[BizHanKook] Nhân kỷ niệm 10 năm Thỏa thuận Paris có hiệu lực, Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP31) đã chính thức khai mạc vào ngày 9 tháng 11 (giờ địa phương) tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Hội nghị lần này kéo dài 2 tuần, đến hết ngày 20 tháng 11, với sự tham dự của khoảng 100.000 người, bao gồm các phái đoàn chính phủ từ 198 quốc gia, các tổ chức quốc tế, tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng doanh nghiệp. Phái đoàn Hàn Quốc do Bộ trưởng Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Kim Sung-hwan dẫn đầu, cùng với các chuyên gia và công chức từ các cơ quan hữu quan. Trọng tâm của hội nghị lần này không chỉ nằm ở việc xây dựng văn bản đàm phán chính thức truyền thống, mà còn tập trung vào các chương trình nghị sự thực thi cụ thể theo từng lĩnh vực như điện hóa toàn cầu, quản lý hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và giảm thiểu carbon.
Thúc đẩy "K-GX" của Hàn Quốc trong cam kết điện hóa toàn cầu
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử COP, hội nghị được vận hành theo cơ chế lãnh đạo phân chia, phân tách quyền hạn điều hành. Nước chủ nhà Thổ Nhĩ Kỳ quản lý các chương trình nghị sự hành động với tư cách là chủ tịch hội nghị, trong khi Úc đảm nhận vai trò chủ tịch đàm phán để dẫn dắt các cuộc thương thảo chính thức giữa các quốc gia. Lịch trình hội nghị bao gồm các cuộc họp của các cơ quan phụ trợ – nơi diễn ra các cuộc đàm phán kỹ thuật – từ ngày 9 đến ngày 14 tháng 11 năm 2026, và hội nghị cấp cao với sự tham gia phát biểu của các trưởng đoàn từ ngày 17 đến ngày 18 tháng 11. Bộ trưởng Kim sẽ tham dự hội nghị cấp cao từ ngày 16 đến ngày 18 tháng 11 để thực hiện các bài phát biểu quốc gia và các cuộc gặp song phương.
“Cam kết Điện hóa Toàn cầu 35 vào năm 35” do nước chủ nhà Thổ Nhĩ Kỳ đề xuất làm chương trình hành động ưu tiên cao nhất, lấy mục tiêu định lượng là nâng tỷ trọng điện năng trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu lên 35% vào năm 2035 làm cốt lõi. Chính phủ Hàn Quốc quyết định tham gia cam kết này bằng cách đưa ra chiến lược Chuyển đổi Xanh kiểu Hàn Quốc (K-GX) và tầm nhìn “Quốc gia Điện năng”. Phái đoàn chính phủ dự kiến sẽ ký kết biên bản ghi nhớ (MOU) về hợp tác khử carbon với Úc – quốc gia chủ tịch đàm phán, thảo luận về hợp tác trong lĩnh vực công nghiệp như thép carbon thấp, đồng thời đồng tổ chức sự kiện bên lề "RISE ASIA" cùng với Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) để giải quyết vấn đề khả năng phục hồi của hệ thống điện châu Á.
Bộ trưởng Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Kim Sung-hwan phát biểu: “Tôi hy vọng COP31 lần này sẽ là cột mốc chuyển đổi các cam kết của Thỏa thuận Paris thành việc thực thi cụ thể, thực chất và thúc đẩy chủ nghĩa đa phương về khí hậu lên một tầm cao mới. Hàn Quốc cũng sẽ mở rộng chiến lược Chuyển đổi Xanh kiểu Hàn Quốc (K-GX) thành một cuộc chuyển đổi xanh toàn cầu cùng cộng đồng quốc tế để đi đầu trong việc thực hiện Thỏa thuận Paris.”
