[비즈한국] Những cái gọi là ‘luật Yacha’ nơi các bạn trẻ quay phim và chia sẻ cảnh đánh nhau tay đôi, hay những học sinh bắt chước những hành động chế giễu nạn nhân của phong trào dân chủ 18/5 như một trò đùa. Các sự việc xảy ra gần đây trong và ngoài nhà trường cho thấy trẻ em không chỉ dừng lại ở việc tiêu thụ thụ động các nội dung bạo lực, thù ghét trên mạng mà còn đang chuyển hóa chúng thành lời nói và hành động ngoài đời thực. Do liên tục tiếp xúc với các nội dung kích động, các em tiếp nhận sự thù ghét và chế giễu như một trò chơi hay một trào lưu trước cả khi kịp suy nghĩ xem điều đó có vấn đề gì.
Trong thời đại mà các nội dung truyền thông kích thích như YouTube hay video ngắn (short-form) đã trở thành một phần của cuộc sống, việc cha mẹ hay nhà trường ngăn chặn hoàn toàn những nội dung có vấn đề là rất khó khăn. Đó là lý do tại sao việc rèn luyện cho trẻ khả năng tự đánh giá, phân biệt được vấn đề của những thông tin mà mình tiếp nhận lại quan trọng hơn việc cấm đoán, nhằm giúp các em không học theo sự thù ghét và bạo lực như những nội dung giải trí.
“Trẻ em ngày nay đang sống trong một biển nội dung. Chúng ta không thể chặn đứng mọi nội dung có vấn đề. Tôi nghĩ điều cốt lõi là phải rèn luyện cho trẻ khả năng tự đánh giá xem điều gì là sai trái ngay cả khi các em tiếp xúc với những nội dung đó.”
‘Uttata’, khởi đầu từ một dịch vụ chọn lọc (curation) sách thiếu nhi, không chỉ dừng lại ở việc tuyển chọn và cung cấp nội dung tốt, mà còn tạo ra tờ báo giúp trẻ hiểu về thế giới và tự đưa ra nhận định. Ngày 30 tháng trước, tại KT&G Sangsang Planet ở Seongdong-gu, Seoul, chúng tôi đã gặp gỡ bà Yoo Ji-eun, CEO của Uttata, để lắng nghe về vai trò của giáo dục và những nội dung cần thiết cho trẻ em trong môi trường truyền thông đầy rẫy sự kích động.
Uttata, vốn bắt đầu với dịch vụ tuyển chọn sách thiếu nhi, hiện là một startup phát hành dịch vụ tuyển chọn sách tranh cho trẻ sơ sinh và báo thiếu nhi cho học sinh từ lớp 3 đến lớp 5 tiểu học. Họ chuyển ngữ các vấn đề đa dạng về xã hội, kinh tế, khoa học phù hợp với tầm hiểu biết của trẻ em và đã ký hợp đồng bản quyền với New York Times để giới thiệu các nội dung dành cho thiếu nhi tại Hàn Quốc.
Một ngày nọ, khi đang xem phim hoạt hình ‘Pororo’ cùng đứa cháu sáu tuổi, bà Yoo đã nghĩ rằng nội dung dành cho trẻ em chắc chắn sẽ được tạo ra dựa trên tầm nhìn của các em, nhưng bà chợt nhận ra những thiết lập cố định về vai trò theo giới tính. Chẳng hạn như Loopy thường đảm nhận việc chuẩn bị bữa ăn cho bạn bè hoặc hay dỗi hờn, những khuôn mẫu về vai trò giới tính truyền thống cứ lặp đi lặp lại ở cả nhân vật nam và nữ. Từ đó, bà Yoo tìm kiếm thêm các nội dung thiếu nhi khác và phát hiện ra rằng có nhiều tác phẩm thiếu sự đa dạng hơn bà nghĩ. “Vì là nội dung do người lớn tạo ra, tôi nhận ra rằng quan điểm và định kiến của người lớn cũng được phản ánh một cách tự nhiên vào nội dung dành cho trẻ em.”
Ý thức về vấn đề này đã dẫn đến dịch vụ tuyển chọn sách tranh bình đẳng giới vào năm 2019. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, bà Yoo nhận thấy hạn chế là chỉ với một chủ đề bình đẳng giới thôi thì khó có thể giải thích được thế giới mà trẻ em sẽ phải đối mặt. Bởi lẽ, các vấn đề xã hội mà trẻ cần hiểu còn rộng lớn hơn nhiều, bao gồm khuyết tật, khủng hoảng khí hậu và sự đa dạng văn hóa.
