trì với màu sắc cá nhân trong các tác phẩm và nỗ lực tìm kiếm không gian hoạt động – liệu có khác biệt với những câu chuyện lối mòn bắt đầu bằng “hơi ấm người cha lấy ra từ trong lòng áo vào ngày nhận lương” hay không? Với suy nghĩ về "Tình yêu là protein", truyện ngắn của Choi Gyu-seok kể về linh hồn của "Gà con" thoát xác bay lên dưới dạng ợ hơi và đánh rắm, tôi đã tìm đến một quán gà ở quận Yeongdeungpo đã mở cửa hơn nửa thế kỷ.

Món gà của thời kỳ "không ăn là đổ bệnh"

Khi họa sĩ Choi In-sun còn là học sinh trung học, các thương hiệu nhượng quyền gà rán kiểu Hàn Quốc bắt đầu ra đời. Thời điểm đó, món “gà nguyên con” (tongdak) nướng điện đã rất phổ biến, nhưng sự xuất hiện của “gà rán bột” (fried) và “gà sốt gia vị” (yangnyeom) mang tính chấn động đến mức khiến những món ăn trước đó trở thành hình thái sơ khai của gà rán. Tác giả cũng rất thích món dồi heo thủ công ở chợ Heukseok-dong gần nơi mình sống, nhưng vào thời điểm đó, nó không thể sánh được với gà rán.

Thế nhưng, dù đã biết đến hương vị gà rán, trong thời kỳ mà nếu cha mẹ không mua cho thì việc được nhìn thấy gà là điều xa xỉ, tác giả cứ tầm mười hoặc hai mươi ngày không được ăn gà là sẽ đổ bệnh. Mỗi lần nằm liệt giường như vậy, gà rán lại xuất hiện, nên chẳng biết lúc đó ông bị ốm thật hay là do chính ông tự tạo ra bệnh nữa.

Dù thỉnh thoảng có dịp được ăn gà, nhưng vì nhà có bốn anh chị em nên cuộc chiến giành những bộ phận được yêu thích như cánh hay đùi luôn rất khốc liệt. Và cuộc cạnh tranh giữa cậu con trai – người vốn được độc quyền sữa và sữa chua – với những cô con gái phải lén lút ăn vụng vốn dĩ đã là một cuộc chơi không cân sức ngay từ đầu. Kể từ đó, ước mơ của tác giả chính là được ăn món gà do “chính mình bỏ tiền túi ra mua” (naedonnaesan).

Năm 25 tuổi, ngay sau khi ra mắt với truyện ngắn “Dải băng Möbius”, tác giả đã cầm tiền nhuận bút đầu tiên chạy đến quán gà trước nhà. Dù chẳng có liên quan gì đến Mexico, ông đã tận hưởng sự độc lập về kinh tế lẫn tinh thần tại quán ăn mang tên quốc gia này bằng cách gọi nửa con gà và ăn một mình. Sau đó, dựa vào số tiền còn lại và tiền nhuận bút sẽ nhận được hàng tháng, ông đã mua trả góp một chiếc bàn cao cấp trong 12 tháng. Việc đăng kỳ tạp chí kết thúc chỉ sau vài tháng vì tạp chí đột ngột đóng cửa, chỉ còn lại khoản trả góp 10 tháng nặng nề như cơm nguội. Dẫu vậy, cũng may là ông đã sử dụng chiếc bàn đó rất tốt suốt hơn 30 năm qua.

Dù nói rằng từ khi có thể tự mua ăn mà không cần phải ốm, ông không còn thích gà như trước, nhưng nhìn vẻ mặt lộ rõ sự hào hứng trước đĩa gà, có thể thấy họa sĩ vẫn thực sự yêu thích món ăn này.

“Chẳng phải chúng ta không nên cứ thế này mãi sao?”

Khi tác giả đang học lớp 5 tiểu học, tin đồn ông vẽ tranh khá đẹp bắt đầu lan truyền. Một người bạn tên Yeon-hwa ở lớp bên cạnh đã tìm đến. Sau khi kiểm chứng khả năng vẽ của ông, Yeon-hwa nắm tay ông và nói rằng cô có người cần giới thiệu cho ông biết. Người bạn mà ông gặp được nhờ sự dẫn dắt của Yeon-hwa chính là họa sĩ Lee Bin, tác giả sau này đã vẽ các tác phẩm như “Gaetdong-i”, “MANA”, và “Chào Ja-doo”. Ba người họ đã tập hợp lại và từ ngày đó, họ thường tụ tập trên gác mái nhà Yeon-hwa để cùng vẽ truyện tranh. Cho đến một ngày, Yeon-hwa bỗng dưng nói: “Chẳng phải chúng ta không nên cứ thế này mãi sao?”