Bên ngoài các phòng đàm phán chính thức, các cuộc thảo luận của liên minh quốc gia tự nguyện nhằm vạch ra lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch cũng đang diễn ra. Sau khi lộ trình chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch không thể đưa vào văn bản đồng thuận chính thức tại COP30 năm 2025 do sự phản đối của các quốc gia sản xuất dầu mỏ, hội nghị về “Chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch (TAFF)” đầu tiên đã được tổ chức tại Santa Marta vào tháng 4 năm 2026 với sự tham gia của 57 quốc gia dưới sự dẫn dắt của Colombia và Hà Lan. Tại châu Á, Bangladesh, Nepal, Singapore và Việt Nam đã tham dự, nhưng Hàn Quốc và Nhật Bản dù đã đệ trình đề xuất lộ trình TAFF lại không góp mặt tại phiên họp toàn thể đầu tiên.
Hàn Quốc và Nhật Bản vốn định nghĩa cách đảm bảo nguồn cung nhiên liệu hóa thạch ổn định là an ninh năng lượng truyền thống. Tuy nhiên, khi cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz năm 2026 khiến nguồn cung và giá khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) biến động, người ta cho rằng chính sự phụ thuộc về cấu trúc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu cũng là một yếu tố rủi ro đối với an ninh năng lượng. Từ năm 2020 đến 2022, Hàn Quốc đã đầu tư khoảng 10 tỷ USD (khoảng 13,8 nghìn tỷ KRW) tài chính công mỗi năm vào các dự án nhiên liệu hóa thạch ở nước ngoài, đứng thứ 2 thế giới sau Canada. Nhiều phân tích cho rằng các quy chuẩn chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch của chuỗi cung ứng toàn cầu đang được hình thành mà thiếu vắng sự tham gia của các quốc gia nhập khẩu chính tại châu Á.
Khoảng trống quy định về trung tâm dữ liệu AI và “Cam kết AI Antalya”
Được đưa ra như một chương trình nghị sự độc lập cùng với lễ khai mạc hội nghị, “Cam kết AI Antalya” là một cam kết quốc tế tự nguyện đề xuất việc chuyển đổi hạ tầng AI sang năng lượng sạch, cải thiện hiệu quả tiêu thụ điện và nước, chia sẻ chi phí mở rộng mạng lưới truyền tải và công khai thông tin về tác động môi trường của hệ thống.
Giáo sư Jung Seo-yong thuộc Khoa Nghiên cứu Quốc tế, Đại học Hàn Quốc giải thích: “Các văn bản pháp lý mềm như tuyên bố hay sáng kiến dù không có tính ràng buộc pháp lý, nhưng vẫn có ý nghĩa quan trọng ở chỗ chúng là nơi các quốc gia và doanh nghiệp bày tỏ cam kết chính trị, tạo tiền đề cho những cuộc thảo luận mới.”
Các quốc gia lớn trên thế giới đang có xu hướng thể chế hóa các quy định về trung tâm dữ liệu. Liên minh châu Âu (EU) thông qua Chỉ thị về Hiệu quả Năng lượng (EED) đã bắt buộc các cơ sở có nhu cầu điện năng từ 500kW trở lên phải công khai lượng sử dụng năng lượng, nước và hiệu suất sử dụng điện năng (PUE). PUE là giá trị thu được khi chia tổng lượng năng lượng cơ sở tiêu thụ cho lượng năng lượng mà các thiết bị IT sử dụng; nếu toàn bộ điện năng của trung tâm dữ liệu chỉ dùng cho thiết bị IT, giá trị này sẽ là 1. Vương quốc Anh khuyến nghị mục tiêu PUE cho các trung tâm dữ liệu mới là dưới 1.3 và đưa ra tiêu chuẩn chia sẻ chi phí phát sinh trong hệ thống điện một cách công bằng. Trung Quốc chỉ cấp phép cho các trung tâm dữ liệu có PUE dưới 1.5 và đặt mục tiêu 80% năng lượng tái tạo cho các cơ sở trọng điểm quốc gia.