Trải qua đại dịch COVID-19 và thảm kịch Itaewon, bà cũng nhận thấy rằng hầu như không có nội dung nào giải thích xã hội theo tầm nhìn của trẻ em. Nỗi lo của các phụ huynh mà bà gặp gỡ cũng tương tự. Bà thường nghe họ nói rằng: “Tôi không biết nên giải thích các vấn đề xã hội cho con mình đến mức nào và như thế nào.” Báo thiếu nhi hiện nay chính là lời giải cho những câu hỏi đó.
“Tại sao có AI rồi mà con vẫn phải học ạ?” “Tteokbokki thực sự không tốt cho sức khỏe sao?” Đội ngũ biên tập lên kế hoạch cho mỗi số báo dựa trên các tiêu chí: △ Những chủ đề được thảo luận nhiều trong xã hội hiện nay △ Những chủ đề mà cha mẹ khó giải thích △ Những chủ đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của trẻ. Họ cũng tiếp nhận câu hỏi từ chính các em. Bài viết về chỉ số KOSPI trên trang bìa số 1 của báo Uttata cũng bắt nguồn từ thông tin của một độc giả nhí. Bà Yoo cho biết: “Trẻ em cũng tò mò về xã hội. Các em không phải không quan tâm, mà chỉ là thiếu kiến thức nền tảng. Cần có một quá trình giải thích thế giới bằng ngôn ngữ của trẻ em.”
“Nội dung có vấn đề có thể xuất hiện ở bất cứ đâu. Điều quan trọng là khả năng tự suy nghĩ xem tại sao điều đó lại có vấn đề.”
Do kinh nghiệm xã hội và kiến thức nền tảng chưa đầy đủ, trẻ em dễ dàng chấp nhận những gì mình thấy trong nội dung là sự thật hoặc bắt chước y hệt. Các em học những lời chế giễu một nhóm người hay những biểu hiện bạo lực như những từ ngữ xu hướng thú vị. Bà Yoo cho biết: “Trẻ em hấp thụ những gì học được từ nội dung như một miếng bọt biển. Một khi quan điểm sai lệch đã hình thành thì sau này rất khó để thay đổi.”
Tuy nhiên, không phải cứ chặn nội dung là giải pháp. Đối với những đứa trẻ tan học về nhà muộn, không gian để gặp gỡ bạn bè chủ yếu là ‘trực tuyến’. Trong môi trường mà các nền tảng thay đổi chóng mặt như hiện nay, bà Yoo cho rằng cách chặn nội dung mù quáng sẽ có giới hạn. Thay vào đó, bà nhấn mạnh rằng trẻ cần có trải nghiệm đọc nội dung, sắp xếp suy nghĩ của mình và chia sẻ ý kiến với người khác.
Báo Uttata đã thêm mã QR vào mỗi bài viết. Điều này nhằm giúp trẻ em có thể để lại ý kiến của mình và đọc những suy nghĩ khác biệt của bạn bè. Trong bài viết về vấn đề cấm sử dụng điện thoại di động ở trường học, họ đã trực tiếp thực hiện khảo sát với độc giả nhỏ tuổi. Trái với dự đoán, khoảng 80% người trả lời ủng hộ việc cấm điện thoại. Lý do là vì khi sử dụng điện thoại, các em bị phân tâm bởi thông báo liên tục và khó có thể chơi đùa vui vẻ cùng bạn bè trong giờ ra chơi. “Nếu được cung cấp đủ thông tin và thời gian suy nghĩ, trẻ em cũng có thể tự đưa ra đánh giá.”
Cuối cùng, thế giới mà bà Yoo muốn tạo ra là một môi trường nơi trẻ em có thể tiếp cận các vấn đề xã hội, chia sẻ những ý kiến khác biệt và hình thành suy nghĩ của riêng mình. Để làm được điều đó, bà nhấn mạnh rằng không nên chỉ coi trẻ em là ‘đối tượng cần được bảo vệ’. Thay vì chặn đứng nội dung kích động một cách mù quáng, hãy vun đắp khả năng tự phân biệt đúng sai cho trẻ. Bà Yoo cho biết sẽ tiếp tục tạo ra các nội dung hỗ trợ những trải nghiệm như vậy. Bà cũng đang chuẩn bị các chương trình trực tuyến để trẻ có thể chia sẻ ý kiến và tranh luận về những chủ đề gây tranh cãi sau khi đọc báo.
“Trẻ em vừa là đối tượng cần được bảo vệ, nhưng đồng thời cũng là những công dân sẽ sống trong xã hội này. Tôi tin rằng nếu có đủ cơ hội để hiểu thế giới, các em sẽ lớn lên thành những con người biết tự đưa ra đánh giá bằng chính tư duy của mình và biết hành động dựa trên nhận thức đó.”