Với năng lực lập kế hoạch và hành động xuất sắc, Yeon-hwa đã dẫn các bạn đến nhà của Im Eun-mi ở Sadang-dong – người vốn là bạn của chị gái cô và sau này lấy bút danh là “Gi-min” để vẽ các bộ truyện “Mưa”, “Bản tình ca hướng dương”. Căn phòng của Im Eun-mi, nơi mỗi bức tường đều là kệ sách với hơn ngàn cuốn truyện tranh, chính là thiên đường đối với họ. Họ gặp gỡ nhau, gửi thư thăm hỏi, và sau một năm như vậy, Im Eun-mi – người lúc đó đã trở thành học trò của họa sĩ truyện tranh Lee Myung-shin – lại nói: “Chẳng phải chúng ta không nên cứ thế này mãi sao?”

Họ quyết định mở rộng hội nhóm và thành lập một câu lạc bộ, sau đó kết nạp thêm các tác giả như Lee Hyang-woo (tác giả “Người du hành vũ trụ”), Moon Gye-ju (tác giả “Mẹ là phù thủy”), và chị gái của cô là họa sĩ Moon Hye-ran. Tất cả đều là học sinh trung học hoặc những người vừa mới trưởng thành, trước khi chính thức ra mắt với tư cách họa sĩ. Câu lạc bộ được thành lập vào khoảng thời gian Choi In-sun học năm thứ 3 trung học này chính là “Gyeol” (Kết), một cái tên không thể thiếu trong lịch sử các câu lạc bộ truyện tranh nghiệp dư tại Hàn Quốc, bên cạnh “KGB”, “PAC” và “Aram”.

Họ đặt tên là “Gyeol” với ý nghĩa là sự kết nối lẫn nhau, và bắt đầu xuất bản tạp chí đồng nhân (tạp chí hội viên). Trong thời kỳ mà việc xuất bản máy tính để bàn (DTP) còn là điều không tưởng, họ tìm đến Chungmuro, học từng chút một và bắt đầu tự làm sách. Tác giả hồi tưởng lại việc học các kỹ thuật vẽ bút sắt như “Mangkagi”, “Dollyeochi-gi”, “Daechigi” từ Im Eun-mi – người có đôi tay khéo léo – và đã vẽ lại các nét chồng lên mảnh giấy ghi chú xin được từ chủ quán.

Vào thời điểm đó, các câu lạc bộ nghiệp dư có xu hướng hướng tới con đường chuyên nghiệp, tập trung vào các sáng tác gốc, và thực tế không ít người trong số họ đã ra mắt và trở thành gương mặt chủ chốt của dòng truyện tranh tạp chí sau những năm 1990. Hầu hết các thành viên sáng lập của “Gyeol” đều trở thành họa sĩ, chứng minh cho dòng chảy đó. “Gyeol” phát hành tạp chí mỗi 3-4 tháng một số, và vào cuối những năm 1980, họ đã tổ chức buổi triển lãm cá nhân đầu tiên của một hội đồng nhân mang tên “Nhập môn mùa đông” tại một phòng tranh ở Gangnam, Seoul.

Họa sĩ Choi In-sun đã dừng hoạt động câu lạc bộ sau khoảng một năm để chuẩn bị thi vào trường mỹ thuật. Cùng thời gian đó, họa sĩ Lee Bin được chiêu mộ vào hội đồng nhân “Ism” nhờ sự nổi tiếng của tác phẩm “Những người cuối cùng” đăng trên tạp chí hội viên. Tác giả cho biết năng lượng của “Ism” thời bấy giờ dường như đã tiếp nối sang tạp chí ngầm “MIX” và sau đó là “Nine”.

Nhớ lại thời kỳ đó, họa sĩ Choi In-sun cho rằng bản thân ông và họa sĩ Lee Bin là những “người đào sâu tại chỗ”, nên họ cần những người dẫn dắt đến những hướng đi mới như Yeon-hwa – người đã kết nối họ, hay Im Eun-mi – người đề xuất thành lập “Gyeol”. Giờ đây, khi đã trở thành một họa sĩ trung niên, phải tự định hướng mục tiêu và tự thúc đẩy bản thân mà không có sự giúp đỡ của bất kỳ ai, ông vẫn tiếp tục trăn trở không hồi kết về “tính bền vững của một họa sĩ truyện tranh”. Trong quá trình tìm kiếm lối đi qua việc đọc nhiều loại sách khác nhau, gần đây ông đã tìm hiểu sâu về tâm lý học của Jung. Tác giả đặc biệt chú ý đến cách Jung nỗ lực để không bị mắc kẹt trong thế giới nội tâm của chính mình dù đã đào sâu vào đó. “Tôi nghĩ nó giải thích rất rõ quá trình xây dựng thần thoại bên trong bản thân mà không làm cực đoan hóa những tưởng tượng cá nhân. Tôi tự hỏi liệu mình cũng có thể xây dựng thế giới quan của riêng mình như vậy hay không.”