Trong khi đó, dù chính phủ Hàn Quốc công bố kế hoạch mở rộng nhu cầu điện năng của các trung tâm dữ liệu AI lên 18,4GW vào năm 2035 thông qua 3 siêu dự án, nhưng các quy định về khí hậu và môi trường vẫn đang trong tình trạng bỏ ngỏ. Dù năm 2025, Văn phòng Kiểm toán đã yêu cầu cải thiện hệ thống quản lý hiện trạng trung tâm dữ liệu và đặt mục tiêu quản lý hiệu suất năng lượng, nhưng điều này vẫn chưa được triển khai thành chính sách. Trước tình hình đó, Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Xanh, Đoàn kết Nhân dân vì Dân chủ có sự tham gia (PSPD) và Công lý Môi trường đã đưa ra tuyên bố chung vào ngày 9 tháng 11, hối thúc chính phủ tham gia cam kết và đưa vào áp dụng các quy định về khí hậu và môi trường cho trung tâm dữ liệu.
Choi Ki-won, Trưởng nhóm Chuyển đổi Kinh tế tại Viện Nghiên cứu Chuyển đổi Xanh, cho biết: “Tôi cho rằng nếu muốn đầu tư vào trung tâm dữ liệu hay hạ tầng AI trong tương lai, việc bắt buộc và thể chế hóa việc huy động nguồn điện không phát thải carbon là rất quan trọng. Đặc biệt, Hàn Quốc hiện chưa có bất kỳ sự thể chế hóa nào về luật pháp liên quan. Trong tình trạng đó, việc tham gia vào các cam kết quốc tế có thể là một điểm khởi đầu cho thấy ý chí thúc đẩy chính sách của chính phủ.”
Lộ trình cắt giảm 1,5℃ và bài toán của Hàn Quốc trước kỳ GST lần thứ 2
Gắn liền với việc khởi động Kỳ đánh giá nỗ lực toàn cầu (GST) lần thứ 2 kéo dài đến năm 2028, tính phù hợp của Mục tiêu Đóng góp quốc gia (NDC) về cắt giảm khí nhà kính của Hàn Quốc cũng đang được đặt lên bàn cân. Chính phủ đã đặt NDC năm 2035 ở mức cắt giảm 53~61% so với năm 2018 dưới dạng phạm vi, nhưng nhiều ý kiến chỉ ra rằng để phù hợp với lộ trình giới hạn nóng lên toàn cầu ở mức 1,5℃ thì phải đạt tối thiểu 61% trở lên, trong khi xã hội dân sự yêu cầu con số trên 65%. Vấn đề phụ thuộc vào việc cắt giảm ở nước ngoài, vốn chiếm 13% tổng mục tiêu cắt giảm, cũng bị coi là một bất cập.
Han Soo-yeon, nhà hoạt động chính sách tại Plan 1.5, cho biết: “NDC của Hàn Quốc đang đẩy gánh nặng cắt giảm trong nước ra nước ngoài khi chiếm 13% tổng lượng cắt giảm thông qua cắt giảm quốc tế. Chúng ta cần thực hiện NDC bằng cách cắt giảm trong nước thay vì dựa vào thành tích cắt giảm quốc tế mà tính bền vững môi trường chưa được đảm bảo.”
Trách nhiệm chia sẻ tài chính cũng được đặt ra. Tổng số tiền huy động được cho Quỹ Tổn thất và Thiệt hại (FRLD) của Liên Hợp Quốc là 820 triệu USD (khoảng 1,13 nghìn tỷ KRW), chỉ bằng 0,2% nhu cầu hàng năm, trong khi khoản đóng góp của chính phủ Hàn Quốc là 7 triệu USD (khoảng 9,7 tỷ KRW), chỉ dừng lại ở mức 0,85% tổng quỹ.
Min Jung-hee, Tổng thư ký Mạng lưới Khí hậu, Tôn giáo và Xã hội Dân sự Quốc tế, thúc giục: “Xét đến việc Hàn Quốc là quốc gia có thặng dư cán cân vãng lai cao thứ hai sau Trung Quốc năm nay và là một trong 10 quốc gia phát thải lớn nhất thế giới, chúng ta cần bảo vệ nguyên tắc công lý khí hậu và khoa học khí hậu trong quá trình đàm phán, đồng thời cam kết và thực hiện đóng góp tài chính một cách táo bạo, trách nhiệm thay vì chỉ tập trung vào trợ cấp.”