Thế giới bên trong và ‘Dự án Trăm-Trăm-Trăm’

Khi còn là học sinh tiểu học, họa sĩ Choi In-sun đã tự hỏi bản thân: “Tại sao tôi lại được sinh ra, tại sao tôi lại trở thành tôi, và tại sao tôi không thể nhìn thấy chính mình?”, rồi bắt đầu vẽ truyện tranh để tìm câu trả lời. Những ô tranh được lấp đầy bằng bút chì bắt nguồn từ những câu hỏi về sự tồn tại và nhận thức đã dẫn đến “Dải băng Möbius” (1995), tập truyện ngắn “Kẻ lộ diện” (1998), và “Vẽ em” (2022). Ông vẽ bằng truyện tranh một thế giới được mở ra từ những câu hỏi nơi vực thẳm. Giống như môn lặn tự do (freediving) được biết đến rộng rãi qua bộ phim “Le Grand Bleu”, ông đã đo độ sâu của vực thẳm chỉ bằng hơi thở của chính mình. Sự trăn trở về hình ảnh và chi tiết kéo dài thành những khoảng lặng rồi lại bùng nổ như hơi thở bị nén lại, thế giới của ông cứ thế chậm rãi sâu sắc hơn.

Những câu hỏi vẫn kéo dài đến tận bây giờ, tư duy của tác giả đã đọng lại thành không gian trong thời gian, và không gian lại khắc ghi thời gian của tư duy. Giống như “Dải băng Möbius” (cũng là tiêu đề tác phẩm đầu tay của tác giả) không có sự phân biệt trong ngoài, thời gian và không gian của tư duy được nối liền. Khi tác giả vừa đi dọc theo dải băng vừa giải thích rồi bỗng nói “Nhưng không còn cách nào khác”, tôi chợt nhớ đến cuốn “Nghệ thuật triết học” của Arthur Danto. Có phải truyện tranh triết học là như thế này? Tôi chợt nhận ra lý do vì sao truyện tranh của ông lại khơi gợi những cảm xúc không thể giải thích bằng cụm từ sáo rỗng là “cảm xúc độc đáo”.

Một tác giả dành nhiều thời gian nghiền ngẫm những hình ảnh và cảm giác mơ hồ được đúc kết từ tư duy hiện sinh để thể hiện dưới hình thức truyện ngắn, đang bị đe dọa sự tồn tại của chính mình kể từ sau những năm 2000 khi vị thế của truyện tranh xuất bản bị suy giảm. Trong hệ sinh thái truyện tranh lấy webtoon thương mại – nơi phải đăng tải hàng tuần – làm trung tâm, người tác giả không tạo ra được thành quả thương mại sẽ chỉ chết đi mà không có sự ra đời của độc giả, trái ngược với kỳ vọng của Roland Barthes. Mọi người đồng ý rằng cần phải bổ sung các cơ chế để những bộ truyện tranh hướng tới hình thức và giá trị mới, theo đuổi việc sản xuất ý nghĩa hơn là tái sản xuất vốn, có thể tồn tại mà không bị cuốn trôi bởi dòng chảy thị trường nhanh như chớp. Giống như âm nhạc indie, phim indie đã thổi một luồng sinh khí mới vào thị trường nghệ thuật đại chúng, liệu những bộ truyện tranh thay thế có thể tô điểm thêm ý nghĩa, tạo nên độ sâu và làm cho thị trường truyện tranh trở nên đa dạng hơn hay không?

Kế hoạch tự cứu mình mà họa sĩ Choi In-sun vạch ra khi không thể ngồi yên chờ đợi các cơ chế được cải thiện chính là “Dự án Trăm-Trăm-Trăm”. Đó là hãy thử làm 100 trang truyện tranh, 100 cuốn với giá 1 triệu won. Tất nhiên, trong kế hoạch này không hề có nội dung gì về chuyện cơm áo gạo tiền. Vì vậy, ông buộc phải tìm cách mưu sinh, bận rộn qua lại giữa các dự án triển lãm, giáo dục và hỗ trợ sáng tạo như đã từng làm. Tuy nhiên, trong câu chuyện của ông về việc sống như một họa sĩ mà không bị mài mòn bởi gánh nặng cơm áo, tôi cảm nhận được sức mạnh và niềm vui. Tác giả dường như đã bắt đầu tự đặt câu hỏi và tìm hướng đi cho bản thân mà không cần ai dẫn dắt. “Chẳng phải chúng ta không nên cứ thế này mãi sao?” Tôi đứng lên và chào đón sự tiến hóa của họa sĩ.